Rosemary Rowe

Libertus de Mozaïekmaker 3

DE  GEZANT  VAN  COMMODUS

Een Romeins misdaadmysterie

Uitgeverij De Leeskamer, 7021 JA Zelhem, Nederland

© 2001 Rosemary Aitken

© 2006 Nederlandstalige editie Uitgeverij De Leeskamer 

Oorspronkelijke titel: Murder in the Forum

Vertaling: Kees van Weele

Omslagontwerp: Leo Wilschut

Eerste druk oktober 2006

Voor mijn dochter

Introductie

Rosemary Rowe is de meisjesnaam van Rosemary Aitken, die tijdens de tweede wereldoorlog in Cornwall (Engeland) geboren is. Ze is universitair docent en heeft een groot aantal leerboeken geschreven over de Engelse taal en over communicatie. Onder de naam van haar man schrijft ze al jaren romans die in en om Cornwall spelen. Daarnaast heeft ze een groot aantal korte verhalen geschreven en enkele toneelstukken. 

De Libertusreeks is haar eerste detectiveserie. Inmiddels zijn hiervan in de Engelse taal al negen delen verschenen, die regelmatig herdrukt worden. 

Ze heeft twee volwassen kinderen in Nieuw-Zeeland, waar ze twintig jaar gewoond heeft. Ze woont tegenwoordig weer in Engeland en verblijft afwisselend in de buurt van Gloucester en in een zomerhuisje in Cornwall.

OVERZICHT VAN DE VOORNAAMSTE IN DIT BOEK VOORKOMENDE PERSONAGES

Libertus (voluit Longinus Flavius Libertus), Romeins burger van Keltische afkomst. Mozaïekmaker en speurder 

Junio, zijn hulpje

Helvius Pertinax, gouverneur van Brittannië

Marcus Septimus Aurelius, plaatsvervanger van gouverneur Pertinax, beschermheer van Libertus 

Julia Honoria, ook Delicta genoemd, (aanstaande) vrouw van Marcus

Perennis Felix, gezant van keizer Commodus 

Zetso, paardenmenner van Felix

Phyllidia Tigidia, dochter van Felix

Silvanus Flavius Octavius, Romeins burger, verliefd op Phyllidia

Gaius Flavius Flaminius, een van de hoogste magistraten van de stad

Tommonius Lunaris, burger van Glevum

Egobarbus, roodharige Kelt

DE WERELD IN DE TIJD VAN LIBERTUS

De gezant van Commodus speelt zich af in het jaar 187 van onze jaartelling. Het grootste deel van Engeland was toen al bijna tweehonderd jaar de noordelijkste buitenpost van het zeer succesvolle Romeinse Rijk. Het land was bezet door Romeinse legioenen, werd doorsneden door Romeinse militaire wegen, was bezaaid met militaire herbergen en halteplaatsen, onderworpen aan Romeinse wetten en belastingen en werd bestuurd door een provinciaal gouverneur, die rechtstreeks aan Rome verantwoording moest afleggen. De eerbiedwaardige keizer Marcus Aurelius was overleden en het Rijk was nu in handen van diens zoon Commodus, die steeds onevenwichtiger werd en meer belangstelling had voor uitspattingen, slemppartijen en gladiatorengevechten (waaraan hij zelf graag deelnam) dan voor de staatszaken. Het gevolg was dat er een enorme macht in handen kwam van de prefecten van Rome, onder wie Tigidius Perennis - de denkbeeldige verwant van de fictieve Perennis Felix die in dit boek een hoofdrol speelt.

De politieke spanningen die de achtergrond van dit verhaal vormen zijn dus in de geschiedenisboeken opgetekend, net als een groot aantal van de politieke gebeurtenissen die worden vermeld. De opstand van de speerdragers van Brittannië, de daaropvolgende val van Perennis, de aanstelling van Helvius Pertinax als gouverneur van Brittannië en de argwaan die Commodus jegens iedereen in zijn omgeving koesterde, zijn stuk voor stuk beschreven in historische bronnen. Het is heel goed mogelijk dat Commodus alle reden had om bang te zijn zijn eigen zuster had geprobeerd hem te laten vermoorden en sommige Britse legionairs zouden liever zien dat Pertinax zijn plaats innam, hoewel Pertinax - zoals in dit verhaal aangestipt wordt - de samenzwering met krachtige hand de kop indrukte en de leiders van de oproerkraaiers aangaf.

Commodus was meer dan een keizer; hij beschouwde zichzelf als een levende god, een reïncarnatie van Hercules, en ontving als zodanig de belastingen en offergaven van het volk. Zijn woord was wet. Iedere man die een keizerlijke volmacht bij zich had, beschikte over het gezag van de keizer en kon daarom een aanzienlijke macht laten gelden. De waszegels waaraan men zulke documenten kon herkennen waren zo kostbaar dat ze tijdens het vervoer vaak veilig werden opgeborgen in sierlijke 'zegeldozen': als iemand zich niet hield aan zo'n volmacht met het keizerlijke zegel, stond daar de doodstraf op. Natuurlijk vond de machtsstrijd ver van de meeste inwoners van Brittannië plaats en waren zij tevreden met de relatief obscure levens die zij leidden in de provinciestadjes en dorpen. De Keltische tradities, nederzettingen en talen waren, vooral op het platteland, bewaard gebleven, maar na twee eeuwen hadden de meeste stadsbewoners de Romeinse gebruiken overgenomen. Het Latijn was de voertaal van de geletterden en iedereen streefde naar het Romeinse burgerschap - en de commerciële, sociale en wettelijke status die dat opleverde. Indertijd was dit burgerschap geen vanzelfsprekende zaak, ook niet voor vrijgeborenen, maar een privilege dat moest worden verdiend (door degenen die niet het geluk hadden dat het hun geboorterecht was), door dienst te nemen in het leger of bij de keizer. Slaven van vooraanstaande burgers (zoals Libertus) konden de felbegeerde status, en hun vrijheid, na de dood van hun meester gelegateerd krijgen.

Maar de meeste gewone mensen waren minder goed af: sommigen van hen waren vrijgeboren of vrijgemaakte burgers die een schamel bestaan bijeenschraapten door een handeltje of op een boerderijtje; duizenden anderen waren slaven, niet meer dan roerende goederen van hun meesters, met niet meer status dan het eerste het beste huisdier. Sommige slaven hadden het erg slecht, terwijl anderen door hun meesters op handen werden gedragen: een goed gevoede slaaf die een goed huis getroffen had, kon in de praktijk een veel prettiger leven hebben dan heel wat vrije mensen, die in een smerig hutje woonden en moesten ploeteren voor hun bestaan.

De huizen van de Romeinse burgers waren, ook in moderne ogen, heel comfortabel en de vrijstaande huizen in privébezit hadden vaak prachtige mozaïekvloeren, vloerverwarming, bovenverdiepingen en zelfs latrines. De huizen en appartementen in de steden hadden daarentegen meestal geen keuken en de meeste Romeinse stadsbewoners kochten hun voedsel gewoon bij de afhaalkraampjes en taveernes waarvan alle wooncentra rijkelijk voorzien waren. Welgestelde mensen, zoals Gaius in dit verhaal, hadden soms wel een keuken, vaak een aanbouwsel aan het hoofdgebouw (vanwege het brandgevaar). Ze waren gebouwd aan de achterkant van het huis, naast de latrine - zodat men gebruik kon maken van stromend water, als dat er was. De aanwezigheid van zo'n keuken kon heel goed de verblijfkeuze van een bezoekend hoogwaardigheidsbekleder beïnvloeden - de Romeinse banketkookkunst was befaamd om zijn overdaad. (De landhuizen die rijke burgers als Marcus naast hun stadswoningen bezaten, waren altijd voorzien van uitgebreide keukens, en het schijnt dat veel Kelten in hun huizen bleven proberen boven open vuur te koken, hoewel lang niet iedereen een schoorsteen had. De meeste steden hadden een soort van brandweer.)

Een stedelijke vuilophaaldienst was er echter niet - vandaar de hoop botten en afval bij het huis van Gaius. Er zijn getuigenissen bewaard gebleven van afvalhopen in de achterstraten van verschillende steden uit die tijd, hoewel het schijnt dat ondernemende boeren ('s nachts, wanneer vervoer op wielen binnen de stadsmuren was toegestaan) de stad in kwamen en het stinkende afval ophaalden om er hun akkers mee te bemesten. Als dat niet gebeurde werd het langzaam de rivier in gespoeld door de regen.

De macht berustte, natuurlijk, haast uitsluitend bij de mannen: ofschoon individuele vrouwen soms een aanzienlijke invloed hadden en sommigen zelfs grote landgoederen bezaten en leidden, waren vrouwen uitgesloten van bestuursfuncties. Voor de wet was een vrouw een kind, dat eerst onder voogdijschap van haar vader stond, en vervolgens van alle mogelijke echtgenoten die ze kreeg. Officieel moest zij haar toestemming geven voor een huwelijk (ze had zelfs het recht het huwelijk te ontbinden, als het haar niet aanstond, en haar bruidsschat mee te nemen), maar in de praktijk waren meisjes vaak pionnen in een soort eigendomsspel, omdat er maar heel weinig andere carrièremogelijkheden waren voor een vrouw die onderwijs had gevolgd en een zekere welstand genoot. Meisjes trouwden dus of werden uitgehuwelijkt, omwille van een grote bruidsschat of om politieke allianties aan te gaan. De dochters van rijke families, en lelijke meisjes in het bijzonder (zoals de vrouw van Felix) waren in dit opzicht ongetwijfeld sterker in het nadeel dan hun armere en knappere zusters.

De Romeins-Britse achtergrond van dit boek is ontleend aan een brede verscheidenheid van (soms tegenstrijdige) bronnen in woord en beeld. Hoewel ik mijn best heb gedaan om een accuraat beeld te schetsen, blijft dit een fictief werk, dat geen aanspraak kan maken op volledige academische betrouwbaarheid. Commodus, Pertinax en prefect Perennis zijn historische figuren, evenals het bestaan van en de (basis)geografie van Corinium (het huidige Cirencester), Glevum (het huidige Gloucester) en Letocetum (het huidige Wall in Staffordshire). Relata refero. Ne Iupiter quidem omnibus placet. (Ik vertel alleen maar wat ik heb gehoord. Zelfs Jupiter kan het niet iedereen naar de zin maken.)

Hoofdstuk 1

De man die buiten voor de basilica lag was dood. Dood en besmeurd met aarde, als iemand die mijlen achter een officieel Romeins rijtuig is voortgesleept. Zoals deze man klaarblijkelijk was overkomen.

Dit was geen slimme gevolgtrekking van mij. Het officiële Romeinse rijtuig in kwestie stond pal voor mijn neus en het ongelukkige slachtoffer was er nog steeds aan vastgeketend, met zijn handen tegen zijn zijden gebonden, zodat hij zijn gezicht niet had kunnen beschermen. Zijn ketenen waren net lang genoeg gelaten om zijn kwelling nog wat te rekken en hadden het hem mogelijk gemaakt achter de kar aan te strompelen tot hij niet meer kon. Daarna was hij gestruikeld - dat kon niet anders - en meedogenloos, met het hoofd eerst, voortgesleept. De Romeinse gezagsdrager die het bevel moest hebben gegeven, zat nog steeds zelfvoldaan in zijn vervoermiddel. Ik bekeek het beklagenswaardige lijk en trok wit weg. Niet vanwege het gehavende hoofd en de bebloede ledematen - ik had wel vaker mannen gezien die op deze manier waren terechtgesteld - maar toen ik de resten uniformstof zag die nog aan het lichaam kleefden. Die scharlaken tuniek en dat goudborduursel konden maar één ding betekenen: dat de drager een bediende was van mijn beschermheer, Marcus Septimus Aurelius, de persoonlijke vertegenwoordiger van de regionale gouverneur. Ik dacht het slachtoffer zelfs te kennen. Iemand die zo aan zijn einde was gekomen, was natuurlijk onherkenbaar, maar ik dacht dat dit de nogal opgeblazen jonge boodschapper was die Marcus eens met mij had meegestuurd toen ik een misdaad onderzocht: een arrogante, zelfingenomen jongeling, die prat ging op zijn mooie uiterlijk. Maar dat was voorgoed voorbij.

Ik wierp een blik op de zelfvoldane Romein. Natuurlijk, hij was een vreemdeling (en hij had een officiële reisvergunning, anders zou het rijtuig niet bij daglicht binnen de poorten zijn toegelaten), maar je hoefde niet uit Glevum te komen om te zien dat de terechtgestelde man geen gewone slaaf was. Het kon niet anders of iemand met zo'n fraai uniform was het dierbare bezit van een welgesteld en machtig man. De man in het rijtuig was dus een dwaas op doorreis, of hij was echt een zeer belangrijk persoon.

Hij zag me staan staren. 'Nou?' Hij wierp de deur van zijn rijtuig open. Ik realiseerde me dat hij had staan wachten tot iemand dat voor hem zou doen, maar zijn wagenmenner annex bediende was nergens te bekennen. Hij stapte niet uit. 'Jij daar! Ben jij misschien een dienaar van Marcus Aurelius Septimus?'

Ik slikte. Daar had ik geen eenvoudig antwoord op. Ja, ik was hier in verband met zaken van mijn beschermheer, ik had zojuist zijn officiële vertrekken bezocht, maar 'dienen' deed ik hem ook weer niet precies, omdat hij op het ogenblik een mijl of twintig hiervandaan zelf heel andere 'diensten' verrichtte. Een tijdje geleden had Marcus namelijk zijn hart - of in ieder geval zijn geremdheid - verloren aan een rijke weduwe uit Corinium, en nu was hij weer eens bij haar. Ongetwijfeld verwaarloosde hij de staatszaken en hield hij zich bezig met aangelegenheden van meer persoonlijke aard. Ik dacht na over mijn antwoord. De man in het rijtuig zag er niet uit alsof hij tijd had voor het fijne onderscheid.

Ik had het goed gezien.

'Nou? Ja of nee? Ik wil je beschermheer spreken.'

Zijn toon verontrustte mij. Hij klonk opzettelijk beledigend. Dat was erg genoeg geweest als ik mijn gebruikelijke tuniek en mantel had gedragen, maar nu droeg ik een toga (aangezien ik een bezoek aan de vertrekken van Marcus bracht), een kledingstuk dat alleen vrije burgers mochten dragen. Dat had mij moeten verzekeren van een beetje respect: ik was net zo goed als hij een Romeins burger, en dat zag hij best. Maar toch sprak de man mij aan alsof ik een slaaf was.

Ik ging niet tegen hem in. Zojuist had ik een glimp opgevangen van zijn toga. Een purperen zoom is een teken van hoge afkomst of een hoog ambt - hoe breder hoe hoger - en de zelfingenomen Romein droeg een donkerpurperen zoom om zijn toga, die zo breed was dat hij de helft van zijn lichaam leek te bedekken. Ik had nog nooit zoveel purper aan één enkel kledingstuk gezien. Aan zijn vinger fonkelde de grootste zegelring die ik ooit had gezien: zelfs op deze afstand kon ik het geraffineerde ontwerp onderscheiden. En hij sprak op de merkwaardige, afgebeten toon van iemand uit de keizerstad zelf. Mijn burgerschap alleen zou me niet tegen deze Romein beschermen, toga of geen toga.

Op nederige toon zei ik: 'Marcus is niet hier, excellentie.'

'Dat had ik al gehoord.' Hij wierp een laatdunkende blik over zijn schouder, naar het toegetakelde lijk op de straatkeien. Ik slikte nog heviger. Vermoedelijk had mijn arme, ijdele, arrogante vriend dat nieuws met de dood moeten bekopen. Ik sprak dus met een Romein van de oude stempel. Misschien had de man wel connecties bij de keizer. Ook over keizer Commodus ging het gerucht dat hij regelmatig boodschappers liet executeren die hem onwelgevallige tijdingen brachten. Dit soort achteloze wreedheid kwam in Glevum, onder het relatief welwillende oog van mijn beschermheer, niet zo vaak voor hoewel Marcus zelf een Aureliaan was en het gerucht ging dat hij connecties in de hoogste kringen had.

Maar ik had die niet, en daar begon ik mij zorgen over te maken. Ik was maar een vrijgelatene, en hoewel mij na het overlijden van mijn vroegere meester de burgerstatus was toegekend, had ik geen andere beschermheer dan Marcus. Bij de marktkramen met veranda's aan de overkant van het forum begon zich intussen een menigte mensen te verzamelen. Ze bleven op eerbiedige afstand staan, maar wezen met onverholen nieuwsgierigheid naar ons en fluisterden met elkaar. De Romein begon er gevaarlijk uit te zien. Hij was het duidelijk niet gewend te worden aangegaapt door zo'n haveloze menigte: slaven, dieven, opkopers, bedelaars, schrijvers en kraamhouders, om nog maar te zwijgen van de rondreizende slagers, pasteiverkopers, ketellappers, kralen-en raapverkopers en voddenrapers. En het was al even duidelijk dat het hem niet beviel. Ik wenste dat mijn beschermheer mij nu beschermen kon.

Maar op dat moment was Marcus een dagreis van mij verwijderd, zijn boodschapper was dood en zo dadelijk zou ik deze bezoeker nog meer slecht nieuws bezorgen. Marcus was niet zomaar een paar uur afwezig; waarschijnlijk zou hij verscheidene dagen wegblijven. Ik had zo'n vermoeden dat het wel eens slecht zou kunnen zijn voor mijn gezondheid als ik dat zei. Behoedzaam zei ik: 'Ik weet zeker, excellentie, dat mijn beschermheer u gastvrij zou willen ontvangen als hij hier zou zijn...'

De ogen waarmee hij mij aankeek waren harder dan die van de beschilderde, basalten Jupiter bovenop de stadszuil achter mij. De man die mij de blikken toewierp, was ook bijna even communicatief als het beeld. Hij zei niets. De stilte was oorverdovend.

'Als ik maar wist, zeer vereerde excellentie, met wie ik de eer heb te spreken...' zei ik op gedempte toon, terwijl ik eerbiedig afstand bewaarde en ervoor zorgde dat mijn hoofd door mijn buigingen en heen en weer geschuifel lager dan dat van hem bleef. Dat was niet gemakkelijk, omdat hij nog steeds in het rijtuig zat en ik erbuiten op de straatkeien stond, maar ik speelde het klaar. Marcus noemt mij een 'onafhankelijk denker', maar ik kan even kruiperig en laaghartig zijn als ieder ander, als het moment daar om vraagt. Maar ook al kroop ik nog zo diep door het stof, de Romein bleef star en stijf en zonder zich zelfs maar een seconde te ontspannen in het rijtuig zitten. Ik ontlokte hem echter wel een reactie.

'Mijn naam is Lucius Tigidius Perennis Felix. Onthoud dat.'

Die naam zou ik niet licht vergeten. Enkele jaren geleden had een man genaamd Tigidius Perennis het ambt van prefect van Rome bekleed en zich ontwikkeld tot de meest gevreesde en machtigste man ter wereld na keizer Commodus zelf. Natuurlijk was dit niet dezelfde Perennis. De bewuste prefect was alweer een tijd geleden in ongenade gevallen en aan het gepeupel overgeleverd, dat hem gelyncht had. Maar dat maakte deze man des te gevaarlijker. Iemand die de naam Perennis droeg en het overleefd had, was uiteraard een persoon om terdege rekening mee te houden. De meeste familieleden van de prefect waren tegelijk met hem terechtgesteld, en dus moesten al zijn verwanten - en vooral degenen die naar hem waren vernoemd - die hadden kunnen ontkomen, zoals deze man, speciale bescherming hebben genoten. Met enige ontzetting besefte ik dat ik waarschijnlijk een favoriet van de keizer zelf tegenover me had. Dat zou ook de bijnaam 'Felix' - de gelukkige - verklaren, en waarom de man nu met een officiële volmacht door het rijk reed en een keizerlijk rijtuig tot zijn beschikking had.

Op hartstochtelijke toon zei ik: 'Ik zal het niet vergeten, excellentie. Uw naam staat in mijn ziel gegrift.'

Dat loog ik niet. In mijn brein gegrift, had ik beter kunnen zeggen. Nu ik erover nadacht, werd ik nog ongeruster. Deze man was een gunsteling van de keizer - en hoewel Commodus zichzelf 'Brittannicus' noemde, was dit niet zijn favoriete eiland. Er waren hier verschillende samenzweringen geweest van militairen die Commodus wilden afzetten en de gouverneur, Pertinax, in zijn plaats tot keizer uitroepen - dezelfde Pertinax nog wel die de intieme vriend en beschermheer van Marcus was. Natuurlijk waren die complotten door Pertinax zelf verijdeld, maar Commodus zag nog steeds overal samenzweringen - en nu was zijn gezant uit Rome hier, op zoek naar Marcus.

Gisteren hadden de officiële voorspellers in de tempel gewaarschuwd voor 'onverwachte stormen'. De komst van Perennis Felix beviel me steeds minder.

Mijn gevoelens moeten op mijn gezicht te lezen hebben gestaan. Voor het eerst stond Felix zichzelf een dun glimlachje toe. Het was geen aantrekkelijke glimlach en zijn stem had een beslist giftige ondertoon toen hij zoetsappig zei: 'Problemen, burger?'

In ieder geval was het een goed teken dat hij me met mijn titel aansprak. Ik stond nog af te wegen wat het minst gevaarlijke antwoord op zijn vraag zou zijn, 'ja' of 'nee', toen we in ons gesprek werden gestoord door een getaande soldaat, die de traptreden van de basilica afkwam aan het hoofd van een delegatie magistraten. Dat alleen al was een bevestiging van zijn status - het was de wagenmenner van Felix. Een gewoon soldaat zou het nooit hebben gewaagd de burgerlijke hoogwaardigheidsbekleders achter zich aan te laten lopen. Hij keurde mij geen blik waardig en stapte met grote passen langs mij naar het rijtuig, hielp zijn passagier uitstappen (alsof Felix een zwakke vrouw was, in plaats van een sterke, oerlelijke man) en begon meteen op fluistertoon een gesprek met hem. De magistraten bleven achter hem staan en durfden hen niet in de rede te vallen. Glevum is een belangrijke stad, een republiek op zich binnen het Keizerrijk, en deze mannen waren de meest vooraanstaande burgers, maar toch kropen zij voor hem. Uit hun wringende handen en verontschuldigende glimlachjes maakte ik op dat deze onverwachte bezoeker hun een even onbehaaglijk gevoel bezorgde als mij.

Ik nam de wagenmenner eens op. Hij was knap, op een dreigende manier, en gekleed in een leren rok die korter was dan voorgeschreven en een paar lange, gebruinde benen bloot liet, met spieren zo hard en glanzend als zijn borstplaten. Hij ging blootshoofds en droeg geen lauwerkrans of helm. Zijn donkere haar golfde om zijn hoofd als dat van een barbaar en zijn mantel was theatraal met een dure mantelspeld voor zijn borst vastgemaakt. Eigenlijk leek hij niet veel op de gemiddelde militaire wagenmenner, en uit de manier waarop Felix naar hem keek - als een wolf die een bijzonder malse pauw in een ren ziet maakte ik op dat hij de jongeman speciaal had uitverkoren en bestemd voor extra diensten.

Ik vroeg mij af of ik het kon wagen onopvallend weg te glippen, maar op dat moment keek Felix mij plotseling aan. Hij hief een gebiedende hand en wenkte mij naar zich toe.

'Jij daar! Wat je naam ook is! Kom hier.'

'Mijn naam is Libertus, excellentie,' stamelde ik, terwijl ik mij zo snel ik kon al buigend naar hem toe haastte. Dit was niet het moment, vond ik, om te benadrukken dat ik een burger was door mijn drie volledige Latijnse namen te noemen. Maar daar had ik me geen zorgen over hoeven te maken. Felix luisterde toch niet.

'Weet je waar Marcus is?'

Ik knikte. In bed met zijn rijke weduwe, als hij geluk had. Maar dat liet ik niet doorschemeren aan Felix. 'Hij had dringende zaken in Corinium,' zei ik nederig. Daar zat een kern van waarheid in, maar ik zei maar niet wat er zo dringend aan was. Opnieuw wierp Felix mij zijn Jupiterblik toe. 'Wat is er zo grappig?'

Als ik ook maar iets van pret had laten blijken, dan was er nu niets meer aan mij te zien. 'Niets, excellentie.'

'Goed. Ga hem halen en breng hem bij mij.' Hij moet mijn ontstelde blik gezien hebben - Corinium lag mijlen van Glevum.

Haastig zei ik: 'Dat zal enige tijd kosten, excellentie. Het is een dag lopen.' En een dag terug, dacht ik bitter. En dan moest ik Marcus nog overtuigen van de urgentie van mijn boodschap en hem overhalen onmiddellijk mee te komen.

Felix keek me minachtend aan. 'Je zult hier vanavond met hem terug zijn. Zetso zal je brengen in mijn rijtuig, zodra ik mijn intrek heb genomen in het huis dat ze mij beloofd hebben. Het zal wel zo'n provinciaal krot zijn, ook al is het kennelijk van een van de decurions.'

Hij had de stadsmagistraten dus zoveel ontzag ingeboezemd dat zij hem een van hun eigen huizen in de stad hadden aangeboden, in plaats van hem onder te brengen in een officiële herberg of iets voor hem te huren. Verbazen deed het me niet, maar ik had medelijden met de onfortuinlijke eigenaar. Hij zou onverbiddelijk zijn huis uit worden gezet (hoewel dat waarschijnlijk beter voor hem zou zijn dan met Felix onder één dak te moeten wonen) en zou gedwongen zijn bij zijn vrienden of verwanten om een kamer te bedelen, om daar achteraf het nodige commentaar op te krijgen. Ik kon me niet voorstellen dat er in Glevum een huis zou zijn dat goed genoeg was voor Felix - in zijn eigen ogen, tenminste. Er zijn momenten dat ik blij ben dat ik niet meer heb dan een werkplaats aan de rivier en de bouwvallige zolder erboven. Van mij wordt tenminste niet verwacht dat ik mijn huis afsta aan reizende hoogwaardigheidsbekleders uit Rome. Een van de magistraten mengde zich nerveus in ons gesprek en struikelde bijna over de slippen van zijn toga, in zijn verlangen om Felix te behagen. 'Als uwe verheven excellentie zich zou willen verwaardigen...' Hij stapte naar voren en mompelde iets tegen Felix, die zichzelf een soort glimlach toestond.

'Beter nog,' zei de Romein, terwijl hij zich tot mij wendde, 'de burgers van de stad hebben mij vanavond een banket aangeboden. Marcus mag ook komen. Laat hem dat weten.'

'Ja, excellentie.' Ik probeerde mijn teleurstelling te verbergen en stelde mij de woede van Marcus voor, als hij de uitnodiging, die hij moeilijk kon weigeren, zou horen. Dat alleen al was genoeg om mij onwillig te maken om te vertrekken - om nog maar te zwijgen over het feit dat ik mozaïekmaker was en klanten had die ik moest bedienen. Maar zeggen deed ik het maar niet. En als ik ook maar enige aanvechting had gevoeld om dat wel te doen, dan bracht de aanblik van het gehavende lijk op de straatkeien mij wel op andere gedachten.

Felix volgde mijn blik. 'Ja,' zei hij. Hij wendde zich tot zijn wagenmenner. 'Zetso, als je mij in mijn huis hebt ondergebracht, breng dat dan' - hij gebaarde naar het lijk - 'buiten de muren en zie dat je het kwijt raakt. Bind het maar aan een staak of zo, zoals de barbaren doen - dan vindt zijn meester het lijk wel en kan hij het begraven, als hem dat goeddunkt. Als de kraaien het tenminste niet eerder hebben gevonden.'

Ik trok wit weg. Een lijk onbegraven laten! Zelfs voor een Kelt was dat een afschuwelijk idee. De Romeinen zijn in de regel veel bijgeloviger op dat gebied, en staan zelfs niet toe dat personen die een natuurlijke dood zijn gestorven binnen de muren van een stad worden begraven, uit angst dat de geest dan terug zal komen om bij hen rond te waren. Maar Felix, zo leek het, was voor niemand bang - ook voor de doden niet. Mijn afkeer scheen hem deugd te doen, en voor de eerste maal knikte hij bijna minzaam. 'Laat dit een waarschuwing zijn. Perennis Felix laat niet met zich spotten.' Hij glimlachte naar de wagenmenner, een kille, onaangename glimlach. 'En zijn bedienden evenmin.'

De wagenmenner had zijn getaande, knappe gezicht vertrokken tot een masker van angstvallig beheerste passiviteit, maar ondanks zichzelf bloosde hij licht, en ik zag hem terugschrikken. Was er dus, misschien, nog een andere reden voor de weloverwogen wreedheid van die executie? Een blik teveel naar de knappe Zetso, een blik teveel terug? Het leek me maar al te waarschijnlijk. Hoe anders zou deze lelijke Romein zich verzekeren van de trouw van zijn seksuele favoriet?

Als Zetso alleen met mij naar Corinium moest rijden, zou ik dus erg voorzichtig moeten zijn.

Felix werd terug in zijn rijtuig geholpen. 'Weet je de weg naar dat huis?' vroeg hij aan Zetso.

De man knikte.

'Rijden dan!'

Zetso hief zijn zweep en het paard kwam in beweging, trok het rijtuig sierlijk naar de nauwe forumingang en verspreidde de verschrikte menigte, die struikelend alle richtingen uit stoof. Honden blaften, varkens gilden, een vrouw liet haar rapen vallen terwijl ze zich uit de voeten maakte. Een mand met levende palingen viel om op de straatkeien en de glibberige vissen kwamen onder de wielen terecht en kronkelden grotesk over het lichaam van de dode boodschapper.

'Buiten bij de oostpoort, over een uur,' riep Zetso mij over zijn schouder toe, nagestaard door de mensen op de markt en de magistraten.

Ik had geen wateruurwerk of zonnewijzer en geen andere hulpmiddelen om de tijd te schatten, en dus kon ik niets anders doen dan hulpeloos mijn schouders ophalen, terwijl ik mij een weg tussen de verpletterde rapen door zocht. Ik moest maken dat ik zo snel mogelijk bij de oostpoort kwam.

Hoofdstuk 2

Ik berekende dat ik wat tijd over had om eerst nog even terug te gaan naar mijn werkplaats. Zetso moest het lijk nog wegbrengen, en dat zou niet een-twee-drie gebeurd zijn. Hij zou het op een staak gebonden, onbegraven lichaam een heel eind buiten de stadspoorten moeten brengen. En eerst moest hij zijn meester ook nog naar diens pas geannexeerde verblijf rijden.

Maar desondanks wilde ik de wagenmenner van Felix niet laten wachten.

En dus haastte ik mij. Terug door de stad en de poort uit, naar een geïmproviseerde voorstad van onaanzienlijke winkeltjes en huisjes, die onder de stadsmuren, op de drassige grond bij de rivier, kriskras door elkaar stonden. Hier geen goede, geplaveide wegen en fraaie gebouwen, maar open riolen, overvolle straten en het hameren en schreeuwen, de rook en de stank waarmee handnijverheid altijd gepaard gaat. Ik sloeg een wel heel lawaaiig steegje in, stapte over een stapel steen-en marmerschilfers een winkel met een bouwvallige pui binnen, stak mijn hoofd om het muffe gordijn dat het winkelgedeelte scheidde van de keuken annex werkplaats achterin en riep: 'Is daar iemand?'

Een jongen van een jaar of veertien met een krullenbol, gekleed in een leren voorschoot en met een vermetele grijns op zijn gezicht stond op van de plaats op de vloer waar hij, aan mijn zicht onttrokken door de tafel, tegels had zitten snijden.

'Meester? U bent al vlug terug.'

Dit was Junio, mijn bediende en assistent, en toen mijn ogen zich hadden ingesteld op het licht zag ik waar hij aan had zitten werken, een serie minuscule rode tegeltjes voor een van de nieuwe 'stijlmodellen' die we voor toekomstige klanten aan het maken waren. Het was goed werk en ik stond op het punt hem een pluim te geven - ik breng hem mijn vaardigheden bij, voor de dag dat hij in vrijheid zal worden gesteld. En intussen ben ik blij met zijn hulp. Ik mag dan voor mijn leeftijd fit en jeugdig zijn, maar niettemin ben ik een oude man van bijna vijftig. Voordat ik een woord had kunnen zeggen vroeg Junio echter:

'Wat is er aan de hand, meester? U ziet eruit alsof u net een spook gezien hebt.'

Ik dacht aan het mishandelde, geschonden lichaam in het forum en haalde mijn schouders op. 'Daar had het veel van weg, ja,' zei ik. Ik zakte neer op mijn kruk en vertelde hem het hele verhaal.

Junio haalde een bokaal honingmede voor me en hoorde mij stilzwijgend aan. Toen ik uitverteld was, schudde hij zijn hoofd.

'Die Felix is een echte bruut, als ik u zo hoor. En dan Marcus op die manier op laten draven, alsof hij een slaaf is. Daar zal uw beschermheer niet blij mee zijn.'

'Hij zal er nog minder blij mee zijn dat ik hem kom storen in zijn liefdesleven,' zei ik geërgerd. 'Dus als je verder geen voor de hand liggende opmerkingen meer hebt, haal dan mijn beste mantel maar en wat brood en kaas voor onderweg, voordat Felix komt kijken waar ik blijf. Ik heb geen zin om dezelfde weg te gaan als die arme heraut van Marcus.' Dat laatste zei ik om luchthartig te klinken. Ik ben een burger en het is niet erg waarschijnlijk dat ik standrechtelijk zal worden geëxecuteerd. Junio huiverde. 'Maakt u geen grappen over zulke dingen, meester.' Maar hij haastte zich om aan mijn verzoek te voldoen. Hij stoof de trap op naar het morsige slaapvertrek op de bovenverdieping en riep onderweg: 'Zal ik mijn eigen mantel ook pakken? U wilt toch dat ik meega?'

Dat wilde ik wel, graag zelfs. Niet alleen omdat mijn status en comfort erop vooruit zouden gaan als ik een slaaf meenam, maar ook omdat ik Junio mijn andere vaardigheden had bijgebracht. Hij is een schrander joch en heeft mij al vaak geholpen met zijn opmerkingsgave en talent voor het maken van gevolgtrekkingen. Ik geniet altijd van zijn gezelschap, en nu ik te maken had met Felix Perennis zou ik heel veel aan hem kunnen hebben. Of Marcus nu wel of niet met mij mee zou willen gaan, mijn overlevingskansen zouden groter zijn met een oplettende getuige aan mijn zijde.

Het zou best kunnen dat Marcus niet zou willen meegaan tenslotte was hij een aristocraat, en het gerucht ging dat hij verwant was aan de keizer zelf. In dat geval moest ik er niet aan denken wat mijn lot zou zijn. Niettemin riep ik hem achterna:

'Nee, dat wil ik niet.'

'Er zal niet genoeg plaats in het rijtuig zijn,' zei ik toen Junio weer beneden was. 'Ook als Zetso geen slaven bij zich heeft zal Marcus zijn eigen slaven mee terug nemen, en die gaan voor jou. En dan zou ik je daar achter moeten laten.' Zelfs Junio wist daar niets tegen in te brengen, maar hij keek zo terneergeslagen dat ik er bemoedigend aan toevoegde: 'En trouwens, er moet iemand op de winkel passen.'

Ook dat laatste was niet bezijden de waarheid, want mijn werkplaats is opgetrokken uit hout en heeft een interessante ligging, tussen een leerlooier en een kaarsenmaker, maar Junio leek niet onder de indruk. Hij had mij al zo vaak op soortgelijke expedities vergezeld. Hij zei echter niets. Hij stopte het brood en de kaas in mijn knapzak, hielp mij zwijgend in mijn mantel en - terwijl hij vlug het vuur doofde en het luik sloot, alsof hij zonder iets te zeggen wilde laten zien hoe gemakkelijk het geweest zou zijn de zaak te sluiten - liep hij samen met mij het huis uit en terug door de stad naar de oostpoort. Zetso was er al.

Het was een prachtige, overwelfde poort, met een imposant poorthuis erboven, aan het eind van een indrukwekkende hoofdstraat met aan weerszijden schitterende beelden. De bedoeling van die beelden was dat bezoekers stil zouden blijven staan en om zich heen zouden staren, maar vandaag keek er niemand naar de straat. Alle blikken waren gericht op het rijtuig met het keizerlijke wapen op de deur geschilderd, de voortreffelijke, goudkleurige paarden en de wagenmenner, die de paarden nog in luister overtrof. Zetso stond op een traptree te poseren en deed zijn bruine benen goed uitkomen, tot kennelijke bewondering van een van de poortwachters. Ik slaakte een zucht van opluchting - ik had Zetso laten wachten, en onder andere omstandigheden had dat gevaarlijk kunnen zijn. Vlug stapte ik in; de blikken van de menigte gaven mij het gevoel alsof ik een acteur was in een schouwspel. Ik klopte op de zijkant van het rijtuig ten teken dat ik gereed was. We stoven weg. Eerst dacht ik dat we zo snel gingen omdat de poortwachter ons nakeek, maar zelfs nadat we om de uitdijende buitenwijken ten noorden van de stad heen waren gereden, de steile helling naar de hoofdweg hadden beklommen en de stad ver achter ons hadden gelaten, galoppeerden we nog steeds richting Corinium alsof ons leven ervan afhing.

En misschien was dat - gezien het lot dat de heraut van Marcus had getroffen - ook echt zo.

Ik had half gehoopt de reis te kunnen gebruiken om mijn gedachten te ordenen en te bedenken hoe ik Marcus kon benaderen zonder hem boos te maken, maar dat was onmogelijk. Ik had al mijn concentratie nodig om op mijn plaats te blijven zitten. Als Perennis Felix ook zo reisde, dacht ik, en afwisselend zijn hoofd en zijn achterdelen stootte, was het geen wonder dat hij schouders als een stier had en zeer kortaangebonden was. Maar hoewel het hotsen en botsen mijn verstand verduisterde en mijn zitvlak deed verstijven, bracht het wel de reistijd terug tot iets meer dan twee uur.

Ook nadat we in Corinium waren aangekomen kreeg ik geen tijd om na te denken. De poortwachter wierp de poort open zodra hij een glimp had opgevangen van het keizerlijke wapen, en bijna voordat ik tijd had gehad om naar buiten te leunen en aanwijzingen voor Zetso te schreeuwen stuiterden we over de drukke straten, terwijl we onderweg ladders, ezels, handkarren en voetgangers ontweken. We bereikten het huis echter zonder slachtoffers te hebben gemaakt; het keizerlijke wapen had een onmiddellijke, magische uitwerking op de bewakers bij de ingang en we konden regelrecht naar binnen rijden, alsof de keizer zelf arriveerde.

Ik kende het huis nog van een vorig officieel bezoek met Marcus, maar desondanks maakte het opnieuw indruk op mij. Het was een prachtige woonstee, met een ommuurde tuin en oprijlaan, meer landhuis dan stadswoning, en een tweetal slaven kwam al naar buiten gesneld om ons welkom te heten. Marcus was een gelukkig man, dacht ik bij mezelf. De echtgenoot van de knappe weduwe had hem in zijn testament aangewezen als wettelijk voogd van zijn knappe vrouw, maar als hij met haar trouwde, zou het volledige vruchtgebruik van dit landgoed aan hem toekomen, naast zijn toch al aanzienlijke rijkdom. En nu kwam ik hem storen in zijn hofmakerij. Ik keek er niet bepaald naar uit.

Andere slaven kwamen aanlopen om zich over de paarden te ontfermen en Zetso werd mopperend weggeleid naar de bediendenkamer, waar hij op zijn beurt van eten en drinken werd voorzien. Ik werd direct met de nodige plichtplegingen het atrium binnengeleid, waar dadels en aangelengde wijn voor mij klaarstonden. Voor de vorm nam ik er iets van - alles was welkom na het gehobbel in het rijtuig - en toen zei ik waar ik voor kwam, ging zitten en wachtte af.

Ik hoefde niet lang te wachten. Na enkele minuten al, waarin ik een tiental toespraakjes had voorbereid en weer verworpen, kwam Marcus zelf met grote stappen de kamer in gelopen. Hij was boos en tikte met zijn roede tegen zijn been, op een manier die mij anders de stuipen op het lijf zou hebben gejaagd. Het was duidelijk dat hij op het verkeerde moment was lastiggevallen; hij had een blos op zijn gezicht en zijn van fijne stof geweven toga met purperen zoom zag eruit alsof hij hem inderhaast had aangetrokken - zelfs de gouden fibula, de doekspeld bij de schouder, was scheef dichtgemaakt.

Maar hoewel hij woest en dreigend keek, kwam hij in vergelijking met Perennis Felix als welwillend over. De donkere wolk trok op uit mijn geest en ik maakte een bescheiden knieval voor hem, waarna ik hem nederig mijn respect betuigde. 'Zeer vereerde excellentie, aanvaard mijn nederige excuses voor deze onaangekondigde inbreuk op uw eerbiedwaardige presentie.'

In tegenstelling tot Felix was Marcus wel ontvankelijk voor vleierij.

De dreigende blik werd iets zachter.

Voor de goede orde voegde ik eraan toe: 'Duizend verontschuldigingen ook aan uw dame, voor deze onvergeeflijke interruptie.' Nu Marcus in deze stemming was, noemde ik niet haar naam, uit angst te vrijpostig te zullen klinken. De weduwe heette Julia - naar de beroemde keizer — maar dat was in het keizerrijk zo'n algemene naam dat Marcus haar altijd 'Delicta' of 'geliefde' noemde, om haar te onderscheiden van de tientallen andere Julia's die hij kende. Maar dat kon ik maar beter niet doen, dacht ik.

Mijn omzichtigheid scheen enig effect te sorteren. Marcus stak een geringde hand uit. 'Nou?' Hij klonk nog steeds streng.

'Je kunt maar beter een goede verklaring geven.' Hij verzocht me niet weer op te staan.

'Ik hoop dat u zult vinden dat ik een goede reden had, excellentie. Tigidius Perennis Felix is in Glevum en heeft mij in zijn rijtuig gestuurd om u te halen. Ik moest u zeggen dat er vanavond een banket voor hem wordt aangericht en hij hoopt verzoekt - dat u erbij zult zijn.'

Ik had een uitbarsting verwacht, maar die bleef uit. Er viel zelfs zo'n langdurige stilte dat ik na een tijdje mijn voorhoofd ophief tot boven de enkelriemen van mijn beschermheer en naar hem opkeek. Hij staarde afwezig voor zich uit met een vreemde uitdrukking op zijn gezicht, alsof hij in de greep van een onbestemde emotie verkeerde. Maar ik wist wat hij voelde. Ik ben zelf zo vaak in paniek geweest dat ik die emotie direct herken als ik haar bij iemand anders zie.

'Meester?' waagde ik te vragen.

Marcus scheen weer tot zichzelf te zijn gekomen en maakte een ongeduldig gebaar naar mij. 'Och, sta toch op, Libertus. Als jij hier voor me op en neer kruipt kan ik niet helder denken.'

Terwijl ik dankbaar deed wat hij gezegd had (tegelvloeren zijn hard voor ouder wordende knieën), voegde hij eraan toe:

'Onsterfelijke Jupiter! Felix Perennis. In Glevum! Ik neem aan dat je weet wie hij is?'

'Een verwant van de vroegere prefect van Rome?' Ik was trots op mijn eerdere gevolgtrekkingen. 'En vermoedelijk, aangezien hij de executies heeft overleefd, iemand die bijzondere gunsten van de keizer geniet.'

'Hij staat bij de keizer in de gunst, ja, dat is wel zeker. Een kwestie van geld, als je het mij vraagt. Ik betwijfel of zelfs Commodus die man wel mag.'

'Kent u Felix dan, excellentie?' Ik vergeet wel eens dat Marcus het grootste deel van zijn leven in de Keizerlijke Stad heeft doorgebracht.

'Het zou moeilijk zijn hem niet te kennen. Hij had een vinger in iedere winstgevende pap in Rome - bossen, wijngaarden, olijfgaarden, scheepvaart, schapen. Toen zijn neef ten val kwam, heeft Felix ongetwijfeld een groot bedrag kunnen bieden om Commodus ervan te overtuigen dat hij zelf onschuldig was.'

'Een lening?'

Marcus schoot in de lach. 'Steekpenningen. Het zal natuurlijk wel een andere naam hebben gehad, zoals altijd met dat soort zaken. Een donatie voor een of ander openbaar werk, misschien, maar natuurlijk zal Felix niet verwachten dat Commodus verantwoordt waaraan het is besteed. En trouwens, hij heeft de keizer ook altijd nog andere waardevolle zaken geleverd - vrouwen, paarden, wijn. Hij houdt er ook een geduchte privégarde op na, van de meest geharde zwaardvechters die voor geld te koop zijn, en het is bekend dat hij vreselijk jaloers was op zijn bloedverwant, de prefect. Alles bij elkaar heeft hij daar kennelijk genoeg aan gehad om het er levend af te brengen.'

'En dus geniet hij nu op zijn beurt van zijn invloedrijke positie? En reist hij door het Rijk als keizerlijk gezant?'

Marcus zuchtte. 'Was dat maar alles.'

'Is er dan nog meer?' Ik was verbaasd. Wat ik al wist leek me verontrustend genoeg.

Marcus pakte een bokaal van het aangeboden dienblad en stak hem afwezig uit om vol te laten schenken. 'Weet je wat er met prefect Perennis gebeurd is?'

'Niet tot in details. Ik heb gehoord dat hij is overgeleverd aan het gepeupel, om recht te laten geschieden,' zei ik voorzichtig, terwijl ik Marcus een waarschuwende blik toewierp. Er waren slaven bij - een van hen schonk zelfs zijn bokaal vol - en Zetso zat in de bediendenkamer te wachten. Hij was ongetwijfeld een spion, onder andere, en Felix had hem natuurlijk ruim van steekpenningen voorzien. Onder deze omstandigheden kon je niet voorzichtig genoeg zijn. Dit waren niet eens slaven van Marcus zelf.

Marcus sloeg geen acht op mijn waarschuwingstekenen.

'Voor het gepeupel geworpen,' zei hij. 'Weet je waarom?" Dat wist ik wel, natuurlijk, maar ik schudde mijn hoofd. 'Het is al een tijdje geleden.' Ik wist dat ik voorzichtig moest zijn, ook al wist Marcus dat niet. Ik geniet niet dezelfde privileges als hij.

'Hij is beschuldigd van misbruik van gelden uit de publieke middelen,' zei Marcus. Hij sloeg zijn wijn in één teug achterover en gebaarde om meer.

'Misschien heeft hij dat ook echt gedaan,' waagde ik op te merken. 'En heeft de keizer in zijn wijsheid...' Commodus is een dwaas en een wellusteling, maar ik wilde niet negatief over hem oordelen nu er bedienden bij waren die ons konden horen. Marcus snoof verachtelijk. 'Natuurlijk heeft hij dat gedaan. Dat deed hij al jaren. Commodus wist het, maar het kon hem niets schelen. Hij gaf prefect Perennis min of meer toestemming het Rijk te regeren - dan had hij meer tijd voor zijn uitspattingen met vrouwen, om zich te verkleden als gladiator, met zijn wagenmenner te flirten en een publieke vertoning van zichzelf te maken.'

'Excellentie!' smeekte ik. Voor dit soort opmerkingen kon je gemakkelijk geëxecuteerd worden, ook als je er alleen maar naar luisterde. 'De bedienden.'

Hij keek verbaasd. Zoals zoveel Romeinen is Marcus zo gewend aan de nabijheid van slaven dat hij hen beschouwt als bezielde werktuigen, die net zo min kunnen horen en zien als een stoel of tafel. Ik, daarentegen, ben zelf ooit slaaf geweest. Ik kon me maar al te goed voorstellen hoe los een handvol geldstukken de tongen in dit huishouden kon maken. Iedere slaaf droomt ervan zichzelf te kunnen vrijkopen.

Marcus volgde mijn blik. 'Ach ja! De bedienden. Ik kan ze maar beter wegsturen, denk je ook niet?'

Ik schudde mijn hoofd. 'Met alle respect, excellentie, ik denk dat u hun moet opdragen hier te wachten... buiten de deur.'

Hij dacht er even over na, knikte toen en stuurde hen weg. Toen de slaven veilig buiten gehoorsbereik waren, wendde hij zich opnieuw tot mij. 'Heel slim bekeken van je, oude vriend. Ik zou ze recht in de armen van de wagenmenner van Felix hebben gestuurd. Ik zei dus...'

'U was mij aan het vertellen over prefect Perennis,' zei ik. Ik voelde me zo zwak van opluchting dat ik zelf ook wel een beker wijn had gelust. 'Ik wist wel van die mars naar Rome door een stel ontevreden speerdragers, die dreigden in de stad te zullen huishouden omdat hun soldij niet was uitbetaald. Commodus was doodsbang voor hen, schoof de schuld op de prefect en liet hem voor het gepeupel werpen. Tenminste, dat is het verhaal dat ik gehoord heb.'

'Dus je wist het wel.' Marcus klonk gegriefd. 'Weet je ook waar die opstandige speerdragers vandaan kwamen?'

Ik wist het echt niet, zei ik.

'Nou, dat is wel het belangrijkste,' zei Marcus, blij dat hij tenminste nog een deel van het verhaal kon vertellen. 'Ze kwamen van deze eilanden - en maakten deel uit van de Britse legioenen. Ze waren opstandig. En toen Perennis ten val kwam, werd een andere man in ere hersteld en hierheen gestuurd om het gezag te herstellen. Iemand die door Perennis werd gehaat, iemand die zo succesvol was dat de troepen hem tot keizer wilden uitroepen. Zijn naam was Pertinax. Herinner je je Pertinax nog?'

Ik stond op het punt te zeggen: 'Natuurlijk herinner ik mij hem, excellentie, want hij is uw meester en mijn gouverneur,'

toen de implicaties van wat hij had gezegd tot me doordrongen.

'Maar,' barstte ik uit, 'het staat toch buiten kijf dat de gouverneur loyaal is? Vorig jaar, toen hij die opstand tegen Commodus heeft neergeslagen, is hij bijna gedood.'

Marcus schudde zijn hoofd. 'Onze vereerde keizer wantrouwt iedereen. Misschien heeft hij daar ook gelijk in. Hij had nog maar net het keizerlijke purper aangetrokken of zijn eigen zuster probeerde hem al te vermoorden. En de legioenen wilden Pertinax wel degelijk tot keizer uitroepen. Dat zal Commodus niet licht vergeten.'

'Denkt u dat Felix daarom is gekomen? Om zulke complotten op te sporen?'

Marcus keek me somber aan. 'Jij begrijpt bedienden, oude vriend, maar van de keizerlijke politiek begrijp je niets. De keizer zou geen opvallende figuur als Felix sturen om een samenzwering op te sporen. Waarschijnlijk heeft hij hier allang een stuk of tien spionnen.'

Ik herinnerde mij Marcus' loslippigheid van daarnet in bijzijn van de bedienden en trok wit weg bij deze nieuwe onthulling. 'Maar waarom is hij dan hier?'

'Omdat hij meent dat hij nog een paar rekeningen te vereffenen heeft, denk ik,' zei Marcus op sombere toon. 'Pas na die opstand heeft Commodus zijn vroegere vriend aan het gepeupel opgeofferd, maar Pertinax had de keizer altijd negatief over hem geadviseerd. En vice versa. Om te beginnen was het Perennis die Pertinax in ongenade had doen vallen en laten verbannen. Toen de prefect ten val kwam, werd Pertinax teruggeroepen naar Rome.'

Waar, dacht ik, hij wel geholpen zou hebben om toezicht te houden op de nasleep. Felix had zijn verwanten zien terechtstellen, hun landgoederen zien overnemen en hun macht zien ontnemen. Ongetwijfeld had het hem een lieve duit gekost om zelf een soortgelijk lot te ontlopen. En nu was hij hier in Glevum, op zoek naar de beste vriend en vertegenwoordiger van Pertinax. Ik begreep wat Marcus bedoelde. De zaken stonden er niet best voor.

'Welnu,' zei Marcus op vermoeide toon, 'ik denk dat we het snel te weten zullen komen.'

'Gaat u dan met mij mee, excellentie?' Als ik beleefd opgelucht klonk, kon ik het ook niet helpen. Mijn kansen om de dag van morgen te halen, zonder in een smerige cel te zijn gegooid, waren zojuist aanzienlijk verbeterd.

'Dat zal wel moeten. Maar die Zetso van jou zal toch nog wat langer moeten wachten. Ik heb beloofd vanmiddag op de curia aanwezig te zijn om een juridisch geschil te beslechten. Ik zal iemand sturen om het hem te laten weten.'

Ik knikte weifelend. Felix zou dit niet leuk vinden, maar Marcus had gelijk. Zelfs Felix kwam op de tweede plaats als er keizerlijke zaken af te handelen waren. Ik zei: 'Met alle respect, excellentie, maar mag ik u de raad geven uw boodschap niet te laten overbrengen door de slavenjongens hierbuiten. Misschien hebben zij wel aan de deur staan luisteren. Staat u mij toe een van de bedienden te roepen die ik op de binnenplaats gezien heb.' In het licht van wat Marcus had gezegd over spionnen leek me dit een elementaire voorzorgsmaatregel. Hij glimlachte. 'Een uitstekend idee. Slim bekeken van je, Libertus. Wil je mij naar het gerechtsgebouw vergezellen? Ik zou graag weten wat jij van de zaak vindt.'

Hij bedoelde dat hij geïnteresseerd was in mijn hulp, begreep ik. Wat ik van die zaak vond zou niet veel gewicht in de schaal leggen, want ik ben niet op de hoogte met de finesses van het Romeinse recht. Marcus daarentegen, was een specialist. Als direct vertegenwoordiger van de gouverneur werd er voortdurend een beroep op hem gedaan om moeilijke zaken te horen. Bij afwezigheid van Pertinax was hij de hoogste rechter in dit deel van het land, hoewel iedere burger natuurlijk het recht had appel tegen hem aan te tekenen en direct in beroep te gaan bij de keizer. Maar zoals ik al zei, ben ik niet op de hoogte met juridische zaken.

'Zetso zal het niet leuk vinden als wij samen het huis verlaten.'

Marcus snoof verachtelijk. 'Zetso doet wat ik zeg. Hij is maar een wagenmenner. En hij zal ons ook naar de curia rijden. Nu ik erover heb nagedacht, wil ik graag dat jij erbij bent - het is een interessante zaak. Een oudere burger heeft zijn dochter betrapt op overspel, in het huis van haar echtgenoot. Hij heeft haar minnaar gedood - zoals toegestaan door de wet - maar zijn dochter laten ontkomen. Strikt genomen, zou hij hen allebei gedood moeten hebben, en dus heeft de familie van de minnaar hem opgebracht en een rechtszaak tegen hem aangespannen wegens moord.' Hij glimlachte breed. 'Wat zegt je slimme verstandje, Libertus? Hoe zou jij oordelen?'

Dit was niet de tijd om juridische haarkloverijen te bespreken, vond ik. Zetso stond nog steeds te wachten. En trouwens, de grijns op het gezicht van Marcus wees erop dat zijn oordeel al vaststond. 'Ik weet het niet, excellentie. Ik zou denken dat de man technisch gesproken schuldig is?'

Hij keek me triomfantelijk grijnzend aan. 'Ongetwijfeld. Maar toch lijkt de grond voor de aanklacht mij onterecht, denk je ook niet?'

Hij zweeg theatraal, en dus beheerste ik mijn ongeduld en zei ik, zoals hij kennelijk hoopte: 'Dus u hebt een compromis gevonden?'

'Ik zal de bewijsvoering aanhoren, de vordering van de familie toewijzen en de oude man veroordelen tot verbanning. Hij krijgt drie dagen om het Rijk te verlaten, en dan zullen al zijn bezittingen verbeurd worden verklaard.' Ik moet verbaasd hebben gekeken, want hij lachte. 'Alleen heb ik natuurlijk een manier gevonden om hem dat gisteren te weten te laten komen. Hij heeft zijn huis verkocht voor goud en zijn vrouw en overgebleven dochter zijn al halverwege Isca met het geld en het merendeel van zijn goederen. Zijn moeder was een Silurische, van over de westgrens. Hij zal het daar niet moeilijk krijgen.'

Hij was zo ingenomen met zichzelf dat ik het waagde op te merken: 'Dan zal die rechtszaak dus niet lang duren. Misschien, excellentie, wilt u de menner van het rijtuig van uw plannen op de hoogte brengen? Dan kan hij ons direct nadat u klaar bent naar Glevum rijden.'

Hij kreeg een kleur. 'Dat is waar ook. Ik zal de slaven mijn spullen laten inpakken en na laten brengen. Dan kan die Zetso op ons wachten voor het gerechtsgebouw.' Hij schreed naar de deur, riep een slaaf van de binnenplaats bij zich (tot stomme verbazing van de twee bij de deur) en gaf zijn orders. Toen draaide hij zich weer om naar mij. 'Intussen ga ik Delicta op de hoogte brengen van wat er gaande is.' Hij fronste zijn wenkbrauwen. 'Wist ik bij Hades maar wat Felix in zijn schild voert.'

Ik zocht naar troostende woorden. 'Misschien is het niet zo verontrustend als we denken. Misschien wil hij u toch in verband met zaken spreken.' Ik monterde weer op. 'Misschien heeft hij een brief voor u van uw familie in Rome. Uw moeder stuurt u de laatste tijd brieven met iedere koerier die zij maar vinden kan.'

Het was geen overtuigende suggestie, maar wat ik opperde was niet onmogelijk. Marcus' vader was al een hele tijd geleden overleden - en dus was hij volgens de wet een man - maar zijn moeder was kort geleden hertrouwd en haar nieuwe echtgenoot had Marcus legale adoptie aangeboden om de erfenis voor hem veilig te stellen. Dat doen rijke Romeinen altijd, meestal omdat de kans groot is dat een omstreden testament aanleiding zal geven tot een kostbaar juridisch geschil, waardoor de nalatenschap grotendeels in de keizerlijke schatkist verdwijnt. Misschien is dat ook de reden dat zij het huwelijk en het stichten van een gezin haast als een burgerplicht beschouwen. In ieder geval leken Marcus' moeder en zijn nieuwe stiefvader er zo over te denken. Iedere boodschapper uit Rome scheen weer een nieuw schrijven van hen te brengen, waarin zij er bij Marcus op aandrongen de sprong te wagen, en meestal hadden zij een lijst bijgesloten van geschikte jonge Romeinse maagden van goede komaf.

Marcus had daar echter nooit behoefte aan gehad. Als een van de rijkste en machtigste mannen van de provincie had hij de mooie vrouwen van Glevum maar voor het uitkiezen, en het gebeurde niet zelden dat hij dat ook deed. Een huwelijk hoefde hem natuurlijk niet van die activiteiten te weerhouden, maar het was wel waarschijnlijk dat hij zich dan behoorlijk zou moeten inhouden, vooral wanneer de bruid een machtige familie had. Marcus had nog nooit van ook maar het geringste verlangen blijk gegeven om te willen trouwen. Dat wil zeggen, tot voor kort. Ik begon me af te vragen hoe de mooie Julia Delicta hem zo volledig voor zich gewonnen had. Het was in ieder geval duidelijk dat zij moederlijke ambities had. Respectabele weduwen bieden halverwege de middag geen vermaak aan heren bij hen thuis als zij niet met zekerheid kunnen verwachten dat er een huwelijk in het verschiet ligt.

Het was mij echter niet gelukt hem op te beuren met gedachten aan de echtelijke staat, zoals ik had gehoopt. Marcus zag er geagiteerder uit dan ooit.

'Bij de grote Olympus, Libertus, dat hoop ik toch niet. Grote Jupiter, minnaar der minnaars, bespaart u mij dat van alle dingen het meest!'

Hoofdstuk 3

Ik moet stomverbaasd gekeken hebben, want zelfs Marcus die de reacties van zijn toehoorders meestal niet opmerkt wierp een blik op mijn gezicht en zei vlug: 'Als je in mijn schoenen stond, zou je je ook zo voelen, Libertus. Ik ben bang dat mijn moeder zich ermee bemoeit. Gister nog, heb ik een brief van haar ontvangen - meegestuurd met een handelaar in olijfolie die hier op de markt moest zijn - en ze heeft een heleboel plannen waarvan ze denkt dat die 'voor mijn bestwil' zijn. Natuurlijk heb ik haar meteen teruggeschreven om haar op andere gedachten te brengen. Ik bid alleen dat ze haar ideeën niet intussen al heeft uitgevoerd. Die brief heeft er minstens een maand over gedaan om hier aan te komen.'

Ondanks alles kon ik slechts met moeite een glimlach onderdrukken. Het was moeilijk voorstelbaar dat een vermogend en belangrijk man als Marcus een moeder had, en dan ook nog een moeder die hem zei wat hij moest doen. Maar één blik op zijn gezicht maakte me duidelijk dat dit geen zaak was om te glimlachen. 'Wat voor ideeën had ze dan, excellentie?'

'Ze dreigt al een tijdje dat zij een bruid voor me zal zoeken als ik er niet zelf een uitkies,' legde Marcus uit. 'Maar nu zegt ze dat zij er met de keizer over wil spreken - dat ze hem wil vragen wie een geschikte bruid voor mij zou kunnen zijn. Ze schijnt niet in te zien hoe ernstig dat is. Als hij een aanbeveling doet, ben ik min of meer verplicht dat meisje te trouwen, wat ik ook van haar vind. Ik durf Commodus niet tegen mij in te nemen.'

Ik begreep hoezeer hij onder druk stond. 'En u verwacht een kandidate, excellentie?' Het was geen moeilijke gevolgtrekking. De ontgoocheling stond op zijn gezicht te lezen.

'Het schoot me zojuist te binnen,' zei hij verongelijkt, 'dat Felix een dochter heeft. Ik heb haar een keer gezien in Rome, voordat ik van daar vertrok. Ze was toen nog een kind, maar toch al onaantrekkelijk - net als haar moeder, met haar gezicht als een cavaleriepaard en haar stem als ezelgebalk. O grote Minerva, schenkster van wijsheid! Weet je Libertus, dat zou wel eens de reden kunnen zijn dat hij hier is. Banden met mijn familie zouden Felix enkele solide bondgenoten in Rome opleveren - op het ogenblik kan hij alleen vertrouwen op de keizer, en dat is geen wijsheid. Bij Jupiter! Een gedwongen huwelijk met zijn afzichtelijke dochter - Felix zou het prachtig vinden om mij zo'n boodschap te komen brengen!'

Snel kwam ik op mijn woorden terug. 'Dat weet u niet zeker, excellentie. Het was maar een suggestie van mij. Het is waarschijnlijker dat hij hier op een politieke missie is.' Vreemd nog maar even geleden had dat een veel dreigender alternatief geleken.

Marcus schudde zijn hoofd. 'Nee, het is gewoon logisch. De keizer zou spreken uit naam van Felix, en als zij zo lelijk is, zou haar vader maar wat graag van haar af zijn. Mijn moeder zou het een prachtige verbintenis vinden - al die bezittingen en rijkdom... Bij Jupiter! Die meid zal nu een jaar of eenentwintig zijn, dus het moet wel een vreselijke vogelverschrikker zijn dat ze op die leeftijd nog steeds geen man gevonden heeft. Maar als de keizer het heeft voorgesteld, kan ik moeilijk weigeren...' Hij zweeg, onderbroken door de terugkeer van de boodschapper die hij naar Zetso had gestuurd. 'Nou?'

De jongen had zich gehaast en was buiten adem. 'Zeer vereerde meester, ik heb uw boodschap doorgegeven aan de wagenmenner en hij wacht op u bij het rijtuig. Hij heeft er alleen op aangedrongen dat u uw zaken op de curia zo snel mogelijk afhandelt. Lucius Tigidius Perennis Felix richt vanavond een feestmaal aan en hoopt dat u er ook bij zult zijn.' De slaaf had zijn woorden zorgvuldig gekozen, en ik raadde dat de boodschap in veel krachtiger taal aan hem was meegegeven. Marcus keek me met opgetrokken wenkbrauwen aan. Ik knikte, hoewel ik het anders begrepen had. Felix was toch eregast op dit banket, en niet de gastheer? Maar dit was niet de tijd voor het fijne onderscheid. 'Ik sta tot uw dienst, excellentie.'

Marcus zuchtte en gebaarde dat de slaaf weg moest gaan.

'Goed dan, ga maar en zet mijn spullen klaar om te vertrekken.'

De slaaf haastte zich weg en Marcus schonk zich nog een glas wijn in - wat eigenlijk iets ongehoords was - voordat hij zich tot mij wendde. 'Waarom ben ik een paar weken geleden ook niet met Delicta getrouwd? Als ik als getrouwd man in Glevum was teruggekeerd, zou het te laat geweest zijn. Dan zou zelfs Felix geen reden tot misnoegdheid kunnen hebben.'

Daar kon ik moeilijk iets op terug zeggen. De weduwe was mooi, intelligent, rijk en wilde hem graag hebben. Als ik hem was, zou ik allang met haar getrouwd zijn. Ik zweeg. Opeens vrolijkte hij weer op. 'Grote Mercurius, Libertus, zou ik haar nu niet kunnen trouwen?'

Ik staarde hem aan. 'Nu? Vanmiddag?'

'Waarom niet?'

'U kunt moeilijk rechten doen gelden op een usus-huwelijk,' zei ik. 'U hebt meer met haar onder haar dak geslapen dan onder het uwe. En zij is zeker niet een heel jaar bij u geweest.'

Dat was een behoorlijk laatdunkende opmerking, die ik meteen betreurde, maar Marcus werd geheel in beslag genomen door zijn eigen gedachten en had er geen acht op geslagen.

'Ik kan ook geen aanzoek doen voor een mcmus-huwelijk - ik kan haar niet denkbeeldig 'kopen' met mijn eigen middelen. Maar ik zou het op nog een andere manier aan kunnen pakken - een officiële verklaring tegenover een magistraat en de auguur van de familie, en met zeven burgers als getuige. Ik ga zo dadelijk toch naar de curia. Delicta's auspex zal er ook zijn, en ik ken daar toevallig ook een magistraat die mij goed gezind is. Het is niet helemaal volgens de regels, maar hij is mij een paar diensten verschuldigd. Ik weet zeker dat hij ons dat genoegen wil doen.' Hij grijnsde. 'Wat zeg jij ervan, oude vriend?'

'Zal de dame haar toestemming geven?'

'Ja, natuurlijk. Ze heeft al wekenlang tegen haar broers gezegd dat we trouwplannen hebben. En ze zal begrijpen dat er een goede reden is. Natuurlijk heeft ze officieel toestemming nodig van haar voogd - maar omdat ik haar voogd ben,' grijnsde hij, 'zal ik haar nu meteen laten halen.' Hij wilde naar de deur lopen.

Ik hield hem tegen. 'Staat u mij toe, excellentie. Ik ken het huis en zal haar zelf de boodschap overbrengen. Op die manier komt geen enkele bediende er iets van te weten. Als Zetso hun vragen stelt nadat u hier bent vertrokken, zal hij alleen vernemen dat u naar de curia bent, wat hij trouwens al weet. Ik stel voor dat wij er openlijk heen gaan. Dan laat ik de dame al haar dienstmeiden eropuit sturen langs de voorkant van het huis, zodat zij een cape kan aantrekken en ons onopgemerkt achterna kan komen door de achterpoort. Zetso zal weinig aandacht besteden aan haar doen en laten. Laten we hopen dat die magistraat van u zich meegaand opstelt en dat de auspex de voortekenen gunstig uitlegt.'

'Ik heb vorige maand ten gunste van hem geoordeeld in een belastingzaak,' zei Marcus droogjes. 'Dat zou voldoende moeten zijn om de ingewanden in mijn voordeel te laten uitvallen. En gisteren nog heb ik de magistraat op het idee gebracht het huis te kopen van die man in de rechtszaak waar we aanstonds heen gaan. De beschuldigde was blij ervan af te kunnen, ook al was het tegen een erg lage prijs. Volgens mij werkt die magistraat wel mee.'

'Dan hebt u alleen nog zeven burgers nodig als getuigen van uw verklaring.'

Hij wierp een blik op mijn Romeinse toga, die er na onze overhaaste reis naar Corinium nog verfomfaaider dan gewoonlijk uitzag. 'Zes,' zei hij. Dus ik zou ook partij zijn in deze listige stunt. Nou, ik stond er niet onwelwillend tegenover en weigeren kon ik eigenlijk niet. Ik merkte alleen laconiek op: 'Beseft u, excellentie, dat we geen bewijs hebben dat Felix een brief met die inhoud bij zich heeft? Misschien komt u er later achter dat u voor niets met uw

'Delicta' getrouwd bent.' Als mijn beschermheer toch met de dame zou gaan trouwen, dacht ik, kon ik wel riskeren haar bij haar bijnaam te noemen.

Ik had een uitbrander voor mijn brutaliteit verwacht, maar Marcus grijnsde alleen. 'Alles welbeschouwd, Libertus, ben ik bereid dat risico te nemen. En als mijn familie het niet goed vindt dat ik met een vrouw uit de provincie trouw, hebben zij dat aan zichzelf wijten. Goed, dan ga ik me nu voorbereiden voor de curia. Jij kunt Delicta op de hoogte gaan brengen, als je wilt.'

Ik had geen voorbereidingen te treffen en dus begaf ik mij met de twee slavenjongens naar de achterste binnenplaats, waar de privévertrekken lagen. Iedere slaapkamer had een aparte uitgang op de overdekte galerij die aan drie kanten langs de binnentuinen liep. Ik kende de indeling van het huis nog van mijn vorige bezoek en liep met de twee slaven achter mij aan naar de appartementen van de weduwe, enkele met elkaar verbonden kamers: een kleine kleedkamer aan de buitenkant en een paar slaapvertrekken binnen.

Op een teken van mij klopte een van de slaven op de deur. Een kamermeisje deed open. Ik zag Julia Delicta zelf op een vergulde stoel in de binnenkamer zitten, omgeven door een groep vrouwelijke slaven. Een van hen knielde voor haar neer met een spiegel, een ander had een verzameling oliën en kammen bij de hand, terwijl een derde de prachtige blonde lokken van haar meesteres schikte tot zij ze goed vond zitten. Het was een aantrekkelijk tafereel, dat nog des te aantrekkelijker was omdat Delicta's haar precies dezelfde goudblonde kleur had als dat van de dienstmeisje die de deur opendeed. Natuurlijk realiseerde ik mij enkele tellen later - was dit niet verbazend, want het was hetzelfde haar: zo te zien was het haar van de slavin een keer afgeschoren en was er een fijn afgewerkte pruik van gemaakt. Delicta vond hem kennelijk mooi en liet een tweede groeien, anders had ze het meisje al doorverkocht. Veel modebewuste vrouwen kochten slavinnen voor precies hetzelfde doel. Het was geen plezierige gedachte. Mijn eigen vrouw, Gwellia, was van mij weggerukt en als slavin verkocht toen ik nog jong was. Ook zij had prachtig haar: een waterval van ravenzwarte lokken, waarvan ik altijd was blijven dromen. Ik had geen idee waar ze nu was - in al die jaren had ik alleen een keer het gerucht opgevangen dat een Keltische slavin met dezelfde naam was verkocht naar Eboracum - hoewel ik onvermoeibaar naar haar had gezocht sinds ik in vrijheid was gesteld. De gedachte dat zij op deze manier gebruikt zou worden, als een soort menselijk schaap dat werd geschoren voor haar meesteres, was niet erg opbeurend. Toen zag Delicta mij en schonk mij een glimlach bij wijze van begroeting. Al mijn afkeuring verdween als sneeuw voor de zon, en niet voor de eerste keer realiseerde ik mij dat zij een bijzonder aantrekkelijke vrouw was. 'Libertus!' Ze gebaarde dat haar slavinnen ons alleen moesten laten, kwam gracieus overeind en liep met haar geparfumeerde hand uitgestoken op mij toe. 'Neem me niet kwalijk dat ik er niet bij was om je te begroeten. Ik had gehoord dat er bezoek was aangekomen in het huis en was mij aan het voorbereiden om kennis met hen te maken. Ik had niet gedacht dat jij het was. Wat leuk je weer te zien!'

Ze had een manier, een gave welhaast, om iedere man met wie ze sprak het gevoel te geven alsof hij een keizer was. Ik was er zelf ook niet immuun voor. Maar gelukkig ben ik slaaf geweest, en slaven leren vlug genoeg hoe zij hun begeertes moeten beteugelen, ook begeertes waarvan zij zich nauwelijks bewust zijn. Ik vermande mij. 'Vrouwe, ik moet enkele zaken met u bespreken.' Ik knikte naar de dienstmeisjes. 'Onder vier ogen, als ik zo vrij mag zijn. Het betreft uw voogd.'

Ze begreep het onmiddellijk en liep zonder gevolg met mij naar een van de prieeltjes. Ik liet de slavenjongens buiten gehoorsbereik postvatten, ging naast haar zitten en bracht haar op de hoogte van het plan.

Eerst twijfelde zij. 'Maar, Libertus, dat moet toch geregeld worden. Er moet een feestmaal zijn, offergaven, geschenken voor de bedienden. En ik heb er ook geen geschikte kleren voor.'

Omdat dit haar derde bruiloft was, zou ze niet de okerkleurige sluier en de bloemenkransen van een nieuwe bruid hoeven te dragen, maar als je het mij vraagt zijn alle vrouwen hetzelfde. Gwellia zou net zo gereageerd hebben. Op voorzichtige toon zei ik: 'Met respect, vrouwe, maar ik stel voor dat u uw normale kleren draagt. Fijne gewaden zouden alleen de belangstelling van uw slaven wekken - en wie weet wie Zetso al heeft omgekocht om hem zulke dingen te verklikken?'

Ze aarzelde nog steeds. 'Maar de festiviteiten...'

'Die kunnen later nog geregeld worden. Als u vandaag niet met hem trouwt, bent u hem misschien voor altijd kwijt.' Ik keek naar haar gezicht en speelde mijn troefkaart uit.

'Natuurlijk, misschien is hij bereid naar Rome te gaan, met dat meisje te trouwen en dan weer van haar te scheiden - daar zou niemand schande van kunnen spreken als hij zijn plicht bij haar vervuld had.' Als hij haar zwanger had gemaakt, bedoelde ik, maar mijn Keltische fijngevoeligheid verbood mij dat tegen een dame te zeggen.

De Romeinen hebben echter minder remmingen. 'Een kind bij haar gemaakt, bedoel je? Dat wil ik niet. En trouwens, Marcus is zo'n teerhartige dwaas dat hij zijn hart zou verliezen aan dat kind, en dan zou ik hem nooit meer terug kunnen winnen. Nee, ik doe het. Wat wil hij precies dat ik doe?'

Ik vatte de instructies die wij hadden besproken samen en ze hoorde mij oplettend aan. 'Goed dan,' zei ze, 'ik zal doen wat je hebt voorgesteld. Maar als je het goedvindt, neem ik twee van mijn bedienden mee. Laat Marcus die jongens die bij hem waren naar mij sturen. Op die manier kunnen ze geen rapport uitbrengen aan Zetso en kunnen ze niet beweren dat ik ontvoerd ben. Als Felix het soort man is dat je beschrijft, zou hij dat als excuus aan kunnen grijpen om het contract onwettig te laten verklaren.'

Ik knikte en bewonderde haar intelligentie. Ik voegde er nog een paar suggesties van mezelf aan toe en liep toen met haar terug naar haar deur. 'Het spijt me, vrouwe, dat ik mijn beschermheer bij u weghaal,' zei ik, luid genoeg om verstaanbaar te zijn voor de wachtende dienstmeisjes. 'Maar Perennis Felix wacht op hem. Dat zult u wel begrijpen.'

Ze was even snel van begrip als mooi. 'Niets aan te doen,' antwoordde ze met een teleurgestelde, beledigde klank in haar stem. 'Zeg Marcus vaarwel van mij. Hij hoeft me niet te komen opzoeken voordat hij vertrekt - ik ga de stad in om nieuwe stof voor een stola uit te zoeken. Een arme weduwe heeft zo af en toe een pleziertje nodig in het leven.'

Ik liep terug naar Marcus met het nieuws en hij grinnikte trots. 'Een buitengewone vrouw, Libertus. En, ben je klaar?

Zetso staat te wachten.'

En zo werd ik getuige op de bruiloft. Eigenlijk ging het allemaal heel simpel. Marcus handelde zijn rechtszaak af en toen die bijna achter de rug was, kwam Delicta eraan, met haar bedienden en de zes extra getuigen die intussen waren opgetrommeld. Ze trok haar cape uit en stond er ingetogen bij, hoewel zij er in haar eenvoudige tuniek met lange mouwen en amethistkleurige stola betoverend uitzag. Het was moeilijk te zeggen welke bruidsjapon haar beter zou hebben gestaan. De magistraat en de auspex deden wat van hen gevraagd was, wij getuigen voegden onze zegels aan het contract toe en Marcus en Julia Delicta legden officieel de eed af. Ubi tu Gaius, ego Gaia' - 'Waar gij zijt, Gaius, daar ben ik, Gaia.' Ze gaven elkaar zelfs een inderhaast op het keizerlijke altaar gezegende ring als symbool van trouw.

Toen keerden we terug naar Zetso. Delicta zou ons enkele dagen later volgen naar Glevum, waar Marcus haar alle officiële feestmaaltijden en festiviteiten die ze zich maar wenste had beloofd. Zetso was in een slecht humeur omdat wij hem hadden laten wachten, maar koesterde klaarblijkelijk geen enkele verdenking. Marcus en ik namen plaats in het rijtuig en werden hotsend en botsend naar huis gereden, terwijl wij elkaar triomfantelijk glimlachend aankeken.

Als we geweten hadden wat ons te wachten stond, waren we niet zo vrolijk geweest.

Hoofdstuk 4

Bij het vallen van de duisternis keerden we terug in Glevum. De poorten waren al bijna dicht, maar Zetso toomde het paard niet in. Dat hoefde ook niet: bij de eerste glimp van het keizerlijke rijtuig wierp de poortwachter de enorme, versterkte poort zo bereidwillig open dat het me niet verbaasd zou hebben als de arme kerel zich naderhand met een hernia bij de militaire medicus had moeten melden. Eenmaal terug in de stad kwamen we echter veel minder snel vooruit. De verordening die voertuigen op wielen binnen de stadsmuren verbiedt, kan de weg zo lang het licht is wel vrijhouden voor militair en keizerlijk transport, maar heeft een tegenovergesteld effect nadat de poorten zijn gesloten. Tijdens de avondschemering verandert de colonia in een drukke, door toortsen verlichte, krioelende massa paarden, ezels, ossen, karren en wagens en probeert iedere koopman en vrijgelatene zijn goederen door de stad te vervoeren voordat het helemaal donker is en dat niet meer gaat. Het geduld van Zetso werd ongetwijfeld op de proef gesteld en ik was niet minder ongeduldig. Zodra ik Marcus had afgeleverd, hoopte ik me terug te kunnen haasten naar de relatieve veiligheid van mijn werkplaats, waar ik minder gevaar liep op een plotselinge uitbarsting van woede. En trouwens, ik wilde Junio vertellen over de blonde slavin: tenzij ik me sterk vergiste, was dit hetzelfde meisje waarmee hij - ook al mocht dat helemaal niet - een soort vriendschap had gesloten tijdens ons vorige bezoek aan het huis, hoewel ze toen pas kaalgeschoren was en helemaal geen haar had. Natuurlijk dacht hij dat ik er niets van afwist en ik keek ernaar uit om hem op de kast te jagen.

Maar Marcus had andere plannen met mij.

'We stappen hier uit,' zei hij en klopte op de zijkant van het rijtuig om Zetso te waarschuwen, terwijl we voor de twintigste keer stilhielden om een geladen handkar de kans te geven zich uit de wielsporen in de straat te bevrijden. 'We zijn hier op niet meer dan een speerworp afstand van mijn appartement. Ik moet toch minstens even mijn hoofd en voeten wassen en schone gewaden aantrekken. Om het badhuis te bezoeken voordat ik naar dat banket ga, heb ik geen tijd meer, maar ik maak liever geen ongunstige indruk door me helemaal in de kreukels en vuil van de reis aan Felix voor te stellen.'

'Maar excellentie!' protesteerde ik zwakjes. De gedachte aan een tweede confrontatie met Felix was al niet bijster plezierig; het idee hem ongeduldig en furieus aan te zullen treffen stond me nog minder aan.

Marcus legde mij met een blik het zwijgen op.

'Het zal ons niet veel tijd kosten. Mijn slaven verwachten ons en als het rijtuig met dezelfde snelheid verder rijdt, zal het niet meer dan een paar blokken zijn opgeschoten voordat we bij mij thuis zijn. We zullen niet de laatste gasten zijn die arriveren. En een feestmaal begint toch nooit op een vaste tijd.'

Hij had gelijk, natuurlijk. De Romeinen staan bekend om hun obsessie met orde en stiptheid. Ze verdelen de dag zorgvuldig in uren en raadplegen voortdurend hun waterklokken en uurkaarsen. Maar omdat de lengte van het uur, afhankelijk van de hoeveelheid daglicht, in de verschillende seizoenen varieert, zijn klokken en kaarsen in feite slechts een benadering en is het voor gewone burgers nagenoeg onmogelijk om de tijd nauwkeurig te meten. Zelfs de openbare zonnewijzer in het forum, gewijd aan Jupiter en tegen hoge kosten in Glevum geïmporteerd, was gemaakt voor de zonneschijn in Rome en lijkt, vreemd genoeg, totaal onbruikbaar voor onze zon, aangenomen dat die toevallig schijnt. De mannen die op een privédiner zijn uitgenodigd, zullen simpelweg proberen daar voor zonsondergang aan te komen, en op een avondbanket zoals dit zijn er altijd laatkomers. Felix had dan ook geen tijd genoemd. Toch maakte ik me zorgen. 'Misschien, excellentie, kan ik beter bij het rijtuig blijven?' stelde ik voor, terwijl Zetso met tegenzin de teugels liet rusten en omliep om het deurtje open te doen.

Marcus was aan het uitstappen, maar verstijfde. 'En mij zonder gezelschap over straat laten gaan? Maar je wilt je toch zeker zelf ook nog wel even opfrissen? Mijn slaven kunnen je in ieder geval water en oliën brengen.'

'Dank u, excellentie, maar dat is niet zo hard nodig. Als ik thuis kom...'

Marcus fronste zijn wenkbrauwen. 'Maar Libertus, oude vriend, jij gaat niet terug naar je huis. Tenminste, nu nog niet. Ik zou graag willen dat je samen met mij naar dit banket gaat. De menner gaat vooruit en zegt hun dat wij eraan komen - en wij nemen allebei een draagstoel.' Hij liet zich door Zetso uit het rijtuig helpen en schreed doelbewust weg.

Zetso keek mij aan en grijnsde. Hij hielp me niet met uitstappen en reed zwierig weg. Ik greep een toorts van een langslopende fakkeldrager, die een blik op mijn beschermheer wierp en het toen zonder mopperen toeliet. Marcus had nog steeds gezag in deze stad.

Ik liep achter hem aan. 'Maar excellentie,' smeekte ik, terwijl ik het licht hoog hield en aan zijn zijde voortstapte, 'ik ben toch niet uitgenodigd? En als u al bezorgd bent over uw toga, zie de mijne dan eens.' Ik gebaarde hulpeloos. In Corinium had ik er al niet erg fris en rein uitgezien, en nu liep ik er nog veel verfomfaaider en slonziger bij. Marcus wuifde mijn excuses weg. 'Dit is een banket voor burgers, Libertus, gegeven door de hoogwaardigheidsbekleders van de stad. Dan kan ik daar toch ook mijn gezicht laten zien?'

Dat was een understatement. Marcus was een van de invloedrijkste mannen van de hele provincie. 'En daarom staat het mij ook vrij om uit te nodigen wie ik wil. In ieder geval is het zo dat jij daar zaken hebt. Ik wilde je vragen om ter ere van dit bezoek een kleine gedenkvloer te ontwerpen.'

Ik zuchtte inwendig. Marcus zou wel vinden dat de eer van een dergelijke opdracht meer waard was dan denarii, en dus zou de opdracht mij waarschijnlijk veel prestige opleveren, maar weinig brood en kaarsen.

Hij begreep mijn teleurstelling verkeerd. 'Felix zal je aanwezigheid gewoon moeten dulden. Hij is degene die ons zo overhaast heeft ontboden, en hoe dan ook denk ik dat het er amper iets toe doet. Tenslotte ben jij toch geen belangrijk persoon.'

Hij glimlachte. 'Behalve voor mij, natuurlijk.'

Marcus bedoelde het niet kwetsend, maar constateerde simpelweg een feit. Ik was onbelangrijk, zo onbelangrijk zelfs, dat ik naar Felix werd meegenomen als levend protest tegen het dwingende karakter van zijn uitnodiging. Het was geen rol waar ik naar uitkeek.

Niettemin was het zinloos om nog verder te protesteren, en dus liep ik de rest van de weg zwijgend naast Marcus voort. In ieder geval raakte ik licht buiten adem van mijn pogingen hem bij te houden; Marcus is een stuk jonger dan ik en hij stapte vastberaden voort. Als hij een minder hooggeplaatst man was geweest, zou ik bijna gedacht hebben dat hij zich haastte. Hij had een mooi appartement in de stad. De eerste verdieping lag in zijn geheel boven een wijnhandel in de buurt van het forum en wij waren daar al snel. Marcus had gelijk gehad over de tijd die het omkleden hem zou kosten. Een tiental bedienden trok zijn kleren uit, waste hem, kleedde hem weer aan en verzorgde zijn kapsel, en bijna nog voordat ik het stof van de reis van mijn ledematen had geschrobd in een tobbe regenwater, was hij schoon, geparfumeerd, getooid met sieraden en onberispelijk gekleed in een nieuwe toga. Mijn beschermheer was echter niet in zijn sas. De dood van zijn heraut (wiens identiteit ik tactvol verzwegen had in mijn verslag van wat er de afgelopen dag was gebeurd) was al onderwerp van gesprek in zijn huishouding, en hij had het van zijn hevig geëmotioneerde bedienden vernomen terwijl zij hem aankleedden. Toen wij ons op straat begaven - dit maal vergezeld door een groep in vlekkeloze tunieken geklede slaven, bij wie ik pover afstak - zag ik dat hij duidelijk brieste van woede, niet zozeer om het verlies van de slaaf als wel om de krenking van zijn waardigheid. Daarom, natuurlijk, had ik hem er ook niets over verteld. In deze stemming was Marcus een levensgevaarlijk man. Gelukkig kwam het niet bij hem op dat ik opzettelijk had verzuimd hem in te lichten. Het is niet gemakkelijk een lijk te identificeren dat achter een kar is voortgesleept, en hij nam simpelweg aan dat ik het niet had herkend. Ik liet hem met plezier in die waan.

'Stel je voor!' mompelde hij, terwijl wij buiten in de draagstoelen stapten die hij voor ons had ontboden. 'Mijn heraut, doodgesleept op de openbare weg, als een ordinaire verrader. Daar zal Felix voor boeten, Libertus, let op mijn woorden.'

Ik zei niets. Ik ben niet gewend aan draagstoelen, en ik had al mijn concentratie nodig om in evenwicht te blijven op het smalle bankje, toen het aan de draagstijlen van de grond werd getild door twee slaven van ongelijke lengte en ik in looppas de hobbelige straten werd afgedragen. Ik was bijna blij toen we lang stil moesten staan om een begrafenisstoet voorbij te laten gaan - een langgerekte rij van fluitspelers, dansers, rouwklagers en jammeraars. In Romeinse steden worden begrafenissen - behalve die van echt belangrijke personen - altijd na het invallen van de duisternis gehouden.

Marcus ziedde nog steeds van woede toen wij op onze bestemming aankwamen.

'We zijn er,' zei hij, terwijl hij uitstapte en de dragers wegstuurde. 'Je kent het huis.'

Dat deed ik. Het behoorde toe aan een van de hoogste magistraten van de stad, Gaius Flavius Flaminius. Ik had het kunnen weten - als ik een man had moeten zoeken om zijn huis een paar weken af te staan aan Felix, had ik geen betere kandidaat kunnen vinden. Gaius was rijk en was ooit een man van gezag geweest, maar sinds het overlijden van zijn jonge vrouw was hij nog slechts een machteloze schaduw van zijn vroegere zelf, die geen andere interesses meer had dan zijn twee gevlekte honden, waarvan ik er een tevergeefs hoorde huilen, ergens in het huis. Degene die Gaius een bed had aangeboden, wie het ook was, had zijn honden er kennelijk niet bij gewild.

'Wat gaat dat beest tekeer,' zei Marcus, doelend op de hond.

'Ik vraag me af waarom niemand een eind maakt aan dat gejank.'

Als Gaius zo had geweeklaagd omdat hij was gedwongen zijn huis te verlaten, dacht ik, was hij ongetwijfeld op eenzelfde manier genegeerd.

Marcus fronste zijn wenkbrauwen. 'Ik denk dat Felix heeft besloten om het banket hier te houden, en niet in een openbaar gebouw, omdat hij ons' - hij bedoelde de hoogwaardigheidsbekleders van de stad - 'dan natuurlijk het eten, de koks, de bediening en het vermaak kan laten regelen. De wijn zal wel voor mijn rekening zijn.' Hij zuchtte. 'Een truc die Felix van Commodus heeft geleerd, als je het mij vraagt. Die doet dat soms ook als hij ergens buiten de hoofdstad op bezoek is. Het zadelt iedereen op met een hoop problemen, maar voor de eregast komt het goed uit. Iedereen moet in de ochtendkou naar huis door de donkere straten van een onbekende stad, maar hij niet. Maar goed, het heeft geen zin om hier te blijven staan. Zullen we naar binnen gaan?'

Het huis was in gereedheid gebracht voor de ontvangst van de gasten. Aan weerszijden van de ingang brandden toortsen en het geluid van muziek en stemmen kwam al door het open deurgat, waar een stoere wachter in stond, die mij, gewapend met een stevige knuppel en met een dreigende blik op zijn gezicht, achterdochtig opnam.

Gelukkig was aan de brede purperen zoom om de toga van mijn beschermheer en de zes hijgende slaven die met onze draagstoelen waren meegelopen te zien dat hij een belangrijk man was, ook voor mensen die hem niet kenden. Hij zei iets, en de deurwachter deed onwillig een stap achteruit om mij binnen te laten, om dan zijn aandacht op een andere gast te richten die intussen zijn opwachting aan de deur gemaakt had. Ik voelde echter dat hij mij in de gaten hield, en de hele avond was het hetzelfde liedje. Iedere keer dat ik opkeek, merkte ik dat ik afkeurend werd gadegeslagen door een of andere bediende. Niettemin stapten we naar binnen en werden we aangekondigd door de ceremoniemeester. De formaliteiten begonnen. De twee ontvangstkamers en het triclinium - het eetgedeelte daarachter waren, door de schuifdeuren ertussen te openen, veranderd in een soort uit drie delen bestaand vertrek. Er waren lage tafels neergezet met eetbanken eromheen, in groepen van drie, zoals de mode voorschreef, en strikt gerangschikt naar gelang van pracht en comfort, zodat negen personen konden aanliggen aan de hoofdtafel, negen aan de volgende, enzovoort. Ik rekende uit dat er minstens vierenvijftig personen werden verwacht - van wie het merendeel er al was, zo te zien - en bedacht dat de huizen van alle magistraten van Glevum moesten zijn leeggehaald om aan meubilair te komen. Ook stond er een aantal lage krukjes rond een gammele schraagtafel, rechts achter tegen de muur. Het kon niet anders, of daar zou mijn zitplaats zijn.

In de kamers was het een drukte van belang. Heel Glevum leek aanwezig te zijn en een groot deel van de tijd probeerde ik - zoals ieder verstandig ambachtsman zou doen - uit de buurt te blijven van de belangrijke mannen die ik kende: opzichters van openbare gebouwen, questors, magistraten, priesters, auguren en officieren van het garnizoen. Slaven liepen rond tussen de gasten en deelden banketkransen, messen, lepels en servetten uit. In een hoek stemde een drietal nerveus uitziende muzikanten hun instrumenten en een aantrekkelijk jong dansmeisje schikte haar kostuum, zodat haar lichaamsvormen zo voordelig mogelijk uitkwamen.

Arm kind! Als zij indruk hoopte te maken op de eregast, verspilde ze haar tijd. Felix zag er schitterend uit in gewaden met purperen biezen en leunde met een bokaal in de hand achterover aan de tafel voor eregasten. Hij negeerde het ernstige gepraat van de oudere magistraat naast hem en staarde belangstellend en als in gedachten verzonken naar de jonge, donkerhuidige acrobaat die, gekleed in een korte lendendoek, aan het andere eind van het triclinium zijn spieren losmaakte. Maar toen hij Marcus zag, kwam hij overeind en bleef hij staan wachten om ons te begroeten. Marcus liep doelbewust op hem toe en bleef toen - op iets meer dan zwaardbereik - even doelbewust staan.

Op een of andere manier sloeg de spanning op alle aanwezigen over. De gesprekken verstomden, de muzikanten hielden hun snaren stil. Er ging een verwachtingsvol geroezemoes op en toen de twee mannen zich tegenover elkaar opstelden werd het stil en verroerde zich in het hele vertrek niemand meer. Als hertenbokken, kwam plotseling in mijn gedachten op. En de kudde keek toe nu, wachtte tot de koppen zouden zakken, de denkbeeldige geweien in elkaar zouden haken. Het was Marcus die als eerste in beweging kwam. 'Tigidius Perennis Felix,' zei hij, met een charmante maar hatelijke ondertoon in zijn stem, 'wij treffen elkaar weer. Een onverwachte... eer.' Hij zweeg opzettelijk even voor het laatste woord.

Felix glimlachte. Als dit zijn glimlach was, dacht ik, zag ik hem toch liever dreigend kijken. 'Marcus Aurelius Septimus. Goed dat u van zo ver bent gekomen. U hebt de groeten van de keizer, en van uw eerbiedwaardige moeder.' Ik zag Marcus verstijven. 'Ik hoop dat ik u niet al te zeer heb gestoord bij uw eh... zaken in Corinium.'

Hij zei het met een boosaardige glimlach. Kennelijk wist Felix intussen van Marcus' 'zaken' af. Maar Marcus bleef onbewogen.

'Integendeel, Perennis Felix, mijn zaken in Corinium zijn tot een bevredigend einde gebracht.'

Felix lachte wellustig. 'Uitstekend.' Hij deed een stap naar voren en gaf mijn beschermheer een klap op de schouder.

'Kom, dan nemen wij onze plaats in. De opperpriester staat te wachten om de offers te brengen.'

Alsof dit een soort teken was, ontstond er enige beroering onder het wachtende gezelschap en nam de spanning zichtbaar af. Het geroezemoes van de gesprekken begon opnieuw en de slaven gingen verder met het rondbrengen van de dienmanden. Maar het feestgedruis klonk nog niet erg luid. Erbovenuit was duidelijk de stem van Felix te horen. 'Ik heb een plaats naast mij voor u gereserveerd. Ik heb belangrijke zaken met u te bespreken.'

Ik zag het gezicht van mijn beschermheer rood aanlopen, en ik begreep waarom. Marcus lag rechts aan de hoofdtafel aan, en gewoonlijk was hij - tenzij hij bij de gouverneur dineerde trots op die plaats. De suggestie als zou hij die plaats aan de begunstiging van Felix te danken hebben, was opzettelijk beledigend bedoeld. Maar hij hield zijn mond. De eerste schermutseling, zo leek het, was gewonnen door Felix. Maar Felix was nog niet uitgesproken. Hij legde zijn hand vrijpostig op Marcus' elleboog en fluisterde iets in zijn oor. Ik zag dat Marcus zich boos van hem afwendde.

'In geen geval!' Hij zei het zo luid dat de gasten zich naar hem omdraaiden. Enkelen van hen trokken hun wenkbrauwen op, grinnikten nerveus en hielden zich toen vlug stil. Ik vroeg mij af welk onverkwikkelijk voorstel Felix had gedaan. Wat het ook was, mijn beschermheer moest er niets van hebben. Felix had dezelfde kleur aangenomen als de zomen van zijn toga, maar zei op zoetsappige toon: 'Geen probleem. We zullen het hier nog wel over hebben. Maar laten we nu beginnen met het feestmaal. Trouwens, ik wil dat u met iemand kennismaakt. Hij is een barbaar, dat wel, doch ook een zeer invloedrijk man. Hij is afkomstig uit de wilde grensstreek in het zuidwesten van dit eiland, maar staat aan het hoofd van de grootste tin-en koperonderneming van de provincie. Hij produceert het zuiverste brons van het hele Keizerrijk. Alles, van wapens tot sieraden. Ik heb al vaker zaken met hem gedaan, via een bronshandelaar, maar hij vraagt buitensporig hoge prijzen.' Felix glimlachte zijn onaangename glimlach. 'Dus ik wil wel eens zien welke prijs ik kan bedingen. Dat is een van de belangrijkste redenen waarom ik naar dit achterlijke land gekomen ben.'

Hij gebaarde naar een man die mij op een of andere manier nog niet was opgevallen, misschien omdat een scheidingswand hem aan mijn blikken had onttrokken. Toch was hij zeker opvallend genoeg, hier in dit vertrek vol hoogwaardigheidsbekleders in toga's - met zijn rode baard, flamboyant gekleed in zijn Keltische plaid en met zijn lange Keltische snor - maar toch had ik hem op een of andere manier over het hoofd gezien. Hij had met zijn rug naar ons toe zwijgend tegen een zuil geleund naar de muzikanten staan kijken.

Felix liep met Marcus naar hem toe en zei op luide toon: 'Hij zal aanliggen aan onze tafel. Niet erg prettig misschien, onder het eten. De kerel spreekt erbarmelijk Latijn en staat erop dat zijn wijn zozeer wordt aangelengd dat het nauwelijks meer wijn is, maar je moet figuren als hij nu eenmaal in ere houden. Ik heb extra water voor hem moeten laten halen. Zijn naam is Egobarbus.'

Terwijl hij dat zei, strekte ik mijn hals uit om beter zicht te krijgen op de man die hij had aangewezen. Mijn adem stokte.

'Lieve goden.'

Misschien was het een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Weinig mensen die mij kenden als de sjofele Romeinse burger in Glevum zouden zich herinneren dat ik onder mijn eigen volk ooit een vrijgeboren prins geweest ben en op gelijke voet verkeerde met de rijkste mannen van mijn thuisland. Maar toch was dat zo. Ik kende Egobarbus, of Andregoranabalus, zoals zijn ware naam luidde, van vroeger. Zijn vader was toen de roemruchte eigenaar van de mijnen waar het zuivere tin en koper werd gewonnen waarvan de wapensmeden van Rome afhankelijk waren voor hun brons - een opvallend man, rijzig, met een rood hoofd, onvoorspelbaar, opvliegend, slim, grofgebekt en stoutmoedig. Ik mocht hem wel, hoewel hij een meedogenloos vijand zou zijn, en had vaak aan zijn tafel gedineerd. Aan de zoon had ik meteen een hekel. Hij was enig kind en zo verwend en in de watten gelegd door de vrouwen dat hij zichzelf was gaan beschouwen als een soort mens geworden Rome - het centrum van het bekende universum. Hij had het rossige haar en licht ontvlambare temperament van zijn vader geërfd, maar had ook een temperament dat zo achteloos wreed en egocentrisch was dat de Romeinse zakenlieden - die niet dachten ooit zijn Keltische naam te kunnen uitspreken - hem de bijnaam 'Egobarbus', 'Ik, de baard', hadden gegeven, ter ere van zijn spectaculaire gezichtsbeharing. Die jeugdige baard had hij al lang geleden afgeschoren en nu droeg hij de lange hangsnor van de Keltische edellieden, maar zijn bijnaam was onveranderd gebleven. De laatste keer dat ik hem gezien had, ranselde hij een hulpeloos jong hondje af, omdat het beestje het gewaagd had in zijn aanwezigheid te blaffen. Hij was toen groter dan ik, maar desondanks had ik mezelf onderscheiden door hem de zweep afhandig te maken en hem er zelf een pak ransel mee te geven. Dat had tweedracht veroorzaakt tussen onze families en het was al twintig jaar geleden dat wij elkaar voor het laatst hadden ontmoet, maar ik had hem herkend uit duizenden. En hij mij ook, dat wist ik zeker.

Vandaar mijn uitroep. Want dit was niet dezelfde man.

Hoofdstuk 5

Ik had echter geen tijd om Marcus te waarschuwen. Felix en zijn gezelschap hadden hun plaats aan de hoofdtafel al ingenomen en maakten aanstalten om hun voeten te laten wassen door de bedienden (een gebruik dat mij altijd verbaasd heeft - volgens mij is het doel ervan de eetbanken schoon te houden, maar wij Kelten wassen liever ons gezicht en onze vingers voordat we aan tafel gaan). De overige leden van het gezelschap volgden uiteraard hun voorbeeld. Ik kreeg, zoals ik had verwacht, een kruk toegewezen bij de achtermuur, samen met een rijzige burger en koopman, die van mij naar Marcus keek en mij toen de rest van de avond angstvallig negeerde. Ten slotte kwam er nog een ziekelijk bleke jongeman bij ons zitten, die buiten adem en hijgend was aangekomen terwijl de hoofdpriester van de tempel van Jupiter - een magere ouwe geit met een haperende, mompelende stem, die vanaf onze plaats amper hoorbaar was - de rituele offers afwerkte, waarna iedereen, eindelijk, plaatsnam om te eten.

Het was, natuurlijk, onmogelijk te communiceren met Marcus, of ook maar iets van de gesprekken aan zijn tafel te horen. Niet dat er nu veel af te luisteren leek te zijn. Marcus was nog steeds geschokt en beledigd na zijn eerdere uitbarsting en luisterde met overdreven belangstelling naar de oude magistraat rechts van hem. Aangezien dit Gaius Flavius was, de verjaagde eigenaar van het huis waar wij dineerden, verloor ik mijn belangstelling. Ik vermoedde dat Marcus een langdurige jammerklacht aanhoorde over de honden en dat die niet in de eetkamer mochten komen.

Na een tijdje wendde Felix zich met een laatdunkend gebaar af en begon op gedempte toon een gesprek met de man die voor Egobarbus door moest gaan. Deze leek niet erg blij met zijn aandacht. Sterker nog, hij wekte de indruk alsof hij zich uitgesproken slecht op zijn gemak voelde en schoof onrustig heen en weer op zijn bank, terwijl hij weifelend de Latijnse lekkernijen bekeek die hem werden voorgezet.

Ik wierp opnieuw een blik op Egobarbus en vroeg mij terloops af wie zijn kapper was. Zelf had ik ook ooit zo'n snor gehad - hoewel nog niet half zo lang - en dus wist ik hoeveel zo'n ding kostte aan snorrenvet en voortdurend bijknippen om hem zo opzichtig mogelijk te houden. Egobarbus leek zich daarvan bewust en bleef de snor nerveus deppen met zijn servet, terwijl hij Felix onzeker aankeek. Ik vroeg mij af of Felix hem misschien een oneerbaar voorstel had gedaan. Van deze afstand kon ik echter niets horen en ik richtte mijn aandacht op het voedsel. Na een dag hotsen en botsen in het rijtuig, terwijl ik niet meer had gegeten dan wat brood, appels en met honing gezoete dadels, had ik trek voor drie. Het eten, zelfs het eten dat wij krukzitters kregen voorgezet, was verrukkelijk - eendeneieren en patrijzenborst, gevuld varkensvlees met lavas - terwijl het vette gevogelte, de gevulde, gebraden speenvarkens en exotische cakes die naar de hoofdtafels werden gedragen het triomfantelijke bewijs vormden van wat de beste koks van Glevum zonder waarschuwing vooraf in een dag konden bereiden. En zoals Marcus me had verteld, had iedere magistraat ook een lekkernij uit eigen keuken bijgedragen. Maar desondanks leek Felix ontevreden. Hij versmaadde het varkensvlees, de haas en het zwaansgebraad en prikte alleen teleurgesteld een vorkje van de geïmporteerde delicatessen, zoals de olijven, de slaapmuis en het konijn, en hij eiste deze gerechten grotendeels voor zichzelf op. Gaius zat er met een triest gezicht bij - de kostbare lekkernijen waren zeker afkomstig uit zijn provisiekamer, dacht ik. Persoonlijk genoot ik van de uitstekende maaltijd, die nu eens niet bedorven werd door saus van gefermenteerde visseningewanden, omdat ik - daar ik aan de laagste tafel zat - die walgelijke Romeinse saus straffeloos kon weigeren. Ook Marcus at, voor zover ik kon zien, met smaak.

Van tijd tot tijd werden de gangen, zoals gebruikelijk bij dit soort gelegenheden, onderbroken door toespraken en dan wasten wij onze vingers in de kommen water die de slaven aandroegen. Toen, na de met honing gezoete abrikozen en de pepers - die heerlijk waren - stond een plaatselijke dichter op, die een verschrikkelijk lang welkomstgedicht begon voor te dragen, dat hij ter ere van Felix had geschreven - een stuk van zo'n onuitsprekelijke banaliteit dat je het gevoel kreeg dat de auteur meer tijd moest hebben besteed aan de uiteindelijke voordracht dan aan het schrijven.

Maar ten slotte zweeg hij even om adem te halen en ging de rest van zijn voordracht verloren in een applaus dat zo lang aanhield en zo oorverdovend was dat hij zich maar terugtrok ongetwijfeld met een bijzonder hoge dunk van zichzelf en zijn talenten. Zodoende kwam de weg vrij voor het overige vertier en voor de wijn, die de bedienden al door filters hadden gegoten en die aangelengd met water klaarstond om in de drinkbekers te worden geschonken. Ik ving de blik op van de bleke jongeman tegenover mij en we wisselden een grijns van sympathie uit. Meer dan sympathie, dacht ik, toen ik hem eens wat nader opnam. Het was eerder empathie. De jongen zag eruit alsof hij hier evenmin op zijn plek was als ik, met zijn vroegtijdig dunner wordende haar, zijn handen die even ruw van hard werken waren als de mijne en zijn toga, die ook niet van betere kwaliteit was dan die van mij. En toch was hij een echte Romein, en niet zomaar een Romeins burger, maar een man uit Rome: niet alleen was hij hier geen bekend gezicht, maar als hij iets zei tegen de bedienden, deed hij dat met het afgebeten accent en in de typische, vormelijke spreekstijl van de Keizerlijke Stad. Zijn naam was Silvanus Flavius Octavius, vertelde hij mij, en hij was tegelmaker. Dat verklaarde de toga - in Rome zijn ambachtslieden vaak ook burgers, want iedere binnen de stadsmuren geboren vrije heeft automatisch recht op die felbegeerde status. Maar wat had hem hier gebracht?

Mijn vraag leek hem te verontrusten en het bloed steeg naar zijn bleke gezicht. 'Och, zaken, zaken,' zei hij vaag. 'Contacten opbouwen met de tegelfabriek van Glevum.' Hij bracht het gesprek op mozaïeken, waarin hij beroepsmatig geïnteresseerd was - of veinsde geïnteresseerd te zijn.

De plaatselijke fabriek bezoeken? Dat was natuurlijk mogelijk; Glevum is vermaard om zijn tegels. Ik vroeg mij met enige belangstelling af wat hij, in dat geval, deed op het banket van Felix, toen zich een plotselinge verandering in het feestprogramma voordeed en ik mijn nieuwsgierigheid enige tijd vergat. Er was enige beroering aan de hoofdtafel ontstaan en Marcus stond op. Dat was onverwacht maar niet ongehoord. Retoriek staat onder de Romeinen in hoog aanzien en een geïmproviseerde toespraak door een zelfverklaard orator is op ieder officieel feest een mogelijk risico. Maar van Marcus had ik dat nog nooit meegemaakt.

Hij stak zijn hand op teneinde om stilte te verzoeken en de eters - die verlangend hadden uitgekeken naar het optreden van de muzikanten en de dansmeisjes - lieten zich onwillig terugzakken om hem aan te horen.

Marcus hield het kort. 'Burgers, welkom op deze veelbelovende avond. Ik zal niet te veel van jullie tijd opeisen.'

(Gedempte aanmoedigingen en enig gelach.) 'Ik neem alleen het woord om aan te kondigen dat er vanavond een dubbele aanleiding is om feest te vieren. Niet alleen is Perennis Felix onder ons, maar ook heb ik mijn zaken in Corinium eindelijk tot een goed einde gebracht.' (Enig verbaasd gelach.) 'Jazeker, mijne heren, ik heb mij onlangs in de echt verbonden met Julia Delicta, ten overstaan van een magistraat, zoals wettelijk voorgeschreven, en het doet mij deugd jullie mede te delen dat ik nu een getrouwd man ben.'

Nu volgde zo'n een uitbarsting van hoerageroep dat hij - net als de dichter - enige tijd niets meer kon zeggen. Slechts twee van de aanwezige mannen namen geen deel aan het applaus. De ene was Perennis Felix, wiens wangen eerst donkerrood en toen wit waren geworden, alsof iemand hem een klap had gegeven. De ander was de bleke jongeman. Hij staarde mij een ogenblik aan en zei toen, alsof ik hem zou begrijpen: 'Phyllidia! Dan is alles nog niet verloren.'

Hij zette zijn bokaal neer en voordat ik hem had kunnen tegenhouden, was hij de kamer uitgesneld. De andere eters hielden zich angstvallig koest en besteedden aan hem noch aan mij enige aandacht. Misschien achtten zij dat beneden hun waardigheid: Ocatavius en ik hadden de conventie al overtreden door zo vulgair te zijn om aan tafel over zaken te spreken. Maar het was waarschijnlijker dat zij overdreven beleefd waren. In wereldse kringen is het niet ongebruikelijk dat een man onder het diner opstaat van zijn ligbank, meestal om met een veer achter in zijn keelgat te kietelen en aldus ruimte te maken voor meer. In Rome worden voor dat doel zelfs vaak vomitoria uitgedeeld. Maar het wordt niet als welgemanierd beschouwd om hier aandacht aan te besteden, en de andere gasten zetten gewoon hun filosofische gesprekken voort tot de man die zich heeft verwijderd weer terug is.

Maar Octavius kwam niet terug.

Ik was nieuwsgierig, zo nieuwsgierig dat ik hem bijna was gevolgd, maar toen keek Marcus in mijn richting. Felix, zag ik, was erin geslaagd zich te vermannen en nam deel aan het enthousiaste tumult dat Marcus had veroorzaakt door, terwijl hij weer ging zitten, aan te kondigen dat hij voor iedere tafel een extra amfora wijn liet halen, om de feestvreugde nog te verhogen. Nu stond Felix op om het woord te nemen.

'Burgers van Glevum,' zei hij, de woorden uitsprekend alsof ze naar rotte vis smaakten, 'ik dank jullie voor jullie gastvrije onthaal. Dit nieuws, moet ik eerlijk zeggen, stelt mij enigszins teleur. Ik had namelijk gehoopt een verbintenis tot stand te brengen tussen Marcus Septimus en mijn eigen dochter. Om die reden is zij momenteel zelfs onderweg naar dit Insula Brittannia. Maar omdat mijn vurigst gekoesterde droom nu onuitvoerbaar is geworden, kan ik jullie alleen vragen jullie drinkbekers te heffen en te hopen dat de jongeman zo gelukkig met zijn keuze is als hij verdient te zijn.'

Het klonk meer als een bedreiging dan als een felicitatie, maar het verzamelde gezelschap wilde niets liever dan drinken, vooral nu het op kosten van iemand anders was. Alleen Marcus liet zijn drinkbeker niet vol schenken, maar hief hem wel, ten teken van erkentelijkheid. Felix ging zitten onder verspreid applaus en toen begonnen de festiviteiten pas goed. Eerst kwam natuurlijk de acrobaat.

Hij was goed, zo goed dat Felix hem na de dansmeisjes liet terugkomen voor een tweede optreden. En nog een keer na de muzikanten. Intussen was de wijn van Marcus gearriveerd, zoveel dat het door de bedienden met man en macht moest worden binnengedragen - ik zag zelfs dat Zetso de helpende hand bood en zijn meester iets in het oor fluisterde - en het begon er nu uitgelaten aan toe te gaan.

De acrobaat, die zijn repertoire had afgewerkt, deed nu kunstjes tussen de tafels, liet een beker wijn op zijn voorhoofd balanceren, terwijl hij zich langzaam achterover boog tot hij zijn handen op zijn voeten kon laten rusten als een spin, en kwam toen weer overeind zonder één enkele druppel te hebben gemorst. Alle feestvierders lachten en juichten, en Felix het luidst. De acrobaat maakte een luchtsprong en een dubbele salto, landde licht op zijn handen en liep zo tussen de tafels heen en weer.

Een van de gasten pakte een schaal noten en dadels van een slaaf die ermee langs kwam en balanceerde hem op de ondersteboven gekeerde voeten. Nog steeds op zijn handen, danste de acrobaat naar de tafel voor eregasten, boog zijn ellebogen en knieën en presenteerde de schaal aan Felix, zodat hij er zijn keus van kon maken.

Felix was zichtbaar verrukt. Er lag een blos op zijn getaande gezicht, hij ademde snel, zijn tong flitste naar buiten om zijn vlezige lippen te likken. Hij stond op, boog zich voorover, koos een noot uit en schoof hem in zijn mond. Hij maakte aanstalten om een andere te pakken, maar de acrobaat kromde lenig zijn lichaam en bracht de schaal buiten zijn bereik. Er ging een gebrul van goedkeuring op.

Felix, die gevleid was maar voelde dat er een loopje met hem werd genomen, schoof de tafel opzij, sprong hem achterna, griste een handvol noten van de schaal en klemde ze triomfantelijk vast. Meer gejoel volgde, en toen rechtte de acrobaat zijn ledematen en danste hij uitdagend weg, onder daverend applaus. In het midden van de kamer wierp hij de schaal met een voetbeweging omhoog, draaide zich weer op zijn voeten en ving de schaal op, in één vloeiende beweging. Het publiek was razend enthousiast.

De acrobaat keerde terug, maakte een buiging naar de hoofdtafel...en bleef toen staan. Er was iets aan de hand met Felix. Het leek alsof hij stikte. Hij leunde tegen het uiteinde van zijn ligbank met zijn handen tegen zijn keel gedrukt en kuchte, hapte naar adem en proestte, met een donkerrood aangelopen gezicht en ogen die zijn hoofd uitpuilden. Vermoedelijk had hij zich verslikt in een van de noten. Omdat iedereen alleen maar oog had voor de voorstelling, had niemand zijn penibele toestand opgemerkt. Ook nu was er even een moment van verschrikking waarin niemand iets deed, en toen, plotseling, gebeurde alles tegelijk. Egobarbus, of wie het ook was, liep op Felix af en begon hem behulpzaam op zijn rug te slaan. Slaven haastten zich op hem toe met bokalen water en wijn en iemand anders probeerde een stuk droog brood in zijn mond te stoppen. Zelfs de oude Gaius reikte in de diepten van zijn toga en bood hem een flesje met een twijfelachtig uitziend goedje aan, waarvan hij beweerde dat het hielp tegen alle kwalen en ooit zijn beste teef het leven had gered in vergelijkbare omstandigheden. Alleen Marcus verroerde zich niet. Hij bleef liggen op zijn bank en keek toe met een soort van ontzette fascinatie, terwijl iedereen om hem heen toesnelde en er tientallen verschillende remedies werden aangeboden. Felix gebaarde hulpeloos met zijn handen. Eerst had hij geprobeerd hen af te weren, maar hij kuchte en proestte nog steeds, en ten slotte gaf hij, met ogen vol traanvocht, toe aan hun attenties.

Tevergeefs. Hij scheen in de greep van een crisis te verkeren. Kokhalzend en mompelend klauwde hij een ogenblik met zijn handen in de lucht, en toen viel hij onder het slaken van een verschrikkelijke, hijgende zucht, met zijn hoofd voorover op de tafel, en gooide alles wat erop stond op de vloer. Vlees, wijn, water, dadels en de scherven van de schalen en karaffen die kapot vielen vermengden zich met de afgekloven botten en het afval waarmee de tegels al bezaaid lagen.

Er viel een angstaanjagende stilte en toen snelde een tiental slaven toe om het onbeweeglijke lichaam op de eetbank te tillen. Iemand stelde voor zijn privédokter erbij te halen, of de legerarts uit de kazerne. Maar er was geen geneesheer nodig om te zeggen wat alle aanwezigen in het vertrek zelf ook wel konden zien.

Perennis Felix was dood.

Hoofdstuk 6

Iedereen reageerde verschillend, zoals mensen in een crisis altijd doen. De slaven van de bediening bleven stokstijf staan waar ze stonden en wachtten instructies af. Gasten trokken zich terug in hoeken en fluisterden met elkaar, of drongen zich naar voren om naar Felix te staren. Niemand betwijfelde wat er was gebeurd. Het toegetakelde lijk van de heraut in het forum lag iedereen nog vers in het geheugen en was het gesprek van de dag geweest. De zielen van onbegraven doden zijn berucht om hun wraakzucht.

Dat besef maakte deze gebeurtenis natuurlijk niet minder verontrustend, maar zo mogelijk nog onheilspellender. Het idee dat er een onzichtbare, wraakzuchtige geest in ons midden was, had een onmiskenbaar gevoel van onbehagen doen ontstaan. Sommige mannen, vooral degenen met weinig macht maar een goed instinct voor hun eigen veiligheid, probeerden zoveel mogelijk afstand te scheppen tussen henzelf en mogelijke represailles - van menselijke of bovennatuurlijke aard - door luidkeels aan te bieden hulp te gaan halen en de deur uit te snellen. Zelf had ik ook kunnen proberen de benen te nemen, maar ik wist dat ik geen kans had. Ik was hier samen met Marcus aangekomen en kon met geen mogelijkheid beweren dat ik deze avond ergens anders had doorgebracht. Iemand als ik kon ook niet de tientallen getuigen omkopen, zoals sommige anderen ongetwijfeld wel zouden doen. In ieder geval besefte de portier, gewaarschuwd door de plotselinge, paniekerige uittocht, dat er iets ergs was gebeurd, en wist hij de meesten tegen te houden.

De overgebleven hoogwaardigheidsbekleders keken elkaar onzeker aan. Gelukkig waren alle hooggeplaatste burgerlijke en juridische gezagsdragers van de stad aanwezig, en dus was er geen kans dat de ene groep minder politiek betrokken zou zijn bij deze zaak dan de andere. En er waren politieke implicaties. De dood van de eregast op een banket is altijd een probleem, maar nu een favoriet van de Keizer tijdens zijn bezoek een dergelijk ongeluk was overkomen, zou het onwijs zijn dat aan bovennatuurlijk ingrijpen te wijten, vooral nu hij was overleden tijdens een banket voor burgers in een provincie die toch al verdacht werd van opstandigheid. Kleine groepjes magistraten stonden bijeen en spraken mompelend met elkaar. Sommigen nipten verbijsterd van hun wijn. Het was wel duidelijk wat de reden was.

Een tiental op gedempte toon gevoerde ruzies brak uit, maar naarmate de temperamenten verder door angst geprikkeld werden, begonnen de stemmen schril en harder te klinken. Ze schenen over dezelfde onderwerpen te kibbelen - wat te doen, wie het zou doen en welke begrafenisriten gepast zouden zijn. Klaarblijkelijk wilde niemand de verantwoordelijkheid nemen (omdat, als de keizer een onderzoek zou instellen, een verkeerd genomen beslissing waarschijnlijk veel gevaarlijker zou zijn dan een beslissing die helemaal niet was genomen), maar wel had iedereen een mening. Sommigen drongen aan op voorzichtigheid en uitstel, of zelfs op het inwinnen van advies bij de gouverneur, alsof de tijd de gebeurtenis op een of andere manier minder ernstig zou maken. Anderen wilden onmiddellijk actie ondernemen en riepen luidkeels om gewijde kruiden uit de tuin, dekens uit hun draagstoelen, of stuurden verbijsterde bedienden met tegenstrijdige boodschappen alle kanten op. De arme acrobaat, die zich kennelijk naar was geschrokken van de gevolgen van zijn optreden, had heimelijk de notenschaal op een tafel gezet en probeerde met de andere artiesten onopgemerkt terug naar hun hoek te sluipen. Het aantrekkelijke dansmeisje barstte in tranen uit en de muzikanten begonnen tegen elkaar te fluisteren, terwijl zij haar zacht op haar arm klopten en veelbetekenend knikten naar Gaius, de eigenaar van het huis.

Gaius zag hen. Het was hem niet ontgaan dat dit een gevaarlijke situatie was. Hij verborg zijn hoofd in zijn handen en begon te jammeren alsof hij een van zijn honden was. Dat hij zo reageerde was niet verbazingwekkend. Het ongeval was in zijn huis gebeurd. In het gunstigste geval zou hij persoonlijk verantwoordelijk zijn voor de kostbare en tijdrovende zuiverings-en rouwrituelen. En in het ongunstigste geval... tja, stikken in een noot was dan misschien een ongeluk, of de wraak der doden, maar Commodus stond noch bekend om zijn mildheid, noch om zijn weldoordachte optreden. Alsof hij ze met zijn gehuil geroepen had, kwamen twee slaven de keukens uit met een presenteerblad gezoete vruchten. Het nieuws was kennelijk nog niet doorgedrongen tot de lagere regionen, maar toen de slaven zagen wat er gebeurd was, namen zij de benen en lieten zij de deur openstaan. De honden van Gaius maakten van de gelegenheid gebruik, sprongen naar binnen en maakten de verwarring nog groter door blaffend rond te stuiven, tegen hun baas op te springen en etensresten van onder de tafels weg te snaaien. Een ervan begon het lijk op een weerzinwekkende manier te besnuffelen.

Op dat ogenblik nam Marcus eindelijk het heft in handen. Wat er verder ook gebeurd was, deze schande kon hij niet verdragen. Hij stapte op de bank af en trok de hond weg. Tegelijkertijd gaf hij de muzikanten een teken. De trommels roffelden en de luitspelers beroerden hun snaren. Onmiddellijk bedaarde het kabaal en iedereen keek naar Marcus. Een haast zichtbare golf van opluchting voer door het gezelschap. Hij was de machtigste man onder de aanwezigen en door het initiatief te nemen had hij de anderen van de verantwoordelijkheid ontheven.

'Burgers! Dit is een zeer betreurenswaardig ongeval. Natuurlijk zijn jullie geschrokken. Maar laten wij ons tot elke prijs aan het decorum houden. Gaius, houd je honden koest.'

De oude man liet een zacht gefluit horen. De honden negeerden hem, maar enkele slaven, die dit kennelijk al meer hadden gedaan, grepen de honden bij hun ijzeren halsbanden en sleurden ze de trap naar de keukens en kelders af. Marcus had hun optreden stilzwijgend gadegeslagen. Toen nam hij opnieuw het woord. 'Kom, dan brengen wij het lichaam naar een van de slaapkamers. Jij, jij en jij,' wees hij enkele slaven uit de wachtende rij aan, 'ga de stad in. Haal een draagstoel waar hij in kan liggen. De begrafenisondernemer zal er wel een hebben. Bestel de beste die hij heeft en breng de begrafenisondernemer mee naar hier. En zorg ervoor dat de libitinarius zijn balsemers en lijkbaardragers en alles wat verder nodig is meebrengt.'

De kerels haastten zich weg om zijn bevelen op te volgen. Daarop wendde Marcus zich tot de overgeblevenen. 'Wij zijn allen aanwezig geweest bij deze plotselinge dood en dus moeten wij ook allemaal deelnemen aan het zuiveringsritueel. Gelukkig is de hoofdpriester van Jupiter nog onder ons. Hij zal ons zeggen wat wij moeten doen.'

Dat was een goede zet van hem. Zelfs de keizer had ontzag voor de goden. De oude priester liep sidderend van de zenuwen naar het huisaltaar, schikte gewichtig zijn gewaden en zei met zijn krassende, zwakke stem: 'Ik heb water, wijn en olie nodig. En vuur, van het Vestaalse altaar in het atrium.'

Marcus knikte, en twee slaven maakten zich geruisloos uit de voeten om het verlangde te halen.

'En dan moet ik kaarsen en kruiden naast het bed zetten.'

Nog meer slaven verlieten het vertrek.

Het duurde even voordat de slaven het vuur en de juiste kruiden en vloeistoffen hadden gevonden. Toen stak de priester de lantaarn voor de votiefbeelden aan en begon hij een langdurige, gecompliceerde aanroeping van de goden in het algemeen en Jupiter in het bijzonder, ervoor zorgend dat hij de keizer in zijn functie van goddelijk wezen - en ook de huisgoden niet vergat. Hij waste ritueel de dood van zijn handen en bracht een zoenoffer door de gewijde vlam te bestrooien met kruiden en een handvol kruimels van het feestmaal.

'Bid ook voor de heraut,' riep iemand, en de oude man doorliep het hele procédé opnieuw, nu met een stuk brood en aangelengde wijn, terwijl hij zijn stemgeluid liet dalen tot een gemompelde aanroeping. De goden, die verheven wezens, zouden hem ongetwijfeld kunnen horen, maar sterfelijker oren, zoals de mijne, verstonden er geen woord van. Dat was ongetwijfeld ook de bedoeling. We konden ervan op aan dat de spionnen van Commodus onder ons waren en ieder detail van deze plechtigheid in zich opnamen. Voor een priester zal het wel niet altijd gemakkelijk zijn evenwicht te scheppen tussen zijn verplichtingen jegens de goden en de keizer. Desondanks hadden de rituelen een indrukwekkende uitwerking. Toen hij klaar was zegende hij de ceremoniële vaten en vervolgens begaven de slaven zich onder de gasten en boden alle aanwezigen eerst een kom met koud water aan en daarna een schaal met as van het altaar. Een voor een namen wij de lauwerkrans van ons hoofd, doopten wij onze handen in het water en veegden ons gezicht af om ons ritueel te reinigen. Ook brachten wij met een vinger een rouwteken van as aan op ons voorhoofd. Niemand van ons, denk ik, had ook maar één enkele traan gelaten om de levenloze gestalte die op de bank lag, maar toch had het voltrekken van de riten iets geruststellends. Zelfs ik, die niet gelooft in de goden van het Romeinse pantheon, voelde mij vagelijk gerustgesteld, vooral toen de oude priester aan het eind van de plechtigheid een bronzen dienblad pakte en er enkele fikse tikken op gaf - op brons slaan is een welbekend Romeins afweermiddel tegen kwade geesten. Intussen waren de slaven teruggekeerd met een begrafenisondernemer, de beste van de stad, en hij en zijn medewerkers stonden op de gang te wachten tot de priester de overblijfselen van het feest op het offeraltaar had gesacrifieerd. (De slaven van Gaius zouden blij zijn, dacht ik, omdat er veel over was en de traditie de bedienden toestaat de restanten die de goden niet hebben verorberd 's ochtends op te eten. Ik ben geen scepticus, maar ik heb wel de indruk dat de goden maar zelden trek hebben bij dit soort gelegenheden.) Ten slotte waren de plechtigheden voltrokken en konden de libitinarius en zijn metgezellen de begrafenisdraagstoel naar binnen brengen, een fijn afgewerkte, koetsachtige constructie op een baar, met vergulde handvatten en een met borduursel versierd baldakijn. Het geval was bijna te breed voor de ingang, maar uiteindelijk wisten zij het de kamer binnen te krijgen en zetten het neer.

Twee van de bedienden stapten naar voren en legden het lichaam er voorzichtig op neer. 'Houd de voeten naar de deur gericht,' zei de begrafenisondernemer, 'voor het geval dat de geest wil ontsnappen.' Ik zag Gaius terugdeinzen; ongetwijfeld wenste hij dat wij eerder aan deze elementaire voorzorg hadden gedacht. De knechten pakten de draagstoel op droegen het stoffelijk overschot van Felix naar boven, waar het zou worden gewassen, geolied, gehuld in de mooiste toga die hij bij zich had en daar hij een persoon van enige importantie was geweest - op een sterfbed zou worden gelegd en dan teruggebracht naar het atrium, waar het enkele dagen opgebaard zou liggen. De zaak was nu in beroepshanden. Er ging een hoorbaar opgelucht gemompel op toen de draagstoel schommelend de kamer uit en de smalle trap op werd gedragen. En dat was het eind van het schouwspel. Met algemene stemmen besloten de overgebleven gasten het uitvoerige sociale ritueel van complimenten en wedercomplimenten dat voorafgaat aan het vertrek van een feestmaal over te slaan en ze begonnen zich in stilte gereed te maken om naar huis te gaan. Maar de sociale voorrangsregels lieten zich niet zo gemakkelijk negeren en velen blijven aarzelend staan. Als hoogstgeplaatste hoorde Marcus het banket als eerste te verlaten.

Mijn beschermheer ving mijn blikken op en wenkte mij bij zich. Eindelijk, dacht ik. Het beeld van mijn eenvoudige bed zweefde uitnodigend voor mijn geestesoog. En ongetwijfeld zou Junio op mij zitten wachten met een beker lekkere honingmede. Het was een lange dag geweest. Plotseling verscheen weer een van de begrafenisknechten in het binnendeurgat. 'Duizend excuses, excellentie,' zei hij, terwijl hij Marcus met geforceerde hoffelijkheid aansprak en mij geheel negeerde, 'maar wie moet de ogen sluiten? En moet iemand, omdat hij een heer uit Rome was, niet de Romeinse regel in acht nemen?'

De lippen van de dode kussen, bedoelde hij. In Rome was dat een wijdverbreid gebruik, dat naar men dacht het heengaan van de ziel van de dode bespoedigde. Marcus keek mij aan. Ik schudde mijn hoofd. Mijn plichten jegens mijn beschermheer behelzen vele dingen, maar het kussen van de dode Felix hoorde daar niet bij. Het vooruitzicht was maar net iets minder weerzinwekkend dan het idee de levende Felix te kussen. Die gedachtegang bracht mij echter op een idee. 'Met alle respect, excellentie, maar kunt u Zetso niet vragen om dat te doen? Zijn dochter is nog onderweg naar hier, dus bij haar afwezigheid is Zetso degene die Felix het best van ons allen heeft gekend.'

Marcus trok een nadenkend gezicht. 'Zetso? Maar hij is maar een wagenmenner. Het zou niet erg betamelijk zijn als hij de riten voor zo'n belangrijk man voltrok.'

Ik stond mijzelf een glimlach toe. 'In dat geval, excellentie, is het een plicht voor de hoogst geplaatste en machtigste man onder de aanwezigen.'

'Dan...' begon Marcus, en realiseerde zich toen wie dat was.

'Ja, misschien heb je gelijk, Libertus. Zetso kan in ieder geval de ogen dichtdrukken en misschien kan hij ons ook zeggen welke grafgeschenken en welke vleessoorten er op de begrafenis moeten zijn. Waar is Zetso? Ik heb hem eerder vanavond nog gezien.'

Zetso was echter nergens meer te vinden, op de gang niet en ook niet in de wachtkamer van de bedienden. De loopjongen van de begrafenisondernemer stond ons nog steeds vragend aan te kijken.

'Libertus,' zei Marcus op geheimzinnige toon, 'die opdracht voor de gedenkvloer is voor jou. Maar bedenk iets. Iemand moet dit doen.' Even dacht ik dat ik zelf de klos zou zijn, maar toen kreeg ik inspiratie. 'Excellentie, dan is het toch de eigenaar van het huis? Hij is officieel de gastheer.'

Marcus beloonde mij met een dankbare blik. 'Natuurlijk.'

Gaius zat verongelijkt op een krukje in een hoek. Marcus wenkte hem en zei op effen toon: 'Gaius Flavius Flaminius, u bent uitverkoren voor een bijzondere eer...' en de arme oude kerel werd zijn eigen slaapkamer binnengeleid om de weerzinwekkende taak uit te voeren. Even later konden we hem zwak een rouwklacht horen uiten en af en toe de naam van Felix uitroepen, zoals de traditie vereist. Marcus draaide zich glimlachend naar mij om. 'Nou, dan hebben we nu alles gedaan wat we konden, dacht ik. Morgen komt de raad bijeen om de begrafenis te regelen. Het wordt een openbare plechtigheid, natuurlijk, met een stille dienst in het forum, waar het lichaam zal worden opgebaard en iemand een grafrede zal uitspreken. Nu moet ik het lichaam van die heraut nog zien te vinden en hem een fatsoenlijke begrafenis geven. We kunnen geen ongelukken meer gebruiken. Maar waar is Zetso? Hij weet waar het lichaam is achtergelaten en kan ons erheen brengen.'

Ik schudde mijn hoofd. 'Ik weet het niet, excellentie. Ik heb in alle voor iedereen toegankelijke vertrekken gekeken. Misschien heeft hij zich beneden verstopt, in een van de kelders of voorraadkamers. Als hij hier de hand van de dode heraut achter ziet, zal hij wel vrezen voor zijn eigen veiligheid. Het was Zetso die dat lijk aan een staak gebonden heeft.'

Marcus lachte een kort, vreugdeloos lachje. 'Misschien. Kijk of je hem kunt vinden, Libertus. Dan gaan wij er morgen in dat gerieflijke rijtuig met hem op uit om de heraut te zoeken.'

"Wij," hoorde ik hem zeggen. Het leek er dus op dat mijn klanten nog een dag zouden moeten wachten. 'Ja, excellentie,' zei ik nederig. Ik pakte een walmende kaars in een houder en ging op zoek naar Zetso.

Het huis was gebouwd op een lichte helling, en dus lag er nog een verdieping beneden de verdieping waar wij hadden gedineerd. Dat leek me de meest geschikte plaats om met zoeken te beginnen.

Zetso was niet in de keuken, en evenmin in de kelder, de bediendenkamer of onder de trap. In de latrine was hij ook niet, maar daar verraste ik wel een van de gasten van het eerste uur, een welgedane koopman die daar nu boven de afvoergoot troonde met zijn sponsstok in de hand. Zetso had zich ook niet in de nauwe, met kaarsen, brandhout en graan gevulde voorraadkamertjes aan het eind van de gang verborgen. In de laatste voorraadkamer die ik opende, vond ik echter iets anders. Een van de honden van Gaius.

Het dier lag stil op een soort vloerkleed en tilde zelfs zijn kop niet op toen ik naderbij kwam. Ik had de deur weer dicht kunnen doen en op mijn tenen weg kunnen sluipen, maar toen deed iets me mijn kaars hoger optillen.

Nee, ik vergiste me niet. Het was geen vloerkleed, maar een geruite mantel, van het soort dat ik de man die voor Egobarbus moest doorgaan had zien dragen. Ik durfde er zelfs een eed op te doen dat het dezelfde mantel was. Nu ik er over nadacht, had ik Egobarbus sinds de dramatische afloop van de festiviteiten niet meer gezien. Ik keek nog even van dichterbij, sloeg toen de deur van het vertrek dicht en rende zo snel ik kon de duistere, onverlichte trap op.

Ik begaf mij naar de salon, wisselde enkele woorden met de portier en liep toen terug naar Marcus.

'Excellentie?'

Marcus was in gesprek met een van de aediles, een agent van de marktpolitie, maar draaide zich ongeduldig om toen ik eraan kwam. 'Libertus?' Hij vond het niet erg dat ik hem stoorde. Ik haalde diep adem. 'Neemt u mij niet kwalijk, excellentie, maar komt u vlug mee. Ik heb Zetso niet gevonden, maar beneden ligt iets in een voorraadkamer, waarvan ik vind dat u het moet zien.'

Hoofdstuk 7

Marcus volgde mij met tegenzin de korte trap af. 'Ik hoop,' zei hij grimmig, 'dat dit ook echt zo belangrijk is als jij zegt.' Hij had mijn miezerige, walmende kaars niet nodig, want hij werd bijgelicht door een slaaf met een olielamp, maar stapte uiterst behoedzaam en met een vies gezicht voort, alsof hij deze onderaardse wandeling door de lagere regionen van het huis verre van aangenaam vond. En prettig was het ook niet. De latrines in stadswoningen ruiken toch al nooit lekker, hoewel ze worden aangelegd boven stromend water, maar de geur die opsteeg uit deze latrine leek de hele omgeving te doordringen. Een man als Marcus, wist ik, zou zich waarschijnlijk nog niet eens verlagen om de rituele wassingen te verrichten in een huis als dit: als hij hier zou verblijven, zou hij verwachten dat er bedienden, waswater en kamerpotten voor hem klaar stonden.

'Ziet u zelf maar, excellentie,' zei ik, terwijl ik met een zwierig gebaar de deur van het voorraadkamertje opende. Nu we meer licht hadden, was de inhoud beter te zien dan daarnet. Marcus, die niet van drukke honden hield, deinsde ijlings terug en gebaarde dat de deur moest worden dichtgedaan voordat de hond wakker zou worden. Intussen had hij echter wel de deken gezien. 'Die mantel! Dat is de mantel die die kerel Egobarbus droeg. Of in ieder geval lijkt hij daar heel veel op. Wat doet dat ding hier in die voorraadkast?'

'Volgens mij zou het best kunnen, excellentie, dat Gaius of Felix een lap van dezelfde stof heeft gekocht. Helaas kunnen we dat aan geen van beiden meer vragen, want Felix is dood en Gaius zit bij hem te rouwen. Maar misschien weten de huisslaven het wel.'

Marcus wendde zich tot de slaaf die de lamp droeg. 'Nou? Jij werkt toch in dit huis? Heeft Gaius of Felix zoiets gekocht?'

De jongen slikte, schudde van nee en zei toen met een stem die beefde van de zenuwen: 'Niet dat ik weet, excellentie. Ik kan mij niet van mijn meester voorstellen dat hij zo'n stuk ruwe Keltische dekenstof zou willen hebben, en van zijne excellentie Tigidius Perennis Felix nog veel minder.

Marcus had een ongeduldige blik op zijn gezicht en ik schoot de slaaf te hulp. 'Daar heeft hij gelijk in, excellentie. Het zou een hoogst onwaarschijnlijke aankoop zijn, voor hen beiden. In dat geval kan ik alleen aannemen dat dit de mantel is van die man die boven is geweest en dat hij hem hier zelf heeft neergelegd. Als ik me goed herinner, heb ik hem ook niet meer gezien na de dood van Felix. En de portier heeft hem ook niet weg zien gaan. Ik heb het nog speciaal aan hem gevraagd.'

Marcus begon nog bedenkelijker te kijken. 'Maar zo'n Egobarbus zie je toch niet gemakkelijk over het hoofd. Die bakkebaarden en die mantel... Bij Jupiter, grote goedheid! Nu begrijp ik wat je bedoelt, Libertus! Hij is op een of andere manier hier gekomen en heeft zijn mantel achtergelaten, zodat hij onopgemerkt kon ontsnappen. Hoewel hij iets nodig gehad moet hebben om die bakkebaarden te camoufleren. Een cape, misschien?'

Ik knikte twijfelend. De Romeinse burgers zijn niet allemaal meer even glad geschoren als vroeger. Baarden zijn zelfs weer in de mode sinds de baarddragende keizer Hadrianus, en natuurlijk ook omdat Commodus een baard draagt; in de hogere kringen volgt men meestal het voorbeeld van de keizer. Maar in Glevum zijn ze niet gangbaar. Zelfs ik moet mij van tijd tot tijd blootstellen aan de duur betaalde verschrikkingen van de barbier - met zijn afschuwelijke, vlijmscherpe scheermessen en zijn verband van spinrag en as voor japen en sneetjes - hoewel ik mij doorgaans liever laat helpen door Junio met zijn ijzeren schaar. De meeste gasten en slaven op het banket van die avond hadden een gezicht zo glad als een Vestaalse maagd, en dus was Egobarbus even opvallend geweest als een aangestoken toorts. Zelfs een cape had nauwelijks zijn enorme snor kunnen verbergen.

'Er is...' begon ik, maar Marcus schoof me terzijde en keek nors de smalle gang in.

'Wat ligt er achter die andere deuren?'

Ik lichtte hem haastig in. 'Nog meer voorraadruimtes, excellentie, en die brede ingang rechts is van de keukens. Egobarbus is er niet. Ik heb er daarnet nog gekeken, toen ik op zoek was naar Zetso.'

'Maar toch,' zei Marcus, 'gaan we daar opnieuw kijken.' Hij gebaarde dat de lampdrager voor ons uit moest lopen en voegde de daad bij het woord. Tevergeefs. In de andere voorraadruimtes was niets te vinden dan graan en kaarsen, en in de rokerige keuken troffen wij alleen een groep verschrikte slaven aan, die - omdat ze bij verschillende huishoudens in dienst waren - lawaaiig kibbelden over vragen als welke kliekjes voor wie waren, wie de vettige dienbladen zou schoonmaken en wie de vuile messen schoon zou poetsen met rode aarde en as. Mijn eerdere bezoek had al genoeg opschudding onder hen teweeggebracht, maar toen zij iemand met een purperen zoom de keuken in zagen komen, hielden zij onmiddellijk op met hun geruzie. Ze lieten hun verschillende bezems en soorten schoonmaakgerei vallen en staarden ons als stom geslagen en met angstogen aan.

Marcus deed alsof hij onder de tafels keek, maar zag er klaarblijkelijk niets, want hij trok zich mopperend terug. 'Goed dan, ga door met jullie werk.' De slavenhanden hervatten gehoorzaam hun taken, maar ze konden hun ogen niet van ons afhouden tot wij weer terug in de halfduistere gang waren.

'Excellentie', begon ik opnieuw, maar Marcus luisterde niet. Zijn blik was op het lichtschijnsel achter het smalle gordijn voor de latrine gevallen.

'Daar is hij!' Marcus deed een paar passen vooruit en rukte het gordijn opzij.

De praalzieke burger-koopman die ik eerder al had verrast stond voor ons. Zijn kaars stond op een plank aan de muur te druipen, terwijl hij zijn toga schikte. Hij staarde ons een ogenblik beledigd en verbaasd aan en toen spraken Marcus en hij als één man hetzelfde woord uit.

'U!'

Marcus herstelde zich het eerst. 'Tommonius Lunaris! Wat brengt u naar dit huis?'

De man die hij "Tommonius" had genoemd glimlachte flauwtjes. 'Dezelfde aanleiding die u hier heeft gebracht, excellentie. Ik was op het feestmaal uitgenodigd door Perennis Felix. Ik had al eerder zaken met hem gedaan in de stad. Ik was verbaasd u op het banket te zien - ik dacht dat u in Corinium was. Heeft die rechtszaak niet vandaag gediend?'

'Ja, dat klopt. Ik heb hem voorgezeten en toen ben ik hierheen gekomen.'

'En wat vond u van mijn schoonvader, die ouwe geit? U zult hem ongetwijfeld onschuldig hebben verklaard, aangezien hij rijke vrienden in de stadsraad heeft.'

'Ik heb hem schuldig bevonden,' zei Marcus. 'En hem veroordeeld tot verbanning.'

Tommonius glimlachte hardvochtig. 'Dan zal hij gerieflijk sterven, in zijn bed. Nu ja, ik draag hem geen kwaad hart toe. Hij heeft mij een gunst verleend, door die schavuit die mijn bed onteerd had om te brengen. Nee, mijn woede bewaar ik voor de rechtbank - met alle respect voor u persoonlijk, excellentie en voor de familieleden van die kerel, die deze schandelijke rechtszaak hebben aangespannen. Welk ander doel konden zij daarmee hebben dan mijn goede naam door het slijk te halen en mij tot voorwerp van spot te maken in iedere marktplaats van de provincie? Wist u dat ik vandaag in Glevum door reizende kooplui werd nageroepen? "Ga jij maar vlug terug naar huis, Tommonius, voordat je vrouw je begint te missen en ze je schoonvader van een nieuwe moord beschuldigen." Dat heeft me ten minste één serieuze transactie gekost.'

Op sussende toon zei Marcus: 'Ja, ik begrijp dat het u parten speelt. Te vernemen dat je vrouw...'

'Mijn vrouw!' riep Tommonius uit. 'Ach, dat maakt mij niet uit. Het mens had dus een minnaar - maar ze was discreet genoeg, en er is niet veel aan verloren gegaan. Ze bracht geen grote bruidsschat mee toen we getrouwd zijn - het vermogen van haar vader zit in zijn huis en in zijn zaak - en ze was me jaren geleden al begonnen te vervelen. En ik haar. Maar ik onderhield haar, ze was representatief en als haar vader kwam te overlijden, zouden zijn landerijen aan mij toekomen. Het was een overeenkomst die ons allebei goed uitkwam.'

Ik staarde hem aan. Dit was een zeer Romeinse kijk op het huwelijk, dacht ik. Maar Tommonius was nog niet uitgesproken.

'Dus nu moet ik van haar scheiden,' vervolgde hij, 'en haar laten verbannen naar een of ander saai eiland. Ik behoud natuurlijk haar armzalige bruidsschat, daar zij in flagrante delicto is betrapt, maar dankzij die rechtszaak heb ik alle hoop op het echte geld verloren. De landerijen zullen naar die rotfamilie van haar minnaar gaan, als genoegdoening voor een in scène gezette moordzaak - als die ouwe zijn bezit tenminste niet met zich mee heeft kunnen smokkelen. Dankzij de grillen van de wet.' Hij pakte zijn kaars op. 'Trouwens, gefeliciteerd met uw eigen huwelijk, excellentie. Moge uw dame u meer voorspoed brengen dan de mijne.'

Hij maakte aanstalten om te vertrekken, maar Marcus versperde hem de weg. 'Hebt u gezien wat er boven gebeurd is?' vroeg mijn beschermheer.

'Met Felix?' Tommonius knikte. 'Dat heb ik zeker, ja. Jammer, ik had gehoopt zaken met hem te kunnen doen. Ik heb vernomen dat hij een belangrijk importeur van goederen was. Maar Gaius zegt dat de goden hem geoordeeld hebben. Ik neem aan dat die rechtvaardiger oordelen dan mensen.' Hij glimlachte. 'Neemt u mij niet kwalijk, excellentie, maar ik heb geen groot respect voor het gezag - ook al bent u degene die het uitoefent. Goedenavond, heren.'

Marcus, die hem stilzwijgend had aangehoord, boog zijn hoofd en deed een stap achteruit om de koopman voorbij te laten. Tommonius blies de aftocht zo waardig mogelijk, voor een man die verrast was op de latrine.

Marcus keek hem na. 'Weet je wie dat is, Libertus? De man van de vrouw in die moordzaak van vanmiddag.'

'Ja, excellentie,' zei ik eerbiedig. 'Dat had ik wel begrepen.'

'Ik had gehoord dat hij naar Glevum was gekomen. Ik vraag me af waarom Felix hem op het feest heeft uitgenodigd?'

Dat wist ik ook niet. 'Misschien om dezelfde reden als die waarom hij Egobarbus had uitgenodigd?' opperde ik. 'Omdat hij hoopte een of andere transactie met hem te sluiten en hem vermaak wilde bieden zonder dat het hem iets kostte?' Op grond van wat ik over Felix had gehoord, leek me dat redelijk aannemelijk.

'Ja,' zei Marcus. 'Egobarbus. We hebben hem nog steeds niet gevonden.'

'En Zetso ook nog niet,' bracht ik hem in herinnering. 'En de man die u Egobarbus noemt, is...'

Marcus schudde ongeduldig zijn hoofd. 'Doodsbenauwd zijn ze waarschijnlijk, allebei, na wat Felix is overkomen.' Hij gebaarde naar de lampdrager en begon, tot mijn grote opluchting, met grote stappen terug door de gang te lopen. Ik vermoedde dat de snelheid van zijn pas verband hield met de overweldigende geur die opsteeg uit de latrine. Ik draafde achter hem aan.

Marcus praatte nog steeds. 'Zetso was de lijfwacht van zijn meester en Egobarbus was de enige Kelt onder de aanwezigen. Zij moeten allebei hebben gedacht dat, als er vragen zouden worden gesteld, zij degenen zouden zijn die ze zouden moeten beantwoorden. De openbare folteraars zijn niet altijd even scrupuleus bij de ondervraging van niet-burgers die van iets verdacht worden.' We waren nu boven aan de trap, en hij beduidde met een wuivend gebaar dat de lampdrager weg kon gaan. De meeste andere gasten hadden gebruik gemaakt van onze afwezigheid door zelf de benen te nemen en de slaven liepen al af en aan om de tafels af te ruimen en de vloer te vegen met hun takkenbezems. Marcus draaide zich om en keek mij glimlachend aan. Gelukkig is er hier niets verdachts gebeurd. Felix is overleden waar iedereen bij stond en het lijdt geen twijfel dat het een ongeluk was.'

Ik zuchtte diep. 'Met alle respect, excellentie...'

'Wat is er, Libertus? Ben je het niet eens met wat ik gezegd heb?'

Nu kon ik niet meer terug. Ik boog mijn hoofd. 'Drie dingen, excellentie. Allereerst was er meer dan één Kelt aanwezig. Ik ben ook een Kelt, van hetzelfde deel van het eiland. En daarom weet ik ook een tweede ding. Die man is Egobarbus niet, en is het ook nooit geweest.' Ik vertelde hem wat ik wist. Marcus reageerde ongelovig. 'Mijn waarde oude vriend, het is twintig jaar geleden dat je die kerel hebt gezien. In die tijd kan een man sterk veranderen.'

'Dat kan heel goed, excellentie, maar sommige dingen veranderen niet. De Egobarbus die ik gekend heb, was groter dan ik, hoewel ik toen volwassen was en hij nog maar een jongen. Deze kerel was even lang als ik. Hij kan toch niet gekrompen zijn? En hebt u zijn handen gezien?'

'Er was niets mis met zijn handen.'

'Precies. Maar Egobarbus heeft een beschadigde pink. Dat weet ik, omdat ik die pink zelf beschadigd heb, met een zweep.'

Nu staarde Marcus mij aan. 'Maar wie is dan...'

Ik schudde mijn hoofd. 'Dat weet ik evenmin als u, excellentie.'

'Dan moeten wij hem opsporen. Misschien heeft het geen verband met het ongeluk van vanavond, maar die kerel kan hier niet alleen gekomen zijn om voor iemand anders te spelen.'

'Ja, excellentie, hij moet gevonden worden, en dringender dan u denkt. Ik had u toch gezegd dat er nog een derde ding was? Er is ook nog de kwestie van de hond.'

'Ach, ja, die hond, daar had ik nog aan zitten denken. Die was te rustig, zelfs voor een oud dier dat half slaapt. En waarom lag hij in dat voorraadkamertje?' Hij keek me triomfantelijk glimlachend aan. 'Ik weet wat je mij gaat zeggen. Gaius zat tegen me op te scheppen over de kunstjes die dat dier kent. Iemand had hem bier gevoerd. Daar is het ouwe beest dol op. Eerst maakt de drank hem speels, en daarna valt hij voor een paar uur in een dronken slaap. Iemand moet dat gehoord hebben en de hond bier hebben gegeven, zodat hij kon ontsnappen. Waarschijnlijk is dat die Egobarbus geweest. Zeg op, dat wilde je mij toch vertellen?'

Ik ging dichter bij hem staan, zodat niemand ons kon afluisteren. 'Nee, excellentie,' zei ik op gedempte toon. 'Het was nog erger. Ik ben erg bang dat de hond dood was.'

Marcus leek te schrikken. 'Denk je dat hij hem gewurgd heeft met zijn halsband? Of zou die slaaf die hem heeft weggetrokken dat gedaan hebben?'

Ik schudde mijn hoofd. 'Ik heb gekeken, excellentie. Hij had geen sporen van verwonding om de hals - zoals hij in dat laatste geval gehad had moeten hebben. Maar ik heb wel sporen van braaksel en schuim op de bek gezien. Nu herinner ik mij dat de beesten hebben gegeten van het voedsel dat onder de tafel was gevallen. En in dat geval kan de hond door dezelfde oorzaak zijn doodgegaan als Perennis Felix. Hoewel het er op het eerste gezicht geen schijn van heeft, excellentie, vrees ik dat hier moord in het spel is.'

Marcus, ongetwijfeld de machtigste man in Glevum, keek schuldbewust als een schooljongen om zich heen. 'Ik denk,' zei hij bezorgd, 'dat we die theorie van jou maar beter onder ons kunnen houden. Zelfs als je gelijk hebt - en daar is helemaal geen bewijs voor - geldt hier wat Tommonius ook al over die zaak van hem zei: wat is er te winnen door dit openbaar te maken? Dan begint Commodus alleen te blaffen om bloed en zullen wij allemaal worden verdacht.'

En hij vooral, dacht ik, want hij had het dichtst bij Felix gezeten en had reden genoeg om de man te verafschuwen en te vrezen. En hij had de extra wijn laten halen. Maar ik zei niets, alleen: 'Dat is zo, excellentie, ofschoon het wijs zou zijn de bedienden niet de resten van de tafel voor eregasten op te laten eten. Nog een lijk erbij zou ons wel heel erg in verlegenheid brengen.'

Hij dacht er een ogenblik over na. 'Dat zou wel eens moeilijk kunnen zijn. De slaven verwachten dat zij de restjes krijgen. Als dat niet gebeurt, kan dat aanleiding geven tot speculaties en roddelpraatjes.'

'Tenzij u opdracht geeft ze te laten verbranden in de Vestaalse vlam?'

Hij bloosde. 'Natuurlijk. Om de huisgoden gunstig te stemmen. Dat wilde ik zelf ook net voorstellen.'

Ik verwaardigde mij niet daarop in te gaan en zei alleen: 'Dus Felix krijgt zijn openbare begrafenis, en dan is het einde verhaal?'

'Dat is de veiligste optie, denk je ook niet?'

'Dat is het zeker, ja.' Ik maakte een buiging. Ik wilde naar huis. 'Dus u hebt geen verdere diensten van mij nodig? Behalve die gedenkvloer?'

Hij staarde mij aan alsof Diana me had aangeraakt. 'Maar natuurlijk heb ik je diensten nodig. Als je verdenking op enige grond van waarheid berust, zal ik de schuldige willen vinden, uiteraard. Als jij me kunt bewijzen wie het heeft gedaan, zullen wij hem natuurlijk aanklagen. Het is alleen dat de verdenking wel op mij moet vallen, zolang er geen helder bewijs is dat iemand anders schuldig is. De mensen kunnen dus veel beter maar niet weten dat dit misschien een moordzaak is. Ik wil dat je morgen hier bij me komt om de aanleg van dat vloertje te bespreken. Terwijl je daaraan werkt, kun je dan wat vragen stellen in het huishouden, erachter zien te komen wie die hond in die voorraadkamer heeft gezet en wat er is gebeurd met Egobarbus. En ook met Zetso. Ze kunnen vannacht niet ver meer gekomen zijn; de stadspoorten zijn dicht. Kom morgen meteen hier naar mij toe.'

'Excellentie,' smeekte ik vermoeid, 'het is al morgen. Tegen de tijd dat ik van hier naar huis gelopen ben, staan de bakkers alweer op straat.'

Ik moet even vermoeid geklonken hebben als ik me voelde. Marcus kreeg medelijden met mij en liet me thuis brengen in een draagstoel.

Hoofdstuk 8

Toen ik die ochtend wakker werd door de geluiden van de dagelijkse bedrijvigheid die opklonk uit de aangrenzende winkels en straatjes, stond de zon al hoog aan de hemel. Junio (die bezorgd had zitten wachten tot ik was teruggekeerd) was al op en naar beneden gegaan, van waar de heerlijke geur van warme, vers van de straatventer gekochte haverkoeken, het met tussenpozen klinkende geluid van beitel op steen en een gemompel van dringende stemmen naar mij opsteeg. Ik scheen een klant te hebben.

Met moeite kroop ik mijn comfortabele bed van lappen en dekstro uit, besprenkelde mijn gezicht en handen met water uit de kan die Junio voor mij had neergezet, trok mijn tuniek recht, deed mijn gordel om, trok mijn sandalen aan en daalde de gammele ladder af naar de bijkeuken annex werkplaats van mijn nederige winkel.

Daar stonden de haverkoeken zichtbaar af te koelen op een platte houten schotel bij de haard, waarin al een vrolijk vuurtje brandde. Ik liet er begerige blikken op vallen, maar Junio's stem uit het voorste gedeelte van de winkel, achter het dunne afscheidingsgordijn, verjoeg het ontbijt voorlopig uit mijn gedachten.

'Ik zeg u toch dat hij slaapt en niet gestoord wil worden.'

Dan was dit dus geen klant. Junio wist wel beter dan iemand die voor zaken kwam de deur te wijzen. En een boodschap van Marcus zou het ook niet zijn - dan zou Junio de trap op gerend zijn om mij te halen, hoe vroeg of laat het ook geweest was. Dat vond ik vreemd. Een man in mijn situatie krijgt maar zelden bezoek voor de gezelligheid.

'En ik zeg u dat ik Libertus moet spreken. Misschien kan hij borg voor mij staan.'

Ik fronste mijn wenkbrauwen. Die stem herkende ik. Het afgebeten Italiaanse accent was onmiskenbaar - mijn bezoeker was de bleke jongeman met wie ik de avond tevoren kennis had gemaakt. En nu wilde hij dat ik "borg voor hem zou staan". Dat beloofde niet veel goeds.

Ik stapte om het afscheidingsgordijn heen, en het plotselinge daglicht deed pijn aan mijn ogen. 'Gegroet, Octavius. Je hebt mij gevonden, zoals je ziet. In welk opzicht had je gedacht dat ik je zou kunnen helpen?'

Zijn magere gezicht zag er holler uit dan ooit, maar de jongeman glimlachte en stak zijn ruwe werkhanden uit om de mijne stevig vast te grijpen. 'Libertus, hebt u het nieuws gehoord?

Maar natuurlijk hebt u dat. U was erbij, u moet het gezien hebben. Perennis Felix is dood. Vergiftigd. De hele stad praat erover. Ik wist niet wat ik moest doen en toen dacht ik aan u. Ik heb nagevraagd waar u woont, en ben onmiddellijk naar u toe gekomen, voordat ze mij zouden arresteren. U kunt in ieder geval getuigen dat hij nog leefde toen ik het banket verlaten heb.'

Ik maakte mijn handen los uit zijn greep. Onze pogingen om de mogelijke vergiftiging geheim te houden hadden dus gefaald. Arme Marcus, hij zou het eerst in aanmerking komen voor ondervraging. Sommige magistraten zouden daar genoegen in scheppen. Een groot man maakt tijdens zijn werkzaamheden vele vijanden. En als mijn beschermheer werd ondervraagd, zou ik natuurlijk de volgende zijn. Hij had de dag met mij doorgebracht. Ik deed mijn ogen even dicht. Toen ik ze weer opendeed, staarde Octavius mij zorgelijk aan.

'Had u het nog niet gehoord?'

'Ik had nog niet gehoord dat hij vergiftigd is,' zei ik, mijn woorden met zorg kiezend. 'Van wie weet je dat?'

'Van een bediende van de huurstallen, vanochtend,' zei de jongeman opgewonden. 'Daar was ik langs gegaan om te zien of...ik was daar al vroeg voor privézaken, en toen zei iemand tegen me dat Perennis Felix al dood was. Door iets wat hij tijdens het feestmaal had gegeten. Ik wist welke conclusie iedereen zou trekken. En ik had mezelf natuurlijk verdacht gemaakt door bij die stomme ouwe vent met zijn honden te zeuren of hij mij op het banket wilde toelaten.'

Dus hij was er als gast van Gaius geweest. Dat verklaarde tenminste één raadsel. Maar op het ogenblik had ik andere zaken aan mijn hoofd. 'En die stalknecht zei dat hij vergiftigd zou zijn? Weet je dat zeker? Wij dachten allemaal dat Felix simpelweg gestikt is in een noot.'

'Hij had zijn handen tegen zijn keel gedrukt en gaf over, zei hij. Hij beschreef het in geuren en kleuren.' Zijn gezicht klaarde op. 'Maar nu ik erover nadenk, heeft hij niets over vergif gezegd. Dat nam ik gewoon aan...' Beschaamd haalde Octavius zijn schouders op. 'Hij riep me zelfs nog na, maar ik bleef niet staan om naar hem te luisteren. Ik dacht dat de gerechtsdienaren al naar mij op zoek waren. Zetso heeft me gisteravond op het banket gezien, en hij wist...' Hij zweeg. 'Maar natuurlijk, als Felix gewoon gestikt is... Libertus, het spijt me dat ik u heb lastiggevallen. Het was dwaas van me, denk ik.'

Ik keek eens naar Junio, die niet langer probeerde voor te wenden dat hij het stuk marmer in zijn handen bewerkte en belangstellend meeluisterde. Ik ving zijn blik op en hij trok vragend zijn wenkbrauwen op. Ik knikte en hij verdween naar binnen om een plek in de werkruimte vrij te maken en een paar vouwstoeltjes op te zetten. Ik glimlachte goedkeurend. De woorden van de jongeman hadden niet alleen mij, maar ook Junio buitengewoon nieuwsgierig gemaakt.

Ik pakte mijn bezoeker zacht bij de elleboog. 'Je was vanochtend al vroeg in de weer, zei je daarnet, Octavius, dus je hebt zeker nog niet ontbeten? Je bent niet naar je logement teruggeweest, neem ik aan?'

'Ach, dat doet er niet toe. Ik eet 's ochtends toch meestal niets. Niet meer dan een beker water en misschien een stuk fruit.'

'Wil je dan hier met mij ontbijten? Ik heb een wat gezondere Keltische eetlust en we hebben een paar haverkoeken die nog niet helemaal zijn afgekoeld.'

Hij schudde zijn hoofd in een soort verwoede haast. 'Nee, dank u, nee. Het is heel vriendelijk van u, maar ik heb een paar dingen te doen die niet kunnen wachten.'

Ik verstevigde mijn greep op zijn elleboog. 'Octavius,' zei ik, 'volgens mij wil jij je medeplichtige spreken, wie dat ook is.' Tot mijn genoegen zag ik hem verbleken, en ik vervolgde onverbiddelijk: 'Maar eerst praatje met mij. Volgens mij heb jij iets uit te leggen. Eerst verschijn je op een banket waar je weinig te zoeken lijkt te hebben en dan verdwijn je daar weer bijna zonder een woord te zeggen. Vervolgens sluip je bij het ochtendgloren rond bij de huurstallen en ren je in paniek weg als je hoort dat Felix dood is. Als ik magistraat was, zou ik dat zeer verdacht vinden. En dan laat je het spoor naar mij leiden door in half Glevum rond te vragen waar ik woon. Je bent me ten minste een verklaring schuldig.'

Octavius keek naar zijn sandaalriemen en schudde zijn hoofd.

'Welnu,' zei ik, terwijl ik hem waarschuwend in zijn elleboog kneep, 'zal ik Junio dan de aediles maar laten halen? Zij zullen ongetwijfeld geïnteresseerd zijn in je handel en wandel. In je bezoek van vanochtend vroeg aan de stallen, bijvoorbeeld.'

Octavius trok zijn arm terug. 'Maar ik heb niets te verklaren. Het lijkt er toch op dat Felix niet vergiftigd is? En trouwens, wie zou er nou in mij geïnteresseerd zijn? Ik ben maar een nederig tegelmaker - en niet een machtig tiran, die beschermd is doordat hij bij de keizer in de gunst staat, zoals Felix.'

Ik keek hem doordringend aan. Een interessante woordkeus, dacht ik. Langzaam en op ferme toon zei ik: 'Octavius, ik begrijp dat jij uit Rome komt. Dat is een grote stad, en ongetwijfeld pakken ze de dingen daar anders aan. Maar dit is Glevum. Hier kent iedere belangrijke persoon ieder ander, en wekt alles wat ongewoon is verwondering. Jouw komst hier als bezoeker uit Rome - zal zijn opgevallen en besproken, door iedere pasteiverkoper, amuletmaker en paardenhandelaar in de stad. Kijk maar eens om je heen.'

Octavius keek nerveus de straat op en af, waar op dat moment een tiental kwajongens naar ons stond te gluren en een dikke boerin met een mand rapen op haar rug stond te fluisteren tegen een oude man met een volgepakte ezel, terwijl ze hem openlijk aanstootte en in onze richting knikte.

'Dus,' zei ik. 'Zal ik de aediles laten halen of ga je zitten en eet je een haverkoek met me mee? Voordat ze helemaal koud geworden zijn?'

Octavius keek me treurig aan. 'Het lijkt me,' zei hij, 'dat ik weinig keus heb.' Hij liet zich door mij om de afscheiding heen de binnenwerkkamer in leiden en keek vol ontzetting om zich heen naar de stukjes tegel en het half afgemaakte 'modelmozaïek' dat de halve tafel in beslag nam. Normaal gesproken ontvang ik geen bezoekers in deze duistere spelonk - normaal gesproken ontvang ik zelfs helemaal geen bezoekers - maar dit was een uitzonderlijk geval. Octavius, wist ik nu, had zijn tong niet in bedwang, en ik wilde hem binnen in de winkel hebben voor we door zijn gedrag allebei gearresteerd zouden worden.

'Nu dan,' zei ik toen hij het zich gemakkelijk had gemaakt en voorzien was van een haverkoek. 'Misschien wil je mij dan nu eens vertellen wat je werkelijk naar Glevum heeft gebracht? En zeg me nou niet dat je hier echt alleen bent om de tegelfabriek te bezoeken. Je hebt Perennis Felix gevolgd, niet?'

De jongen werd zo rood als zijn bleke gelaatskleur toeliet. 'In zekere zin.'

Ik zuchtte. Het was duidelijk dat het zwaar werk zou worden om hem aan de praat te krijgen. Even wenste ik dat Marcus erbij was. Eén blik op die brede purperen zomen en aristocratische gelaatstrekken, en de mensen struikelen over hun sandaalriemen om inlichtingen te geven, voordat hij een beroep kan doen op de onprettige officiële middelen om hun geheugen op te frissen. Het is een methode die ons in het verleden goede diensten heeft bewezen. Maar vandaag stond ik er alleen voor. Maar niet helemaal alleen. Junio kwam aanlopen met een beker water voor mij en een van onze beste drinkbekers vol aangelengde wijn voor de Romein. Terwijl hij me mijn beker aangaf, mompelde hij eerbiedig: 'Vergeef mij, meester, dat er vanochtend geen honingkoeken voor u zijn.'

Ik keek hem verbaasd aan. Ik koop bijna nooit honingkoeken, hoewel de haverkoekenbakker die wel verkoopt.

Junio wierp mij vlug een waarschuwende blik toe en vervolgde rustig: 'De verkoopster zei dat zij ze allemaal verkocht had. Gisteravond is er een Romeinse dame aangekomen, toen de stadspoorten al gesloten waren. Daarom had ze haar intrek moeten nemen in een herberg even buiten de muren.'

Ik knikte. Er is een aantal van zulke logementen, sommige van het stadsbestuur, andere in privébezit, maar geen van alle erg gezond. De uitbaters bestaan van de onfortuinlijke reizigers die, verrast door het duister, de nacht buiten de muren moeten doorbrengen. 'En?' vroeg ik.

'In dat etablissement kun je niet eten, maar de eigenaar had haar de honingkoeken aanbevolen, en vanochtend liet de dame er een stuk of tien kopen. Toen ik eraan kwam, waren er geen meer over. Ik ben bang dat de dochter van Perennis Felix er met uw honingkoeken vandoor is.'

Oude goden van boom en rots, zegen de jongen met regen!

Hij had een manier gevonden om mij van het nieuws te waarschuwen zonder de sociale code te overtreden die een slaaf verbiedt zijn meester te storen. En het was nog belangrijk nieuws ook. Eén blik op het gezicht van Octavius was genoeg om me dat duidelijk te maken. Hij had de rozerode kleur aangenomen van een gevilde zwaan aan het spit. Er ging mij een lichtje op.

'Je bedoelt Phyllidia, neem ik aan?'

De gevilde zwaan werd zo mogelijk nog roder.

'Dus zij was de reden dat je onder het banket bent weggelopen - nee, ontken het maar niet, je mompelde haar naam toen je wegliep.'

Octavius bloosde nog dieper, maar diende mij vinnig van repliek. 'Nou en? Daar heb ik de wet toch niet mee overtreden?

Phyllidia hoopte gisteren aan te komen, maar ze was zo laat dat ik dacht dat ze het niet gehaald had. En dat scheen Felix ook te denken: op het banket zei hij dat ze nog onderweg was.'

Ik herinnerde mij de beschrijving die Marcus van het meisje had gegeven. 'Een gezicht als een cavaleriepaard en een stem als ezelgebalk.' Maar toch gaf iets in de manier waarop Octavius over haar sprak mij sterk de indruk dat hij een veel geflatteerder beeld van haar had.

Ik deed een gooi naar de waarheid. 'Dus je had afgesproken dat je Phyllidia zou ontmoeten?' Hij ontkende het niet, en dus drong ik aan. 'Wist haar vader dat?'

'Haar vader? Bij Hercules...' Het was alsof ik de deuren van een sluis had opengezet. Tot dan toe had Octavius weinig gezegd, maar nu kwamen de woorden in zo'n stortvloed dat ik achterover leunde. Hij bezwoer bij alle goden van hemel en aarde - en ook bij enkele goden van de onderwereld - dat haar vader een tiran was, een mens geworden monster, harteloos, gevoelloos, meedogenloos. 'Als hij dood is, zo zij het,' besloot hij op boze toon. 'Dan heeft hij zijn verdiende loon.' En woest beet hij in zijn haverkoek.

Mijn algemene indruk was dat de jonge Octavius geen cent om Perennis Felix gaf. 'Ik denk, burger,' zei ik langzaam, 'dat je mij het hele verhaal maar beter van het begin af aan kunt vertellen. Hoe heb je Phyllidia leren kennen?' Het was een redelijke vraag. In de regel gaan dochters van Romeinse hoogwaardigheidsbekleders niet om met tegelmakers uit de volksklasse. Octavius haalde zijn schouders op. 'Ik had een klus aan het dak van een van de villa's van Felix, een paar mijl buiten Rome, waar ik mijn werkplaats heb. Ik had er een vrachtje tegels heen gebracht. Felix was er niet, hoewel ik op zijn verzoek een halve dag had gereisd, maar zijn dochter was wel thuis. Zij ontving me hartelijk - heel hartelijk. Volgens mij was ze blij dat ze met iemand kon praten. Weet u, burger, de arme meid zat daar min of meer gevangen in dat huis. Felix had haar meegenomen uit de stad, waar ze tenminste nog kennissen had en zich kon vermaken.'

'Had hij dat na de val van haar familielid, de prefect, gedaan?'

Als mijn gevolgtrekking hem verrast had, liet hij dat niet blijken. 'Dat beweerde hij, ja. Maar volgens mij heeft Felix nooit gevaar gelopen. Daar staat hij persoonlijk te veel voor in de gunst bij de keizer, en hij is meer in geld dan in politiek geïnteresseerd. Commodus was hem niet graag kwijt geweest. Hij leverde hem te veel jongens, wijn en snuisterijen voor die concubine van hem.'

Ik knikte. Marcus had hetzelfde gezegd. Felix had vast plezier gehad in het zoeken van die jongens, dacht ik. 'Dus Phyllidia hield niet van het platteland?'

Het gezicht van Octavius werd een paar tinten donkerder.

'Als zij een leven had gehad zoals iedere andere jonge vrouw, had zij het best prettig kunnen vinden. Maar haar vader vergalde het. Nadat haar moeder was overleden, had ze geen vrienden, geen vertier, zelfs geen bedienden meer, alleen een ouwe tang van een dienstmaagd, die iedere beweging van haar aan Felix doorgaf. Felix wilde haar zelfs geen secretaris geven om brieven voor haar te schrijven aan haar vriendinnen, en zelf kon ze dat niet. Ze had geen onderwijs gevolgd - hoewel het ouwe monster zich dat ruimschoots had kunnen permitteren, zelfs voor een dochter.'

'Dus jij en zij sloten vriendschap?'

'We waren veel meer dan vrienden. Als zij een burger was geweest, of een slaaf, had ik haar getrouwd. Ik hoopte bijna dat Felix een verbintenis tussen ons zou goedkeuren. Hij heeft jarenlang, tevergeefs, geprobeerd een echtgenoot voor haar te vinden, en nu is zij niet zo jong meer. Zelfs een huwelijk met mij had toch iets voorgesteld. Ik heb het hem gevraagd.'

'Maar hij wilde geen toestemming geven?'

'Toestemming geven? Hij gaf haar een pak slaag toen hij ervan hoorde, gooide mij eruit en wendde zijn invloed aan om mij zowat te ruïneren. En toch begreep ik niet waar hij nog meer op hoopte. Phyllidia is een blijmoedige meid, maar geen schoonheid, en het ontbreekt haar aan de sprankelende geest en de ontwikkeling die je nodig hebt in patriciërskringen. Dankzij haar vader kan zij niet eens een instrument bespelen of de dichters citeren. Toen ze jonger was, had ze een keer de kans om te trouwen, maar haar vrijer wilde een enorme bruidsschat, en haar vader was te gierig om die te voldoen. Ik had haar ook zonder bruidsschat genomen.'

Hij vertelde het zo eerlijk dat ik mij geroerd voelde. Ook ik had ooit op een soortgelijke manier van een vrouw gehouden, hoewel mijn Gwellia een welopgevoed meisje was geweest, en zo'n schoonheid dat een tiental mannen naar haar hand dong, of zij ze nu land en paarden zou opleveren, of niet. Trouwens, bracht ik mezelf in herinnering, die belangstelling was niet geheel ontdaan van eigenbelang. Bruidsschat of geen bruidsschat, op een dag zou Phyllidia vermoedelijk een groot fortuin erven.

Sterker nog, het was waarschijnlijk al haast zo ver. Ik keek Octavius belangstellend aan, maar hij mopperde nog steeds op Felix.

'Een of andere auspex had hem gezegd dat Phyllidia op een dag rijk en gehuwd zou zijn, en voor die ene keer besloot haar vader te geloven in de voortekenen. Hij probeerde haar uit te huwelijken aan een tiental mannen, allen rijk en niet goed snik - en allen uit op de gunsten van de familie Perennis, natuurlijk. Maar Phyllidia leerde zo dom en humeurig over te komen dat zelfs zij haar uiteindelijk niet wilden hebben. Dat was de enige manier waarop zij zich kon beschermen. En toen kwam dat complot om haar aan Marcus uit te huwelijken. De keizer zelf had het goedgekeurd, zei Phyllidia, en hoewel zij huilde en smeekte, was Felix onvermurwbaar.'

Dit gaf mij een nieuwe kijk op Phyllidia. Marcus zou ook niet met haar ingenomen zijn, dacht ik.

'Felix regelde een rijtuig en een chaperonne en betaalde een gewapende custos om hen te vergezellen. Phyllidia kon niets doen. Ze was niet meer dan de eerste de beste zending goederen, zei ze, die werd afgeleverd aan de koper. Felix zou vooruitreizen naar Brittannië - hij had nog wat zaken te regelen in Eboracum - en zij moest hem volgen en zou hem treffen in Glevum.'

Toen hij de noordelijke colonia noemde, liep er een rilling over mijn rug. Nog niet zo lang geleden had ik gehoord over een Keltische slavin genaamd Gwellia, die in Eboracum zou wonen. Ik zei: 'Dus je bent haar te paard gevolgd?' Ik had begrip voor zijn impulsieve actie. Als ik ook maar de kleinste kans zou krijgen, zou ik de lange, gevaarlijk reis naar Eboracum ondernemen - ook al wist ik niet zeker of de daar verblijvende Gwellia mijn vrouw was.

Octavius knikte. 'We zouden nog één keer een beroep doen op Felix, en als hij daar niet op in zou gaan, hadden we afgesproken...zouden we hem bedreigen... Maar dat doet er nu niet meer toe. Haar vader is dood. En niemand heeft hem vergiftigd. Dus moet ik Phyllidia zien te vinden en haar op de hoogte brengen van het nieuws. Waarschijnlijk heeft ze overhaaste conclusies getrokken en maakt ze zich zorgen over mij.'

'Octavius,' zei ik, 'je bent een vrije burger, en ik kan je hier niet vasthouden. Maar ik waarschuw je. Pas op dat je tong je niet verraadt. De mensen in Glevum zijn niet op hun achterhoofd gevallen en Commodus zal niet blij zijn met dit sterfgeval. De gezagsdragers zouden maar wat gelukkig zijn met een verdachte. Ik weet niet hoe je Felix wilde vergiftigen, maar ik begrijp wel waarom. Ik hoop oprecht voor je dat je niet in je opzet bent geslaagd.'

Octavius staarde mij aan. 'Maar... u zei toch dat Felix gewoon gestikt is.'

'Ik zei dat hij gestikt leek te zijn, en voorlopig ben ik bereid het publiek in die waan te laten. Maar er zijn enkele aanwijzingen, burger, waaruit zou kunnen blijken dat dat niet zo is.'

Zijn starende ogen sperden zich nog verder open. 'U bedoelt dat hij misschien toch vergiftigd is? Grote goden!' Octavius zette zijn drinkbeker neer en voordat een van ons beiden hem had kunnen tegenhouden, was hij voor de tweede maal de deur uit gevlucht.

Junio wilde hem achterna rennen, maar ik hield hem tegen.

'Laat hem gaan, Junio. Hij heeft al genoeg gespeculeer in de straat veroorzaakt door ons hier alleen maar te bezoeken. Hij zal niet ver komen.'

Junio pakte de drinkbeker op. 'Denkt u dat hij Felix vermoord heeft?'

Ik nipte van mijn water. 'Ik weet het niet. Volgens mij vreest hij dat hij het gedaan heeft. Dat, of hij denkt te weten wie het gedaan heeft. Maar het heeft geen zin hem terug te roepen. Hij zal ons voorlopig niets meer vertellen, en op deze manier kan ik tenminste zijn haverkoek opeten en' - ik gebaarde naar de drinkbeker - 'kun jij opdrinken wat daar nog in zit, als je wilt.'

Junio was als slaaf opgegroeid in een Romeins huishouden en drinkt 's ochtends graag aangelengde wijn.

Hoofdstuk 9

Junio zette de drinkbeker neer. 'Meester,' waagde hij op te merken, 'ik zou dit eigenlijk niet mogen zeggen, maar Ik stond op. 'Ik was het nog niet vergeten,' zei ik. 'Ik zou hem vanochtend bijstaan. Als je mij eerder wakker had gemaakt, zou ik nu bij hem zijn. En de komst van Octavius heeft me nog meer opgehouden. Haal dus maar gauw mijn toga en help me mij gereed te maken. Marcus zal intussen wel ongeduldig zijn.'

Dat was onbillijk, natuurlijk. Het was niet Junio's schuld dat ik een gat in de dag geslapen had, en ik kreeg meteen spijt van mijn uitbrander. Maar hij bracht me mijn toga met een opgewekte grijns en begon hem flink te schudden om het stof eruit te verwijderen. 'Ik heb er mijn best op gedaan, meester, hem geborsteld en uit het raam gehangen in de frisse lucht, maar ik vrees dat deze toga toch echt eens een keer naar de volder moet.'

Ik stond op en begon het moeizame karwei van het mij omwikkelen met het ding.

'Gaat u direct naar Marcus, of probeert u eerst Phyllidia te vinden?'

Hij las mijn gedachten. Ik vroeg mij hetzelfde af. 'Ik moet wachten op mijn beschermheer. Maar hij heeft mij opdracht gegeven hem in het huis van Gaius te ontmoeten, dus ik denk dat die twee dingen in één moeite door kunnen gaan. Het is te verwachten dat zij naar het huis van haar vader komt.'

Marcus...'

'Zelfs,' zei Junio beschaamd, 'als hij "al" dood is. Dat was een interessante opmerking, vindt u ook niet?' Hij grijnsde naar me. Dit was een spelletje dat we soms speelden als ik probeerde Junio nog andere vaardigheden bij te brengen dan het maken van mozaïeken.

Ik speldde mijn fibula vast. 'Dus het is je opgevallen dat hij dat zei?'

'Het is mij opgevallen dat het u opviel. En dat u het verdacht vond toen hij zei dat hij 's ochtends vroeg in de stallen was geweest. Dat zette mij aan het denken. Hij was er niet heen gegaan om een paard te huren, anders had hij er nu een gehad. Dus moet hij een andere reden gehad hebben om er heen te gaan. Iemand spreken, misschien, of er achter komen welke paarden er de afgelopen nacht zijn teruggebracht. Hij ging er niet heen met het oog op de dieren - maar eerder om de staljongen te spreken.'

Ik knikte instemmend.

'Toen herinnerde ik mij wat de koekenverkoper had gezegd en trok ik mijn conclusies. Hij verwachtte de komst van Phyllidia en was gaan kijken of de paarden er al waren. Misschien had hij zelfs afgesproken haar daar te treffen, maar ik denk niet dat hij dat allemaal aan ons opgebiecht zou hebben.' Junio had mijn toga rechtgetrokken terwijl hij dat zei en stopte nu de opgevouwen uiteinden .netjes in mijn gordelriem.

'Daar, zo kunt u bij uw beschermheer aankomen. Of wilt u dat ik uw kin ook nog even bijknip? U bent weer een baard aan het krijgen.'

'Daar heb ik geen tijd voor, vanochtend, ik ben al te laat. Haal mijn mantel voor me.'

Toen hij ook nu weer met beide mantels aan kwam zetten, zei ik hem niet dat hij thuis moest blijven, en toen ik enkele ogenblikken later op weg ging en mij zo snel mijn toga toeliet voort haastte, volgde Junio mij op de voet.

De stad gonsde al van het nieuws. De woorden "banket", "Perennis" en "dood" schenen te weerklinken aan elk kraampje en in elke gaarkeuken. Groepjes burgers fluisterden met elkaar in deuropeningen, terwijl een ondernemende straatventer goede zaken deed met de verkoop van lange stroken donkere stof, die bij wijze van rouwband om een toga konden worden gedragen. Zelfs een broodmager keuterboertje, dat armetierige bossen brandhout aan de man probeerde te brengen, bood aan ons van "de laatste tijdingen" op de hoogte te brengen, in de hoop er een quadrans aan over te houden. Ik wierp hem een muntstuk toe, maar hij had geen nadere berichten, behalve dat er publiekelijk een bekendmaking van het overlijden was voorgelezen in het forum. Dat was interessant: het betekende dat de medewerkers van de begrafenisondernemer hun macabere taak hadden volbracht en dat de stoffelijke resten van Felix nu drie dagen opgebaard zouden liggen in het atrium van Gaius. Vermoedelijk zouden de eerste hoogstaande burgers daar nu op bezoek zijn om de laatste eer te bewijzen aan de favoriet van de keizer.

En inderdaad, toen wij het huis naderden, kregen we gezelschap van een klant van mij, een van de stadsmagistraten voor wie ik ooit een vloer had gelegd. Hij droeg een heuse rouwtoga, had as op zijn hoofd en een geschenk in de hand. Hij keek eens scheefjes naar mijn toga en mijn lege handen. 'Gegroet, burger.' Hij klonk verbaasd. 'Ik had niet verwacht mijn vloermaker hier te zullen treffen. Gaat u naar de opgebaarde?'

Ik legde hem uit dat ik een afspraak had met mijn beschermheer.

'Ach ja,' zei hij, 'de arme Marcus. Erg onfortuinlijk voor hem dat dit in zijn rechtsgebied is gebeurd. De keizer zal er niet blij mee zijn. Ik meen dat er al een boodschapper gestuurd is om hem op de hoogte te brengen - en ook een naar de gouverneur. En Gaius heeft ook pech. Het is niet erg opbeurend als een oude bekende doodvalt in je huis.'

'Dus Gaius kende Felix? Dat wist ik nog niet.'

Mijn klant schudde zijn hoofd. 'Hij heeft hem jaren geleden een keer ontmoet in Rome, tenminste, dat verhaal doet de ronde. Jupiter mag weten of het waar is - de stad gonst van de geruchten. Het maakt mij onrustig. Ik ga naar de opgebaarde, omdat het mijn plicht is de laatste eer te bewijzen, maar dan ga ik linea recta naar mijn landhuis en daar blijf ik tot er geen onaangename repercussies meer zijn. Dit sterfgeval mag dan een ongeluk geweest zijn, maar toch zal er iemand, ergens, voor moeten boeten.'

We sloegen een hoek om en kwamen terecht in een opstootje. Het smalle straatje voor de deur van Gaius was bijna niet passabel; er had zich een kleine menigte mensen verzameld, allen met geschenken in de hand - ongetwijfeld voorzien van de naam van de gever - die fel redetwistten over de vraag wie het eerst moest worden toegelaten. Zelfs nu hij dood was, dacht ik, oefende Felix nog invloed uit. De meeste belangrijke mannen hadden ervoor gekozen zelf te komen, in plaats van alleen een slaaf als hun vertegenwoordiger te sturen, en de vraag hoe de volgorde van belangrijkheid moest zijn, werd op geanimeerde toon besproken. Het verbaasde mij hoeveel er waren gekomen. Burgers hadden drie hele dagen om de laatste eer te komen bewijzen. Of misschien waren deze mannen, net als mijn klant, ook van plan de stad te verlaten zodra zij hun plicht hadden vervuld. Drie dagen was in ieder geval een interessante tijdkeus, dacht ik. In Rome, wist ik, lagen publieke figuren soms twee maal zo lang opgebaard, maar rond Glevum hebben oude overtuigingen een taai leven. Volgens het plaatselijke bijgeloof komt de geest na de derde dag uit het hiernamaals terug als het lichaam niet begraven wordt. Degene die de begrafenis organiseerde wilde kennelijk geen risico nemen met Felix.

Ik baande mij een weg door de menigte. Eerst kwam ik bijna niet vooruit, maar Junio baande zich met zijn ellebogen een weg voor mij en schreeuwde: 'Uit de weg, in naam van Marcus Aurelius Septimus,' en de menigte week als door toverkunst uiteen. Junio knipoogde naar mij en ik stapte handig de ontstane ruimte in. De naam van Marcus stelde nog steeds iets voor in de stad.

De mannen zullen wel een beetje verbaasd geweest zijn toen ze de nederige burger zagen voor wie ze plaats hadden gemaakt, en nog verbaasder toen de deurwachter mij onwillig toeknikte, ten teken van herkenning, en de deur op een kier opende om mij binnen te laten.

'Zijne excellentie is in het triclinium,' zei hij op gedempte toon. 'Hij heeft gevraagd of ik u naar hem toe wilde sturen. De slaaf daar zal u de weg wijzen.' Hij wierp mij nog een vernietigende blik toe en draaide zich toen om naar de rouwenden die stonden te wachten, om hen in een enigszins toepasselijke volgorde binnen te laten, zonder dat ze daarbij slaags raakten. Op de gang wendde ik mij tot Junio. 'Hier, pak aan,' zei ik, terwijl ik mijn leren geldbuidel losknoopte van mijn gordel. 'Ga naar het forum en zie wat je te weten kunt komen. Als je nieuws hoort over Zetso of die Kelt met zijn rode bakkebaarden, laat het mij dan weten. Kom hier weer bij me als de zon over de top van de basilica gezakt is.'

Junio knikte. Ongetwijfeld hadden de soldaten al overal in de stad vragen gesteld, maar soms komt een slaaf meer te weten door zijn oren en ogen de kost te geven dan een centurion te horen krijgt door met zijn roede te zwaaien. Veel humiliores hebben ontdekt dat je niets herinneren de veiligste manier is om met militairen om te gaan, ook al hebben de gebeurtenissen onder je eigen ogen plaatsgevonden. Junio ging weer, tot verbazing van de deurwachter, terwijl ik met de andere slaaf dieper het huis in liep. Het was een angstaanjagende ervaring, want de gepleisterde muren en betegelde vloeren leken te weergalmen van een onaards geweeklaag. Toen we langs het atrium liepen, zagen we de beroepsrouwklagers rond het bed verzameld, sommigen weeklagend begeleid door instrumenten, terwijl anderen jammerklachten uitten en in waarlijk professionele stijl op hun borst sloegen. Hun hartstochtelijke geweeklaag hing zwaar in de lucht, net als de geur en de rook van de kruiden en kaarsen rond de lijkbaar. Twee hooggeplaatste magistraten, die een beschaamde, heimelijke indruk maakten, hadden de verplichte hulde al gebracht en slopen weg. Felix zag er op zijn doodsbed lelijker uit dan ooit. Hij staarde boos, maar zonder nog iets te zien, de ruimte in. Zelfs op deze afstand was zijn gezichtsuitdrukking zo dreigend dat ik blij was toen ik het triclinium had bereikt. De eetkamer was aangeveegd en schoongemaakt. De extra tafels waren weg gegoocheld, de beschilderde schuifdeuren waren weer dicht geschoven en alleen de gebruikelijke drie ligbanken (waarvan de naam van dit vertrek is afgeleid) stonden er nog. De kamer gaf nu een indruk van ruimte en elegantie. Alleen de verbrande offergaven die op het altaar lagen, deden nog denken aan de afgelopen nacht.

Marcus lag lui op een van de banken en was in gesprek met Gaius, die moedeloos naast hem zat. Voor hen stond een klein schaaltje vruchten - een zeker teken dat ook Marcus nu zijn aandeel had geleverd in de rituele rouwklachten. Tot hij die rite voltrokken had, mocht hij niet eten. Beide mannen keken op toen ik binnenkwam.

'Libertus,' zei Marcus op gestrenge toon, terwijl hij een geringde hand naar mij uitstak. 'Ik had je eerder verwacht.'

Ik boog mij over de ring. 'Neemt u mij niet kwalijk, excellentie. Er is vanochtend een jongeman uit Rome bij mij op bezoek geweest, die ik hier gisteravond heb ontmoet. Hij vertelde mij dat Gaius hem had uitgenodigd.'

Als ik had gehoopt dat de oude man hiervan zou schrikken, had ik mij vergist. Gaius schudde bedroefd zijn hoofd. 'Die jonge ambachtsman met de behaarde handen? Ja, ik heb hem uitgenodigd. Hij kwam hier gisteren aan en wilde met Felix praten - hij maakte deel uit van de groep uit Rome, zei hij. Ik wilde hem wegsturen, maar hij liet mij een brief zien met het zegel van Perennis. Ik wist zo vlug niet wat ik met hem aan moest, en dus heb ik hem op het feestmaal uitgenodigd. Ik dacht dat hij wel op een kruk aan de laagste tafel kon zitten. Dus hij is gekomen? Ik heb hem niet meer gezien. En ik heb hem ook niet horen aankondigen.'

Nu ik erover dacht, had ik dat ook niet gehoord. Octavius was laat gearriveerd, toen de religieuze offers werden gebracht, en dus was zijn naam niet aangekondigd. En hij had tegenover mij gezeten, met zijn rug naar de hoofdtafel. Was dat opzet of een gelukkig toeval geweest? 'De jongeman heeft het feestmaal al vroeg verlaten.'

Gaius stond op. 'Net als de wagenmenner en die Keltische kerel met zijn bakkebaarden,' zei hij ernstig. 'Verstandige kerels. Ik wou maar dat ik de moed had gehad om hetzelfde te doen. Misschien had ik hem dan wel kunnen redden.' Hij schudde wanhopig zijn hoofd. 'Dood. Zo plotseling. En onder mijn eigen dak. Ik kan het nog steeds niet geloven. Dit is een schok voor mij geweest, weet u. Een vreselijke schok.'

Dat was het echt. Duidelijk. Gaius zag bleek, had ingevallen wangen en een gekweld gezicht en in zijn oude ogen was echte pijn te lezen. Dit was geen openbaar rouwbetoon, zijn verdriet was echt. Ik herinnerde mij wat mijn klant gezegd had. Misschien had Felix, toen Gaius hem in Rome had gekend, ook nog enkele verzoenende eigenschappen bezeten. Ik mompelde:

'Het spijt me. Dat had ik niet gedacht. Was hij... een goede vriend?'

'Meer dan een vriend,' zei Gaius. 'Meer een... broeder. Een zoon, bijna.'

Ik probeerde me voor te stellen hoe de kwaadaardige Felix het hart van deze zachtaardige oude man had kunnen veroveren, maar slaagde er niet in. 'Burger...' begon ik, maar hij viel mij in de rede.

'Ik heb gehoord dat er geruchten gaan dat u opdracht hebt gekregen voor een mozaïek op het openbare plein.'

Dat klonk hoopvol. 'Misschien, ja.' Ik wierp een blik op Marcus, maar hij schilde afwezig een vrucht met het zware mes dat hij aan zijn gordel droeg. 'Een klein gedenkvloertje, misschien, op het rostrum, om de plek waar het lichaam heeft gelegen aan te geven?'

Dat was de aangewezen plaats. Bij grote burgerbegrafenissen wordt de draagbaar altijd op een openbaar platform gezet tijdens de laatste rondgang, zodat het gewone volk zich eraan kan vergapen, terwijl de orator een opbeurende grafrede uitspreekt. Een klein, cirkelvormig mozaïek daar zou blijk geven van respect zonder het landschap te verstoren. Maar zodra ik het voorstel had gedaan, kreeg ik er al spijt van. Ik was vergeten hoe dicht dat mozaïek zich bij de plek zou bevinden waar het geradbraakte lichaam van de heraut van Marcus had gelegen. Maar Gaius was ergens anders met zijn gedachten. 'Welnu,' zei hij op dringende toon, 'als u dat mozaïek af hebt, kunt u nog een ander voor mij maken. Hier, in het triclinium, waar hij gelegen heeft. Teken de omtrek af met rechte lijnen en maak iets passends van. Iets wat mij aan hem doet denken. Kunt u mij uw prijs opgeven?'

Hij verbaasde mij. Ik had niet gedacht dat ik hier opdrachten zou krijgen. Maar ik wist wat een goed aanbod was als ik het kreeg. 'Ik wil uw opdracht met alle genoegen aannemen, burger. Maar u moet mij advies geven. U had het erover "iets passends" te ontwerpen. Welk motief denkt u dat geschikt zou zijn voor een gedenkteken voor Perennis Felix?'

Gaius keek mij aan alsof de goden mijn verstand verduisterd hadden. 'Perennis Felix? Die man was een tiran en een bullebak en de dood is nog te goed voor hem. Hij was een vloek in Rome, en nu heeft hij opnieuw een vloek over mijn huis gebracht. Moge hij vlug vergeten zijn en verrotten in het hiernamaals, of gevoerd worden aan Cerberus, mij om het even. Ik wil geen gedenkvloer voor Felix, maar voor mijn hond.'

En bedroefd zijn hoofd schuddend, alsof hij zich wilde bevrijden van het geweeklaag en tromgeroffel dat vanuit het atrium tot ons opklonk, boog hij zijn hoofd voor Marcus en liep hij de kamer uit.

Hoofdstuk 10

Nadat de bejaarde magistraat was vertrokken viel er een stilte. Marcus schilde verder aan zijn appel, prikte stukjes aan zijn mes en stopte die in zijn mond. Ik zei niets. Aan zijn gefronste wenkbrauwen zag ik dat mijn beschermheer nadacht.

Ten slotte zei Marcus weer iets. 'Ik vrees voor die man, Libertus. Hij is gek van verdriet. Om Felix zo hatelijk te vervloeken, terwijl deze catastrofe onder zijn eigen dak heeft plaatsgevonden.'

Ik knikte. 'Het lijkt me niet erg wijs van hem,' zei ik voorzichtig. 'De keizer heeft overal betaalde ogen en oren.'

'Precies.' Marcus reeg het laatste stukje appel aan zijn mes en stopte het in zijn mond. 'Ik ben verbaasd. Gaius mag dan incapabel zijn, maar hij was wel altijd zo slim om niet in de problemen te raken. Vandaar ook dat hij zo'n succesvol zakenman was. Maar nu schijnt hij niets meer om zijn eigen veiligheid te geven. Hij is alleen begaan met zijn hond.'

Ik kende Gaius niet goed genoeg om er iets over te kunnen zeggen, maar het scheen mij toe dat de oude man tijdens de hele geschiedenis niet zichzelf geweest was. En, herinnerde ik mij plotseling, hij had Felix de avond tevoren ook een soort brouwsel gegeven, waarvan hij had beweerd dat het geneeskrachtig was. Ik bracht dit echter niet in herinnering bij Marcus. Dan zou hij de oude man onmiddellijk en met alle geweld onder bewaking willen laten stellen, en dat zou twee gevolgen hebben: tegen de avond zou het gerucht dat er moord in het spel was in heel Glevum bekend zijn en zelf zou ik nooit de kans meer krijgen om Gaius te ondervragen.

Ik sneed een ander onderwerp aan. 'Ik neem aan dat Zetso en Egobarbus niet gevonden zijn, excellentie?'

'Nog niet gevonden,' corrigeerde Marcus. 'Maar dat is een kwestie van tijd. We hebben de soldaten bij de stadspoort vanochtend vroeg al gewaarschuwd en ze hebben nog niemand gezien die aan de beschrijving voldeed en de stad uit probeerde te komen. Ze zien er allebei tamelijk opvallend uit en gisternacht waren de poorten dicht. Ze moeten nog steeds ergens in Glevum zijn. We zullen hen wel vinden.' Hij keek me doordringend aan. 'Denk jij dat ze samen zijn?'

Dat idee was nog niet bij me opgekomen. Maar eigenlijk had ik daar wel aan moeten denken. 'Ik denk, excellentie...,' begon ik, maar Marcus was me voor.

'Je bent een scherpzinnig man, Libertus. We hadden die mogelijkheid niet over het hoofd mogen zien. Als wij op zoek zijn naar een flamboyante, donkerharige soldaat en een roodharige Kelt, zouden we twee kleurloze, donkerharige burgers in tunieken wel eens over het hoofd kunnen zien - hoewel die rode snor onder alle omstandigheden moet opvallen.'

'Misschien wel te veel opvallen, excellentie,' zei ik. 'Een snor is geen baard - een goede barbier kan hem met twee sneden van een scheermes verwijderen. Maar toch kijk je er meteen naar. Zou u weten hoe die zogenaamde Egobarbus eruitziet zonder geruite mantel en snor?'

Marcus keek enkele ogenblikken laatdunkend voor zich uit.

'Natuurlijk. Hij was... hij was... hij had een rood hoofd en hij was iets kleiner dan ik,' zei hij tenslotte weinig overtuigend. 'Ja, mijn oude vriend, ik begrijp wat je bedoelt. Die beschrijving is van toepassing op wel tien vreemdelingen die de stad iedere dag in-en uitgaan. Er leven een heleboel roodharige Siluriërs aan de westgrenzen.' Hij wenkte de bejaarde bediende die bij de deur had rondgehangen in afwachting van orders. 'Jij daar!

Ga een boodschapper halen. Iemand die rap ter been is. Ik wil nieuwe orders naar de poorten sturen.'

De slaaf ging onmiddellijk op zoek naar een loopjongen en Marcus wendde zich weer tot mij. 'En jij, Libertus, wat stel jij voor? Als het kan, zou ik deze zaak graag tot op de bodem uitzoeken, voordat het nieuws de keizer bereikt. Ik vertrouw Perennis Felix niet en we zouden wel eens in troebel water kunnen vissen.' Hij wreef zijn mes schoon aan een linnen servet en stak het terug in de schede aan zijn gordel. Je hebt mijn permissie om te ondervragen wie je wilt. Discreet, natuurlijk, maar als ze moeilijk doen, mag je ze doorsturen naar mij. Ik blijf hier, voor het geval de wachters erin slagen Zetso te arresteren, of die verduivelde Kelt, nu we het toch over hem hebben.'

'Hen arresteren, excellentie? Op welke aanklacht? Met alle respect, maar mag ik u eraan herinneren dat er geen enkele officiële aanwijzing is dat zij een misdaad hebben gepleegd?

Volgens mij zou het beter zijn om Zetso dringend op te laten sporen om hem op de hoogte te brengen van het overlijden van zijn meester; en de Kelt ook. Felix deed belangrijke zaken met hem, heb ik hem horen zeggen. Meer dan één persoon is vroeg weggegaan op het feestmaal, en het is niet onze bedoeling de indruk te wekken als zou er iets verdachts aan de dood van Felix zijn. Dat gerucht zou ook de keizer bereiken.'

Marcus had nogal somber voor zich uit zitten kijken, maar door mijn laatste opmerking schoot hij wakker, zoals ik had gehoopt. 'Lieve Jupiter, grote goedheid! Dat kunnen we niet laten gebeuren. Ja, je hebt gelijk. Ik had niet goed over mijn woorden nagedacht. Natuurlijk zal ik hen niet laten arresteren, maar alleen hierheen laten brengen om het nieuws te vernemen en de gepaste rouwplichten te vervullen.' Hij stond op. 'Nu dan, waar zullen we beginnen? In het forum, misschien, om te zien wat we daar wijs kunnen worden?'

Hij stuurde me weg. Voorzichtig zei ik: 'Ik denk, excellentie, dat ik het liefst in het huis zou beginnen. Ik heb Junio er al op uit gestuurd om vragen te stellen in de stad.'

Marcus maakte een vaag, wuivend handgebaar. 'Wat jij wilt. Hoewel ik betwijfel of je veel wijzer zult worden. Gaius en ik hebben al met de bedienden gesproken. Zetso is naar buiten gegaan tijdens het vermaak. Hij zei dat hij gestuurd was door zijn meester, en niemand heeft Egobarbus meer gezien na de dood van Felix. Maar je mag het proberen. Zodra ik die boodschap naar de poorten heb gestuurd, ga ik naar het librarium, waar Gaius mij een slaaf en schrijfmateriaal heeft beloofd. Ik moet nog een paar brieven schrijven.'

Het waren mijn zaken niet, maar ik vroeg: 'Aan Pertinax?'

'Natuurlijk.' Marcus glimlachte. 'En aan mijn moeder ook. Om haar te laten weten dat haar smeekbeden eindelijk verhoord zijn en dat ik een vrouw gevonden heb.'

'Nu we het er toch over hebben, excellentie,' zei ik, 'wist u dat de dochter van Felix in Glevum is? Kennelijk was ze te laat aangekomen om er gisteravond nog bij te kunnen zijn, en heeft ze de nacht doorgebracht in een herberg buiten de stadsmuren.'

Marcus keek mij ongeïnteresseerd aan. 'Sterker nog, zij is hier in dit huis. Ze is aangekomen terwijl ik bij het lichaam zat te rouwen. Ze had nog niet gehoord dat haar vader dood was en we moesten haar een glas sterke wijn laten drinken, haar naar boven helpen en op bed leggen. Als ze bijgekomen is, zal zij zich in rouwkleding hullen en hier zelf klaagzangen komen zingen.'

Dus, dacht ik, was Octavius er niet in geslaagd haar te vinden.

'Hebt u haar dan zelf niet gesproken?'

Marcus schudde geërgerd zijn hoofd. 'Nee, ik geloof dat Gaius haar heeft ontvangen. Natuurlijk zal dit dubbel hard bij haar aankomen - erachter te komen dat zij zowel haar toekomstige echtgenoot als haar vader verloren heeft.'

Ik dacht aan wat Octavius mij had verteld. Het zou best kunnen dat Phyllidia getroost kon worden - wat beide zaken betreft. Het zou echter tactloos geweest zijn dat tegen Marcus te zeggen. In plaats daarvan haalde ik diep adem en zei ik simpelweg: 'Onder wiens jurisdictie valt zij, excellentie, nu Felix dood is?'

Dat was een gedurfde vraag van mij. Het was duidelijk dat Marcus wilde gaan. Maar het was een redelijke vraag. Een vrouw is, evenals een kind, volgens de wet niet verantwoordelijk voor zichzelf: hoewel er veel welgestelde vrouwen zijn, van wie sommigen met succes grote landgoederen beheren, staan die vrouwen officieel altijd onder voogdijschap van een vader of echtgenoot, of een andere door de wet aangestelde man die hen in rechte kan vertegenwoordigen. Marcus, bijvoorbeeld, werd in het testament van Delicta's man aangeduid als haar voogd.

Op bescheiden toon voegde ik eraan toe: 'Ik vroeg mij af of Felix iemand als voogd voor Phyllidia had aangewezen. U misschien, omdat hij wilde dat u haar man zou zijn.'

Marcus keek me verschrikt aan. 'Geen idee. Zijn testament bevindt zich waarschijnlijk in Rome, dus het zal even duren voordat ik het kan lezen.'

Nu ik de overhand had, drong ik aan. 'En wie moet er in de tussentijd besluiten voor haar nemen? Haar beide ouders zijn dood, en al haar familieleden zijn na de val van de prefect terechtgesteld.'

Hij fronste zijn wenkbrauwen. 'Aangezien zij een voogd moet hebben, denk ik dat we de praetor moeten vragen er een aan te stellen. Het zal een hooggeplaatste magistraat moeten zijn uit Glevum. Gaius, misschien, omdat dit zijn huis is - of anders, denk ik, komt die taak aan mij toe. Bij de grote Mars, Libertus, jij komt me wel met de rampzaligste ideeën! Heb je die meid al gezien? Ze is net zo aantrekkelijk als een schaap - en nu, neem ik aan, zal het mijn taak zijn om een echtgenoot voor haar te zoeken.'

Ik dacht aan Octavius en glimlachte. 'Het zou kunnen, excellentie, dat ik u daarmee zou kunnen helpen. De jongeman die mij vanochtend heeft bezocht wil dolgraag met haar trouwen, of ze nu zo aantrekkelijk als een schaap is of niet. Hij is geen vermogend man, maar nu haar vader dood is, beschikt zij over een aanzienlijke bruidsschat.' Die tijdelijk beheerd zou worden door haar voogd, dacht ik, maar dat hield ik voor mij. Marcus keek me bedachtzaam aan. 'Misschien heb je gelijk, Libertus. Het is mijn plicht haar beslissingen te nemen. En als zij een vrijer heeft, des te beter. Natuurlijk kan ze niet meteen met hem trouwen - dat zou niet netjes zijn, nu haar vader pas is overleden.'

Dus het beheer van de nalatenschap stond hem wel aan. Ik probeerde niet te grijnzen. 'Natuurlijk,' zei ik ernstig, 'als het testament eenmaal voorgelezen is...'

Hij begreep wat ik bedoelde. Als er een querula zou worden ingediend - waarin het optreden van de voogd onder verwijzing naar het testament werd aangevochten - zou het wel eens een kostbare zaak kunnen worden. Zulke rechtszaken hebben vaak tot gevolg dat de hele erfenis in de keizerlijke schatkist verdwijnt. Het zou veel beter zijn het meisje - en haar vermoedelijke landerijen - zo vlug mogelijk aan een echtgenoot te helpen. Marcus knikte geërgerd. 'Ja, ja. Welnu, tijd genoeg om daaraan te denken na de begrafenis. Binnen!' Dat laatste riep hij de bejaarde slaaf toe, die intussen aan de deur terug was met een jongere page en daar stond te treuzelen omdat hij ons niet wilde storen. Achter hem zag ik Junio, teruggekeerd van zijn missie in het forum, op zijn tenen langs het atrium lopen. Hij zag er ontdaan uit.

Ik verontschuldigde me bij Marcus en liep op mijn slaaf af. Hij wenkte me naar een alkoof in de gang en daar bleven wij een ogenblik staan, terwijl de page op een draf langs ons de straat op liep, waar enige opschudding was ontstaan.

'Heb je nieuws?' vroeg ik, tamelijk overbodig. Junio's gezicht had de kleur van mijn toga - een soort modderachtig wit. Hij knikte en slikte. Bezorgd zag ik dat hij tranen in zijn ogen had.

'Junio,' drong ik aan, 'wat is er? Wat zeggen ze in het forum?

Beschuldigen ze mij? Of Marcus?' In beide gevallen zou ik gevaar lopen, dacht ik, en dat maakte de jongen misschien van streek.

Junio schudde zijn hoofd. 'Nee, meester,' zei hij, met bevende stem. 'Er is niet veel nieuws van de mannen die aan het zoeken zijn. Wel veel geruchten, maar geen betrouwbare - alleen dat het rijtuig van Egobarbus bij de noordpoort is aangekomen, en niet vanuit het zuiden, zoals je zou verwachten. Zetso is niet meer gezien sinds hij gisteren met de soldaten bij de stadspoort heeft staan flirten. O ja, en het lichaam van de heraut is niet ver van het woud, langs de weg naar Isca, aan een paal gebonden.'

Net als alle slaven overal, deed hij zijn plicht en bracht hij rapport uit over de zaken die ik hem gevraagd had te onderzoeken. Het echte nieuws, dat hij me dolgraag wilde vertellen, moest wachten tot hij zich van die plicht had gekweten.

'Goed gedaan, Junio,' zei ik, om zijn leed te verzachten. 'En wat is het andere nieuws, het bericht dat je een gebroken hart bezorgd schijnt te hebben?'

Hij keek me verdrietig aan. 'Het andere nieuws betreft Julia Delicta, de vrouw van uw beschermheer.' Hij zuchtte. 'Herinnert u zich de slavin met het kale hoofd nog, het meisje dat zij had gekocht voor haar haren en dat toen is kaalgeschoren?'

'Ja.' Ik stond op het punt eraan toe te voegen: 'en met wie jij hebt geflirt, terwijl dat verboden was', maar een blik op Junio's gezicht leerde mij dat dit niet het juiste moment was om hem op stang te jagen. 'Ga door.'

'Ze was vanochtend vroeg uitgegaan,' zei Junio, 'om een lap nieuwe stof voor een stola uit te kiezen... Delicta, bedoel, ik, niet de slavin. Ze was erg opgewonden - ze wilde dolgraag naar Glevum komen en wilde allerlei nieuwe spullen hebben voor haar nieuwe rol. Ze had haar dienstmaagden meegenomen - of beter gezegd, zij liepen achter haar draagstoel aan - om te winkelen en haar aankopen af te halen en naar huis te dragen. En toen is het gebeurd. Het duurde zo lang voordat ze terugkwam dat er een slaaf op uit gestuurd werd om haar te zoeken. Ze hebben het lichaam gevonden in een steeg, naast de draagstoel, en een van de dragers lag naast haar in een plas bloed. Ze waren allebei neergestoken en alle aankopen waren gestolen.'

Vol ontzetting staarde ik hem aan. 'Is Delicta dood?'

Hij slikte. 'Niet Delicta, meester. Zij is hier. Ze heeft de boel onmiddellijk achtergelaten en is direct naar Glevum gekomen. Ik heb het huurrijtuig zien staan bij het appartement van Marcus. Op die manier ben ik te weten gekomen wat er was gebeurd - een van de bedienden heeft het me verteld.'

'Maar wie...' zei ik, doch ik hoefde mijn vraag niet af te maken.

'Het was Rosita, meester,' en nu deed hij geen pogingen meer zijn tranen te verbergen. 'De kale slavin. Ze is in haar rug gestoken, achtergelaten en toen is ze doodgebloed. Toen ze haar vonden, snuffelden de honden al aan haar... Och, meester toch!'

In hogere kringen is dit geen geaccepteerd gedrag, maar ik sloeg mijn arm om de jongen heen en drukte hem tegen mij aan. 'We zullen hem vinden, Junio, wie dit ook gedaan heeft. Zodra ik mijn onderzoek hier heb afgerond, zullen we naar hem op zoek gaan, dat beloof ik je.'

Ik had het met zo'n felheid gezegd dat een geüniformeerde slaaf, die de dodenkamer met een geschenk van vers gemaakte kaarsen was binnengekomen, zich omdraaide en mij verbaasd aanstaarde.

Junio wist zich met moeite te vermannen. 'Misschien, ja. Delicta is expres naar Glevum gekomen om er bij Marcus op aan te dringen hem te zoeken.'

Ik liet hem los. 'Is Delicta erg van streek?'

'Ze is erg boos. Ze zegt dat de slavin haar bezit was en haar erg veel geld gekost heeft. Het haar was bijna lang genoeg om af te knippen en nu heeft het meisje geen enkele waarde meer. Om nog maar te zwijgen van de aankopen die gestolen zijn. Sommige daarvan waren zelfs nog meer waard dan de slavin. Ze zegt dat de dief gevonden moet worden, en gedwongen worden tot schadevergoeding.'

Hij had het op bittere toon gezegd, alsof het hem ergerde dat zijn vriendin als minder waard werd beschouwd dan een lap stof.

Ik zei: 'Het zal niet gemakkelijk zijn hem te vinden. Ik neem aan dat het een man was? Jammer dat niemand een glimp van hem heeft opgevangen.'

'Maar dat is het nu net, meester. Misschien is hij wel door iemand gezien. Vanochtend is er een man aan de achterpoort van het huis van Delicta geweest, die vroeg naar de vrouw des huizes. Hij kreeg te horen dat zij er niet was en dat ze naar de stad was vertrokken. Hij droeg een cape en was alweer verdwenen voordat de poortwachter hem kon ondervragen, maar die had wel even zijn gezicht gezien. Delicta heeft de poortwachter meegenomen, zodat hij het verhaal aan Marcus kan vertellen.'

'Weet je wat hij heeft gezegd?'

'Dat de bezoeker jong en donker was en een schuldbewuste manier van doen had. Hij heeft een lap zijde voor Delicta achtergelaten. Als huwelijkscadeau, zei hij.'

'Als huwelijkscadeau? Wie wisten er dan van het huwelijk af?'

Junio haalde zijn schouders op. 'Dat heb ik ook gevraagd, meester, maar schijnbaar doet het verhaal de ronde al in de stad. De getuigen bij de plechtigheid...'

Ik knikte. Nieuws verspreidt zich snel in de provincies. 'Dus het was een plaatselijke bewoner?'

'Dat hoeft niet, meester. De poortwachter had hem nog nooit gezien. En hij sprak met een onbekend accent. Natuurlijk kan er verband bestaan tussen die twee gebeurtenissen. De overvaller hoeft niet dezelfde persoon te zijn als de man die aan de achterpoort kwam. Maar het is wel toevallig, vindt u ook niet?'

'Eerst is Marcus aanwezig bij een sterfgeval in Glevum,' zei ik langzaam, 'en de volgende ochtend pleegt iemand een overval op zijn vrouw - of iemand die van achter gezien als twee druppels water op zijn vrouw lijkt. Je hebt je kale slavin de laatste tijd niet meer gezien, Junio. De kleur van haar haren is echt heel bijzonder en Delicta draagt er een pruik van. Mij lijkt dit allemaal wel erg toevallig - twee sterfgevallen zo dicht bij Marcus in zo'n korte tijd.'

Toch was mij een heel belangrijke zaak ontgaan. En ik had het niet bij het rechte eind over de sterfgevallen. Het waren er niet twee, maar drie. Ik had de dood van de draagstoeldrager over het hoofd gezien.

Toen ik mij dat later realiseerde, verweet ik het mezelf. Zulke fouten maak je evenwel gemakkelijk. Hij was ook maar een slaaf.

Intussen wendde ik mij tot mijn eigen bediende. 'Junio, ik moet beginnen met mijn onderzoek. Ik ga Gaius opzoeken, onder het voorwendsel dat ik hem wil spreken over vloeren. Hij is naar zijn studeerkamer gegaan. Daar kun je mij vinden. Maar ga jij eerst naar Marcus en waarschuw hem dat zijn vrouw op hem wacht.'

Ik liet hem achter met die opdracht en vond een slaaf om mij naar het librarium te leiden.

Hoofdstuk 11

Ik volgde de bediende de trap op naar de studeerkamer van Gaius. Het was ongebruikelijk dat het librarium niet beneden bij de ontvangstvertrekken lag, maar kennelijk bood het ontwerp van het huis, met de drie grote, onderling verbonden ontvangstkamers op de benedenverdieping, daar niet genoeg ruimte voor. En op een dag als vandaag had die indeling ook voordelen: tussen het afgrijselijke geweeklaag dat opsteeg uit het atrium en de studeerkamer lagen een trap en een nauwe gang.

De slaaf klopte op de deur, en toen Gaius 'binnen' riep, liep ik het vertrek in.

De oude man stond bij een mooie tafel met een stenen tafelblad, waar een rij wastafeltjes en stilii op lagen en waar ook een lap kostbare, glad geschuurde bast van eerste kwaliteit (van het soort dat wordt gebruikt voor juridische documenten) op was uitgespreid. Kennelijk hield hij toezicht op de activiteiten van enkele slaven, van wie er een de inkt van een octopus met as aan het vermengen leek te zijn in een glas, terwijl de andere slaaf een aantal pennen van riet en vogelveren gereedmaakte. Natuurlijk was alleen het beste, duurste materiaal goed genoeg voor Marcus en zijn brieven.

Toen hij mij zag, keek Gaius verbaasd op. 'Neemt u mij niet kwalijk, burger. Ik had uw beschermheer verwacht.'

Ik knikte. 'Hij komt zo dadelijk. Hij is opgehouden. Het schijnt dat zijn vrouw is aangekomen uit Corinium.'

Ik besloot niets te zeggen over de dode slaven, maar sneed een ander onderwerp aan. Ik knikte naar de tafel. 'Als hij komt, zal hij u dankbaar zijn voor uw gulheid, dat weet ik zeker. Niemand zou zich beter schrijfmateriaal kunnen wensen.'

Gaius keek verheugd. 'Ik heb ook wel wat voor hem over,' zei hij galant. 'Voor Marcus is geen moeite mij te veel.'

Iets in de manier waarop hij het accent op de naam legde, deed de twee slaven blikken wisselen.

'Zeer eerbiedwaardige en oudere burger,' zei ik, hem de volledige waardigheid van het magistraatambt toekennend, 'ik vroeg mij af... kan ik u onder vier ogen spreken?' Hij keek om zich heen of er bedenkingen waren en ik voegde er haastig aan toe: 'Marcus heeft mij zijn goedkeuring gegeven.'

Gaius fronste zijn wenkbrauwen, maar maakte toen een wuivend handgebaar, waarop de twee slaven zich uit de voeten maakten. 'Welnu?'

'Er is geopperd, eerbiedwaardige heer,' begon ik aarzelend, 'dat... Felix... Het is duidelijk dat u hem niet dezelfde hoogachting toedraagt als de keizer.' Ik koos mijn woorden met de grootste zorg. Als ik Gaius ergerde, zouden de gevolgen erg onaangenaam kunnen zijn - vooral wanneer hij zou denken dat ik iemand bekritiseerde.

Maar ik hoefde me geen zorgen te maken. Gaius slaakte een diepe zucht. 'Die schoft!' zei hij. 'Nee, ik heb hem nooit gemogen. Hij was een bedrieger en een bullebak en ik kan niet doen alsof ik zijn dood betreur.'

Ik probeerde het opnieuw. 'Weet u wel zeker, eerbiedwaardige heer, of het wijs is zo onomwonden uit te komen voor uw mening? De keizer zal zeker spionnen in de stad hebben, en de mensen zullen praten, ongeluk of geen ongeluk.'

Een ogenblik keek de oude man gepikeerd. 'Waag het niet mij te zeggen...' maar toen bedacht hij zich. 'Nee,' zei hij, 'misschien hebt u gelijk. Ik zou mijn tong in bedwang moeten houden. Ik zou het nooit gewaagd hebben dit te zeggen toen hij nog leefde. Ik had moeten inzien dat hij nog even gevaarlijk is nu hij dood is.'

'Weet u iets van Perennis Felix?' polste ik hem aarzelend. 'Ik bedoel, meer dan wij anderen?'

Gaius keek me aan. 'Behalve dat hij een stelende, wrede schurk was die bereid was tot het uiterste te gaan voor geld?

Wat zou er anders nog over hem te weten moeten zijn?'

'Maar u hebt hem toch uw huis geleend?'

Gaius trok een grimas. 'Had ik dan een keus? Mijn huis wordt zo vaak uitgeleend wanneer hier een hoogwaardigheidsbekleder op bezoek komt. Het zou te persoonlijk geweest zijn om hem te weigeren. Felix zou het te weten zijn gekomen en dan had ik het nog zwaar te verduren gekregen. Felix was een specialist in het nemen van wraak.' Hij glimlachte meesmuilend.

'Ofschoon ik wel geprobeerd heb hem te weren. Ik heb een stuk rotte vis in de latrine gelegd en geopperd dat de afvoer verstopt was. Maar dat werkte niet. Mijn bezwaren werden simpelweg weggewuifd. Vanochtend heb ik er een van mijn bedienden heen moeten sturen om het weer weg te halen.'

Ik moest glimlachen om zijn originele list. Geen wonder dat het in de buurt van de kelder zo gestonken had. Ik kreeg moed, nu hij mij in vertrouwen had genomen, en vroeg verder. 'Ik heb horen zeggen dat u al eerder met Felix kennis had gemaakt, in Rome.'

Op slag was ieder spoor van vriendelijkheid uit hem verdwenen. Het was alsof iemand een kaarspit had uitgeknepen. Op kille toon zei hij: 'Ik weet niet wie u dat verteld heeft, of op wiens gezag u dat hebt aangenomen. Maar ik verzeker u, vloermaker, dat ik de man nog nooit van mijn leven had gezien. En dat had ik ook nooit gewild. Nu dan, kan ik u verder nog met iets helpen...?'

'Ik wilde het nog met u hebben over die vloer, eerbiedwaardige heer,' stamelde ik, maar het was te laat. Zelfs een gesprek over zijn geliefde hond had zijn koele houding niet kunnen ontdooien en hij stelde zich zo afwerend op dat ik begon te vrezen dat mijn woorden mij een lucratieve opdracht gekost hadden.

Ten slotte gaf ik het op. 'Misschien kunnen we dit later bespreken, burger,' stelde ik voor, me neerleggend bij mijn nederlaag.

'Misschien,' zei hij, op ijzige toon, en er bleef mij niets anders over dan mij met een paar erbarmelijke buigingen uit de kamer terug te trekken, terwijl de slaven die buiten stonden te wachten mij veelbetekenend aankeken en grijnsden. Zij bevonden me zelfs niet waardig om de trap af te leiden. Gaius riep hen opnieuw bij zich en ze gingen de studeerkamer binnen. Mijn smadelijke aftocht bleef echter niet zonder voordelen. Terwijl ik mij naar het trappenhuis begaf, werd de deur tegenover mij van binnenuit geopend door een oude dienstmeid en een ogenblik later stond ik oog in oog met degene voor wie zij de deur had geopend - een kleine, ronde vrouw, die er zo onaantrekkelijk uitzag dat dit alleen de befaamde Phyllidia kon zijn.

Ze was echt, zoals Marcus haar kort en bondig had omschreven, even aantrekkelijk als een schaap. Nu zag ik ook hoe hij op die uitdrukking was gekomen. De vrouw had een breed, plat, vastberaden gezicht met kleine oogjes, een lange neus, een dwaze kin en een overwegend ooiachtige gelaatsuitdrukking van beminnelijke strijdlust. Ook het in korte lokken geknipte grove, met henna geverfde haar, dat van onder het onmodieuze haarlint krulde en in springerige plukken op haar voorhoofd hing, gaf haar een schaapachtig voorkomen.

Ze droeg rouwkleding en ging gekleed in een donker, grijsbruin gewaad zonder opsmuk, en in haar hand hield zij een zwarte rouwsluier, klaar om er haar gezicht en hoofd mee te bedekken. Een grof besnaard man had dat des te beter gevonden - de as op haar voorhoofd benadrukte alleen haar grauwe gelaatskleur en de witte laag loodpoeder op haar gezicht kon niet verhullen dat haar ogen nogal rood zagen.

Ze werd vergezeld door een bejaarde dienstmeid die een olielamp droeg, en ik concludeerde - uit haar manier van doen en zure gezicht - dat dit de vrouwelijke cipier en familiespionne moest zijn die Octavius mij had beschreven. De hand van Felix reikte dus nog steeds tot hier. Maar hoe lelijk zij ook was, Phyllidia leek in niets op haar vader: ze had niets van de boosaardigheid, zelfingenomenheid en wreedheid die bij hem uit de minste of geringste beweging bleken. Om die reden, en om die reden alleen, schonk ik haar een bemoedigende glimlach.

'Bent u Phyllidia Tigidia?'

Ze keek me uitdrukkingloos aan. 'Ja.' Ze vroeg me zelfs niet wie ik was. Ik vermoedde dat zij eraan gewend was bij iedere stap te worden ondervraagd. 'Ik ga op mijn beurt de wake bij de overledene houden.'

Ik ging niet opzij om haar door te laten, zoals ze klaarblijkelijk verwachtte. In plaats daarvan zei ik: 'Dit moet hard bij u zijn aangekomen.'

'Natuurlijk.' Ze zei het zonder emotie, en ook op haar gezicht was geen spoor van gevoel te bespeuren. Was dit echt de vrouw die flauwgevallen was toen zij het nieuws vernam en half naar boven gedragen had moeten worden om te gaan liggen?

Ik probeerde het anders. 'Gaf u veel om uw vader?'

Dit maal verscheen er bijna een blos op de brede wangen en gleed er even een bittere glimlach over het gezicht. 'Zijn er niet altijd gevoelens tussen een vader en een kind? Dank u voor uw medeleven, mozaïekmaker.'

Dus ze wist wie ik was. Ik zei: 'U weet wie ik ben?'

'Ik had gehoord dat er een vloermaker verwacht werd. Ik werd bij vergissing enkele ogenblikken voor u aangezien, bij de deur. Toen ik u de studeerkamer van Gaius uit zag komen, in uw alledaagse toga en met uw vereelte handen, was de rest niet moeilijk af te leiden.' Dat was bedoeld om mij op mijn nummer te zetten. 'En als u mij dan nu wilt excuseren, burger.' Ze stapte naar voren en ik zag mij gedwongen opzij te gaan en haar en haar triomfantelijke dienstmeid langs te laten. Maar ik had nog meer pijlen op mijn boog. Het meisje was slimmer dan ik dacht en ze had geen hekel aan ambachtslieden, wist ik. Toen zij haar voet op de trap had gezet, zei ik zacht, zodat zij alleen het kon horen: 'Ik heb daarnet Octavius gezien.'

Ze bleef staan. Nu was de emotie onmiskenbaar. Haar hele gezicht kwam tot leven, alsof iemand achter haar ogen een kaars had aangestoken. Ze draaide niet haar hoofd om, maar zei eenvoudig en op ferme toon: 'Marida, je kunt ons alleen laten. Geef mij de lamp maar.'

De dienstmeid aarzelde.

'Je hebt me gehoord,' zei Phyllidia. 'Geef die lamp aan mij en ga. Wacht op mij in de slaapkamer. Ik heb zaken te bespreken met deze burger. Doe het, nu. En lik niet zo over je lippen. Mijn vader is dood - hij betaalt je nu toch niet meer voor je verhalen.'

Marida zuchtte diep maar gehoorzaamde.

Toen de slavin buiten gehoorsbereik was, wendde Phyllidia zich tot mij. 'U hebt Octavius gezien?'

'Hij was hier gisteravond,' zei ik. 'Volgens mij zocht hij u.'

Ze keek mij aan, niet met de verlegen, zijdelingse blik van de welopgevoede Romeinse maagd, maar met een open, onderzoekende blik. Toch lag er iets in die bruine ogen dat mij hoop gaf voor Octavius. Als dit een schaap was, was het in ieder geval een slim schaap. 'Dus hij leeft? En hij maakt het goed?'

Het leek een vreemde vraag. 'Ja, nog geen uur geleden tenminste wel. Ofschoon hij merkwaardig onrustig was. Hij zocht u bij de huurstallen. Daar heeft hij gehoord waar u de laatste nacht had doorgebracht en toen is hij weggerend om u te zoeken.'

Ze deed haar ogen dicht. 'Grote godin Minerva, gedankt zij uw naam!' Met stemverheffing riep ze: 'Marida!'

De oude vrouw kwam naar buiten, zo vlug dat ik raadde dat zij aan de deur had staan luisteren. Phyllidia haakte een sieraad los van haar riem en gaf het aan de meid.

'Hier, pak aan. Ga naar de stad en zoek de tempel van Minerva. Spreek met de priester en laat hem dit als dankoffer op het altaar leggen.'

De oude tang staarde er bedenkelijk naar. Het was een prachtstuk.

'Doe het, nu,' zei Phyllidia. 'Ik heb het plechtig aan de godin beloofd als zij mijn gebed zou verhoren. En reken maar dat ik erachter kom als je het niet doet. Ik spreek de priesters later nog over de begrafenis. Je weet welke straf er op diefstal staat - vooral op diefstal uit een tempel. Begrijp je?'

Marida knikte nors.

'En als je dat gedaan hebt,' vervolgde Phyllidia, 'ga je Octavius voor me zoeken. Ja, Octavius. Als deze burger het goed heeft, zal hij in de herberg naar mij op zoek zijn. En kom niet met het smoesje dat je hem niet hebt kunnen vinden. Als je zonder hem terugkomt, zal ik je laten geselen. En denk maar niet dat ik dat toch niet zal doen. Ik ben nu je meesteres. Vraag hem hier te komen. Ik zal hem ontmoeten nadat ik mijn plichten bij het lijk vervuld heb. En dan zal ik hem zeggen... dat alles goed is. Wat hij ook heeft gedaan.'

Ze pakte de olielamp van de verbijsterde meid, daalde de trap af en verdween in de richting van het atrium. De dienstmeid wierp mij een giftige blik toe, haalde toen haar schouders op en slofte met tegenzin achter haar meesteres aan.

Ik zag hen gaan. Ik volgde hen niet meteen, maar bleef nog even staan nadenken over de gebeurtenissen van de afgelopen dag en nacht: de doden, de verdwijningen, het huwelijk en de voorgenomen huwelijken. Toch leek Phyllidia hier niet met bruidsjurken te zijn aangekomen, maar met begrafeniskleren. Hoe, vroeg ik mij af, had zij dat uitgekiend? Ik kon er geen touw aan vastknopen.

Toen ik een ogenblik later zelf de trap afdaalde, hoorde ik Phyllidia met kalme, vaste stem de rouwklachten aanheffen. 

Hoofdstuk 12

Ik liep terug naar de entreegalerij in de verwachting dat ik Junio daar zou vinden, maar hij was in geen velden of wegen te bekennen.

De deurwachter kwam uit zijn alkoof met het spionnetje waardoor hij de straat op kon kijken en nam me met een norse, zure blik op. 'Als je op zoek bent naar die uitgemergelde jonge slaaf van je, die is hier niet meer. Hij is er door Marcus Aurelius Septimus op uit gestuurd met een boodschap voor zijn vrouw.'

Ik vloekte inwendig. Marcus had zelf slaven en ook Gaius had bedienden die hij met onbelangrijke boodschappen op pad had kunnen sturen. Ik had maar één slaaf, en nu had mijn beschermheer verkozen juist hem te sturen - waarschijnlijk gewoon omdat Junio hem ook de eerste boodschap had gebracht. Maar het was mijn eigen schuld; ik had Junio niet zelf het nieuws van Julia's aankomst moeten laten brengen.

'Nou,' wilde de deurwachter weten. 'Eruit of erin? Ik sta die deur open en dicht te doen als de toga van een bruidegom.'

'Ik denk,' zei ik langzaam, 'dat ik hier voorlopig weinig meer kan doen.'

Zijn hand ging naar het zware slot.

'Tenzij jij me nog iets te vertellen hebt? Over de verdwijning van Zetso en de Kelt gisternacht?'

Hij zuchtte. 'Ik heb het hele verhaal al aan je beschermheer verteld. De menner van Felix is verscheidene malen in en uit gerend, om missies voor zijn meester te volbrengen. Van de laatste is hij niet teruggekomen.'

'Verschillende malen?' vroeg ik. 'Hoe vaak precies? Twee maal? Drie maal?'

De deurwachter keek mij woest aan, alsof hij met een drietand tegenover mij stond in de arena, en ik de man met het net was die hem moest zien te strikken. 'Grote Jupiter, burger, dat kan ik je niet precies zeggen. Ik heb de hele avond mensen in en uit deze deur gelaten. Hoe zou ik mij dan de gangen van één enkele slaaf kunnen herinneren? Maar wat betreft die Keltische heer weet ik het tamelijk zeker. Hij en zijn metgezellen zijn door die deur daar binnengekomen, zoals alle anderen, maar hij is er niet door naar buiten gegaan. Dat zou ik mij wel herinnerd hebben.'

'Zijn metgezellen?' Daar had ik nog niet aan gedacht. Natuurlijk zou een rijk man als Egobarbus - of wie hij ook was - vergezeld door slaven zijn aangekomen, 'zoals alle anderen', zoals de deurwachter had gezegd. 'Had hij bedienden bij zich?'

'O ja, Twee - of waren het er drie - grote, potige kerels in tuniek. Drie, ik weet het bijna zeker.'

Dat was interessant nieuws. Een man kan verdwijnen. Een groep van drie of vier mannen verbergt zich veel moeilijker.

'Dan moeten de bedienden het huis toch ook hebben verlaten?'

Hij keek nog bozer. 'Denkt u soms dat ik Janus ben, burger, dat ik mij het komen en gaan van iedere slaaf herinner? Ik weet het niet.'

Ik reikte naar de geldbuidel aan mijn gordel, haalde er een muntstuk uit en begon het ostentatief te betasten. Het is verbazingwekkend hoe het vooruitzicht op een paar as het geheugen soms kan opfrissen. Hij deed zijn best. 'Waarschijnlijk zijn zij na het overlijden weggegaan, toen er een stormloop was op draagstoelen. Zo is het gegaan, denk ik.' Hij wierp hoopvolle blikken op het geldstuk, maar ik verroerde mij niet. 'Ik weet het bijna zeker.'

Dit had geen zin. De man zou op om het even wat een eed doen om een beloning op te strijken. 'Als je nog iets te binnen schiet, zeg het dan tegen Marcus,' zei ik. 'Ik ga nu, maar ik kom terug.'

De man opende de deur en ik liep de straat op.

De lucht was koel en fris na de zware rook van de begrafeniskruiden en -kaarsen, maar de menigte mensen die op hun beurt bij de opgebaarde wachtten was groter geworden. Verscheidene magistraten, viel mij op, hadden een slaaf achtergelaten om in plaats van hen te wachten en waren vertrokken om andere dingen te doen, maar mijn ex-klant was er nog. Ik ontweek zijn verwijtende blik en glipte een zijstraat in. Ik had me vagelijk voorgenomen mij te melden bij het appartement van Marcus, maar bedacht me. Mijn beschermheer zou van mij verwachten dat ik enige vooruitgang had geboekt, voordat ik opnieuw rapport bij hem kwam uitbrengen. Toen herinnerde ik mij wat Junio mij had verteld. Ik ontliep de ongevraagde attenties van de toekomstvoorspellers, geldleners en bedelaars die altijd op de loer liggen in de minder drukke straten en ging op weg door de stad, in de richting van de noordpoort.

Iemand daar had zich kennelijk de aankomst van Egobarbus herinnerd, aangezien Junio het nieuws daar had gehoord. Ik keek om me heen of ik een geschikte informant zag. Er was geen gebrek aan kandidaten. Ketellappers, straatventers en geneesmiddelenverkopers van dubieus allooi hadden hun waren aan de voet van alle zuilen uitgestald, en de gebruikelijke gore schurk met zijn zogenaamde adder voerde zijn kunsten op, tot verbazing van de onnozelen.

Maar in vergelijking met mijn bediende was ik in het nadeel. Iedereen verwacht van een slaaf dat hij deel zal nemen aan de roddelpraatjes - wie is er in de stad aangekomen en wie is er vertrokken - omdat het heel goed kan dat hij voor zijn levensonderhoud afhankelijk is van fooien en beloningen in ruil voor inlichtingen. Een burger - zelfs een oudere burger in een sjofele toga - die vragen begint te stellen over een bezoeker trekt onmiddellijk de aandacht. De wachters bij de poort keken mij al achterdochtig aan.

Buiten de poort, in de groep verspreid staande gebouwen onder de muren, stond een thermopilium, een etensstalletje, waar hete dranken en een twijfelachtige stoofpot werden verkocht. Ik liep er onder het poortgewelf door naartoe. Deze plekken gonzen altijd van de geruchten. Voor de prijs van een kop vette soep - waarvan geitenhoeven en de oogballen van nog een ander dier de voornaamste ingrediënten bleken - zou ik hier misschien de inlichtingen vinden waarnaar ik op zoek was.

'O ja,' zei het meisje achter de toonbank, terwijl ze de aangeboden munt met een vuile hand in haar zak stopte, 'ik zie alles van hier, burger.' Ze wierp haar hoofd achterover, zodat haar lange, ongewassen vlechten verraderlijk dicht langs de opscheplepel zwierden, en keek mij aan met wat volgens haar waarschijnlijk een uitnodigende glimlach was, maar die bekoorlijker geweest zou zijn als zij een paar tanden meer had gehad.

'Heb je die roodharige Kelt hier gisteren zien aankomen?' polste ik.

'Die kerel met zijn rode haar en bakkebaarden? Natuurlijk heb ik die gezien. Zo een zie je moeilijk over het hoofd. Er was een hoop stennis over het rijtuig. Er vielen bijna klappen bij. De menner beweerde dat hij niet betaald was, hoewel ze hem ik weet niet hoeveel geboden hadden om van hier tot halverwege Letocetum te rijden, hen op te halen bij een herberg en dan weer hier naartoe te brengen.'

'Letocetum?' dat verbaasde mij. Ik was nog nooit in Letocetum geweest, maar had er wel van gehoord. Het was een belangrijke pleisterplaats voor het keizerlijke leger, op een dag rijden naar het noordwesten gelegen aan de weg naar Eboracum. Interessant, dacht ik. Eboracum was de stad die Felix voor zijn zaken had bezocht.

'Daar kwam die menner vandaan. Dat hoorde ik hem tegen hen zeggen, toen zij aan het bakkeleien waren over de prijs.' Ze vlocht een paar strengen vettig haar in elkaar met een nog vettiger hand.

'Hen?' zei ik, inspelend op een woord. 'Met zijn hoevelen waren zij dan?'

De meid glimlachte nogmaals haar zwarte tandvlees bloot. Ze was onhuwbaar, raadde ik, en scharrelde met moeite haar kostje bij elkaar door argeloze reizigers van een warme hap te voorzien, en aan soldaten die een te groot deel van hun soldij hadden vergokt en niet zo kieskeurig meer waren, zou ze nog wel andere diensten verlenen.

'Alleen die man en zijn twee bedienden,' zei ze. 'Grappig dat u daarover begint. De wagenmenner bleef maar aandringen dat hij betaald had moeten worden voor vier. Hij dreigde de aediles erbij te halen, maar de Kelt gaf hem een paar denarii en toen kalmeerde hij uiteindelijk.'

'Werkelijk?' Het verbaasde mij.

'O ja. De Kelt sloeg meteen een andere toon aan toen hij dreigde de sterke arm erbij te halen. Hij wist niet hoe snel hij hem het geld moest geven. En hij beloofde hem dat hij 's avonds de rest zou krijgen. Klaarblijkelijk was die Romeinse hoge piet die is doodgegaan op dat feest hem nog een hoop geld schuldig.' Ze grijnsde haar tandvlees bloot en schikte haar voddige kleed over haar magere heupen. 'Ik geloof niet dat zij hun geld nog zullen krijgen, geen van beiden niet. Een mens moet het ervan nemen zolang het kan, vindt u ook niet, burger?'

Nu nam het gesprek een bedenkelijke wending. De manier waarop zij knikte naar de met een smoezelig gordijn afgesloten nis achter in de winkel stond mij helemaal niet aan. Ik liet alle gedachten dat ik hier nog meer te weten zou kunnen komen varen en zette haastig mijn kom neer. 'Dank je,' zei ik, 'je hebt me geholpen.' En ik haastte me weg.

'Maar burger,' riep ze me na, 'u hebt uw soep nog niet op.'

'Een andere keer,' loog ik en liep vlug onder de poort door de stad weer in.

De dienstdoende poortwachter knipoogde ondeugend naar mij. 'Geen tijd meer voor uw soep, burger? U verbaast mij. U was de tijd zeker vergeten?'

Ik wist wat hij dacht en voelde dat ik bloosde van schaamte. Waarschijnlijk dacht de man dat ik wanhopig was dat ik zo ver wilde gaan. Niettemin bood hij mij een kans. De meeste Romeinse wachters hebben een grimmig gezicht en zeggen niets. Maar deze grijnsde breed en leek, omdat hij dacht dat hij me tuk had, bereid te praten.

Ik keek over mijn schouder. Het meisje was teruggegaan naar haar kraam en goot wat er over was van mijn soep terug in de ketel. Ik begon in het wilde weg te praten. 'Ik was hier op zoek naar mijn slaaf,' zei ik, terwijl ik Junio in gedachten smeekte om vergiffenis. 'Maar zij heeft hem niet gezien, geloof ik.'

De wachter haalde zijn schouders op. 'Die zal ook niet bij haar geweest zijn. Zij gaat niet met slaven om - tenzij ze niet meer dan een kop soep willen. Ook al hadden zij het geld, wat meestal niet zo is. Het zou hun te veel problemen opleveren als ze betrapt zouden worden. Nee, zij houdt het bij militairen van de hulptroepen meestal, die hebben nooit geld - en af en toe een bezoeker van de stad die krap bij kas zit en niet al te kieskeurig is.'

Hij bood een opening en ik maakte er gebruik van. 'Zoals die roodharige kerel met de bakkebaarden die hier gisteren aankwam? Die ruzie kreeg met zijn koetsier?'

De soldaat grijnsde. 'Hebt u dat gehoord? Ik heb het zelf niet gezien, ik had geen dienst toen, maar de hele kazerne had het erover. Hij kwam hier aanzetten in een huurrijtuig, schijnt het, maar had niet genoeg geld om de menner te betalen, en toen zei hij maar dat hij zaken deed met Perennis Felix. We hebben hem nog meegenomen voor ondervraging en hem een uur opgesloten, maar het leek ons dat hij de waarheid sprak. Hij stond erop dat wij Felix een boodschap zouden sturen, en het volgende dat we hoorden, was dat hij op een banket van burgers was uitgenodigd.'

Ik merkte dat ik stond te grijnzen. 'Dus je commandant heeft hem laten gaan?'

'Sneller dan Jupiter een bliksem kan werpen. Hebt u die Perennis Felix gezien? En deze man had banden met hem. Wij verwachtten ieder moment straf voor onze brutaliteit. Maar wie had nou ooit gedacht dat zijn verhaal waar was? Die man was een halve barbaar. Hij sprak amper Latijn en kon nauwelijks met een telraam overweg. Ik heb hem gezien op de kazerne, toen ze hem binnenbrachten. Ik kan me niet voorstellen waarom een rijke Romein iets met hem te maken zou hebben.'

'Ik heb begrepen dat er tin en koper in het spel zou zijn,' zei ik behoedzaam.

De soldaat haalde zijn schouders op. 'Dat zei hij ook. Hoewel hij weigerde onze vragen te beantwoorden, zelfs toen wij hem bedreigden. Hij zei enkel dat Felix voor hem in zou staan. En uiteindelijk heeft hij dat ook gedaan.' Hij grijnsde. 'Ons hoofd van de wacht heeft zich bijna voor hem op zijn knieën geworpen om zich te excuseren.'

'Dus het zou jullie opvallen als die man opnieuw door de poort was gegaan?'

'Of het ons opgevallen zou zijn? Bij Mars! Volgens mij zou onze commandant naar beneden zijn gekomen en hem er persoonlijk onderdoor hebben geleid.' Opnieuw grijnsde hij.

'Volgens mij hadden we geraden moeten hebben dat hij belangrijk was. Een man die het zich kan permitteren op die manier met zijn persoonlijke ijdelheden te koop te lopen is duidelijk iemand om rekening mee te houden.'

'Hij zag er in ieder geval uit als een zonderling,' zei ik. 'Met die vlechten en die snor.'

'Ach, dat soort dingen zie je vaak genoeg,' zei de poortwachter. 'In Isca, aan de grens, en hier ook. Een hoop van die rare Kelten dragen nog steeds die bizarre stammode van hen. Nee, wat mij opviel, waren die slaven. Klaarblijkelijk deed hij dat altijd al. Een van onze centurions heeft in het zuidwesten gediend en had er al eerder van gehoord.'

'Wat deed hij altijd al?'

'Zichzelf laten vergezellen door bedienden met rood haar.'

Zijn antwoord verbaasde mij. Ik probeerde mij het huishouden van Egobarbus voor de geest te halen zoals ik het vroeger had gekend. Er waren bedienden met rood haar geweest, zeker - zoals altijd wanneer een krachtige leider vrouwelijke slaven houdt. Maar er waren ook anderen, met allerlei andere haarkleuren, en in ieder geval was rood haar niet verplicht. Hoewel dit, toen ik erover nadacht, precies het soort kleingeestige dwingelandij was waarin de echte Egobarbus genoegen schepte. Toen ik me weer van mijn omgeving bewust werd, zag ik dat de wachter mij aanstaarde. Hij had zijn vriendelijke houding laten varen en sprak nu met een doordringende stem, terwijl hij zijn speer liet zakken en er loom mee in de richting van mijn vitale organen wees.

'En u, burger? Waarom bent u in die Kelt geïnteresseerd? U stelt een hoop vragen. U schijnt te weten hoe hij eruitzag. En toch wist u niet van zijn bedienden? Hoe verklaart u dat?'

Dit was het moment om het kleine beetje gezag dat ik had te laten gelden. 'Ik heb hem gisteren op het banket gezien,' zei ik.

'Daar was ik zelf ook te gast.' Ik zag de kaak van de wachter zakken van ongeloof. Het zou komisch zijn geweest als dit niet zo'n ernstige zaak was. Nu ik de overhand had, maakte ik daar gebruik van. 'Ik heb ook een paar bezittingen die aan hem hebben toebehoord. Zijn geruite mantel. Die heeft hij laten liggen in een voorraadkamer. En,' voegde ik er snel aan toe, terwijl hij een stap in mijn richting deed, 'voordat jij voorstelt mij op mijn beurt op te sluiten, zou ik eerst maar eens even met Marcus Aurelius Septimus gaan praten. Hij is mijn beschermheer en ik volg zijn orders op.'

De speerpunt aarzelde even en bewoog toen zijwaarts.

'Neemt u mij niet kwalijk, burger,' zei de wachter. 'Dat wist ik niet. U ziet er niet uit als een... Uw toga...' Zijn stem stierf weg. Ik liep langs zijn speer de relatieve veiligheid van de stad in.

'Nee,' mompelde ik in mezelf, 'dat is nu juist het probleem met die rare Kelten. Soms dragen we de vreemdste stamkleding.'

Maar omdat ik een diep respect koester voor Romeinse wachters met speren, zei ik het niet zo luid dat iemand het kon horen.

Hoofdstuk 13

Toen ik terugliep door de stad, was ik niet ontevreden over mijn vorderingen. Ik wist nu uit welke richting "Egobarbus" was gekomen, al wist ik niet in welke richting hij was vertrokken. Maar wat had hij op de weg naar Eboracum gedaan? Ik begon te geloven dat mijn naspeuringen mij in die richting zouden leiden. Het feit dat ook het spoor van mijn vrouw naar die stad leidde, had uiteraard niets van doen met mijn besluit.

Ook de andere inlichtingen die ik had verzameld gaven me veel te denken. Ik zou aardig wat aan Marcus te rapporteren hebben. Ik was zo tevreden met de uitkomst van mijn onderzoek dat ik de stad al half door was toen me te binnen schoot dat ik nog helemaal niet geprobeerd had te weten te komen of iemand bij de poort Zetso had gezien.

Maar nu was het te laat. Als ik terugging om nog meer vragen te stellen, zou ik, naar alle waarschijnlijk, niet gearresteerd worden, maar de wachter zou mij - in ieder geval - met de grootste achterdocht bejegenen. Proberen nog meer inlichtingen van hem los te krijgen zou zijn als proberen het vlees uit een van de oesters van Marcus te persen. En potentieel was het even gevaarlijk.

Ik probeerde navraag te doen aan de oostpoort, waar Zetso mij had opgehaald met het rijtuig, maar werd er niets wijzer. Een van de wachters was de knappe kerel die ik de vorige dag met Zetso had zien flirten. Hij gaf mij even hoop - ik zag zijn ogen oplichten bij mijn beschrijving - maar algauw werd hij zo strijdlustig en vijandig (wellicht omdat Zetso de stad ontvlucht leek te zijn) dat ik mijn pogingen ijlings opgaf en terugliep naar het huis van Gaius. Daar, vermoedde ik, moest iets te vinden zijn dat licht op deze zaak kon werpen.

De rij rouwklagers die voor de deur op hun beurt stonden te wachten was korter nu, en ik werd vlot en zonder vragen binnengelaten. Dit keer wachtte ik niet op een slaaf om mij te begeleiden, maar begaf ik mij direct naar de keuken. Er waren nu veel minder bedienden dan op de avond van het feestmaal, en slechts enkele slaven roerden in pannen of bedropen vlees op het houtskoolvuur, terwijl een paar koksmaats kruiden fijn hakten op een marmeren plaat. Enkele levende kippen zaten weggedoken in een ren tegen de muur, dreigend gadegeslagen door de nog levende hond van Gaius, die onder de tafel op repen uitgebakken spekzwoerd lag te knagen. Een van de koks liet zijn borrelende pan staan en kwam terwijl hij zijn handen aan zijn tuniek afveegde met veel omhaal op mij toe gelopen om mij te begroeten. 'Wat kan ik voor u doen, burger? We zijn bezig met het vlees voor in het graf, zoals u ziet.'

Ik vatte mijn vraag kort samen, maar de slaaf schudde zijn hoofd. 'Ik kan u echt niet helpen, burger. Ze hadden vreselijk veel bedienden hierheen gehaald voor het feestmaal. Ik kende bijna niemand van hen, want ze kwamen van wel een stuk of tien huishoudens overal vandaan. Er waren zoveel slaven in de keuken dat we elkaar voor de voeten liepen, maar ik was zo druk bezig met mijn eigen sauzen en lekkernijen dat ik geen tijd had om op hen te letten. Ik betwijfel of ik iemand van hen zou herkennen als ik hen terug zou zien.'

'Zelfs niet,' opperde ik aarzelend, 'twee grote slaven met een rood hoofd?'

De kok glimlachte. 'De bewakers van de Keltische heer? Ja, die heb ik wel gezien. Grote beren van kerels, met handen als dienbladen. Ze waren van boven gekomen en hebben gewacht in de voorkamer. We kwamen zoveel handen tekort om de extra wijn aan te slepen dat ik er nog aan heb gedacht om ook hun hulp in te roepen, maar toen ik met hen in gesprek probeerde te komen, verstond ik nauwelijks wat ze zeiden. En dus heb ik het maar opgegeven. Ik wilde niet dat ze ons een figuur zouden laten slaan door de wijn helemaal verkeerd te serveren, hem in te schenken zonder hem aan te lengen en te filteren. En hier in de keuken hadden we ook niets aan hen gehad.'

Dat kon ik me wel voorstellen. Keltische gerechten kunnen verrukkelijk zijn - naar mijn smaak, tenminste - maar op een Romeins feestmaal worden ze als ordinair beschouwd. De kok schudde zijn hoofd. 'Waar ze daarna heen zijn gegaan, heb ik niet gezien. Volgens mij hebben ze gewoon gewacht tot ze hun meester weer konden escorteren. Die heb ik nog wel even gezien, toen hij naar de latrine ging.'

Ik knikte. Dat zou ten minste één van mijn theorieën kunnen bevestigen. Ik vroeg mij af of Egobarbus gebruik had gemaakt van zijn bezoek aan de latrine om zich van zijn mantel te ontdoen. Aangenomen, natuurlijk, dat die hem niet met geweld was afgenomen.

'Ach ja, de latrine,' zei ik. 'Heb ik goed begrepen dat u erin geslaagd bent het probleem met de afvoer op te lossen?' Het was een onnodige vraag. Het verschil was duidelijk. De stank van rotte vis was grotendeels opgetrokken.

De slaaf keek mij bedenkelijk aan.

'Uw meester heeft het mij uitgelegd. Het stuk vis dat erin vastzat...'

De kok trok een grimas. 'Het was meer dan dat, in ieder geval. Ik heb er vanochtend een van de jongens heen gestuurd met een borstel, en hij heeft nog iets anders gevonden. Het was niet alleen de vis - waarschijnlijk is er ook nog een of ander beest doodgegaan. Misschien was het op de vis afgekomen en is het toen verdronken. De jongen heeft de staart gevonden, die zat klem in een barst in het metselwerk. Voor de rest was er geen spoor te bekennen van het beest - het zal wel weggespoeld zijn, of het is opgevreten door andere beesten. Soms vind je de vreselijkste dingen in het afvalwater.'

'Een staart?' zei ik. Er was een zonderlinge veronderstelling bij me opgekomen. 'Alleen een staart? Weet je dat zeker?'

Hij keek me met een vies gezicht aan. 'Gaat u zelf maar kijken. We hebben het vanochtend op de afvalhoop in de steeg gegooid, samen met de resten van de vis. Het zal er nog wel liggen. U kunt het niet missen. Het ding is een span breed, hard in het midden en taps toelopend. Voor mij zag het eruit als een staart. Maar ik heb het niet van al te dichtbij bekeken.'

Mij leek het ook geen prettig karwei, maar ik zag geen andere oplossing. Ik volgde de aanwijzingen van de kok en liep rond naar de zijkant van het huis waar de stinkende steeg lag. Net als de meeste huizen van de colonia, bood ook het huis van Gaius, aan deze kant tenminste, alleen witte muren aan de buitenwereld, en werd het huishoudelijk afval - bij gebrek aan voldoende binnenplaatsen - simpelweg naar buiten gebracht en achtergelaten in de smallere steegjes, tot de regen het wegspoelde of de ongeregeld werkende vuilnisophalers het afvoerden. In de tussentijd lag het daar te verrotten en trok het aaseters aan, van twee-zowel als vierpotige variëteiten. Ook nu schoot er iets harigs weg toen ik naderde.

Ik zag het ding waar ik belang in stelde boven op de hoop liggen. De stank van rotte vis dreef me bijna terug, maar ik pakte een stok en viste het druipende geval ermee op. Het was te nat en weerzinwekkend om aan te pakken, maar ik onderzocht het zo goed ik kon. Het zou een staart geweest kunnen zijn. Daar had het de juiste lengte voor en het zag er ook kwastig en haarachtige uit. Anderzijds hadden dit ook de haren kunnen zijn, in elkaar gedraaid en bijeengehouden met een soort was, die de ene helft van een lange hangsnor hadden gevormd. Het ding was kleddernat en vies en slijmerig, maar ik kon me voorstellen dat het ooit rood was geweest. Ik liet het terug op de afvalhoop glijden en zocht mij voorzichtig een weg terug naar het huis. De nors kijkende deurwachter liet me opnieuw binnen en nadat ik er een slaaf op uit had gestuurd om een bekken water te halen waar ik mijn handen in kon wassen, begaf ik mij naar het triclinium.

Ik had gehoopt in alle rust met Marcus te kunnen praten, maar hij was er niet meer. Er was echter wel iemand anders, een gestalte die in elkaar gedoken op een van de banken zat en als door een adder gebeten opsprong toen ik binnenkwam.

'Octavius, jij weer,' zei ik.

Hij beantwoordde mijn groet niet, maar liet zich teleurgesteld op de bank terugzakken. 'Ik dacht dat u Phyllidia was,' zei hij verwijtend.

Omdat ik moeilijk voor haar kan worden aangezien, kon ik daar weinig op terugzeggen. Ik deed er het zwijgen toe. Octavius scheen zich te realiseren dat hij onhoffelijk was geweest. Hij poogde te glimlachen. 'Libertus, u liet mij schrikken. Ik heb hier al lange tijd zitten wachten. Phyllidia heeft me laten komen.'

'Hebben ze je gevonden in de herberg?'

Hij kreeg een kleur. 'Ja. Ik was op zoek naar haar. Ik was naar haar kamers gegaan. En voordat u het vraagt, ik had niets gestolen.'

Ik keek hem geamuseerd aan. 'Dat had ik ook niet van je gedacht. Is er dan iets weg?'

Hij zuchtte. 'Niet dat ik heb gehoord. Maar het verbaasde mij u hier aan te treffen. Ik ben hier als de wiedeweerga naartoe gekomen, zodra ik de boodschap had ontvangen, maar nu ik hier ben, zie ik Phyllidia maar niet. Ik moet haar spreken. Hebt u haar gezien?'

Ik knikte.

'Wat heeft zij gezegd? Heeft zij het over mij gehad? Hebt u haar gezegd wat u mij heeft gezegd, over... u weet wel...,' hij blikte om zich heen als een spion in een Griekse tragedie, 'over... Felix?' Het laatste woord sprak hij uit op een doordringende fluistertoon, zo doordringend dat de slaaf, die dit moment had uitgekozen om met mijn waswater binnen te komen, het zeker gehoord moest hebben.

'Zij uit op het ogenblik de rouwklachten bij haar vader,' zei ik, zo zacht mogelijk, om het moment op te vullen. 'Nee,' vervolgde ik, toen de slaaf de waskom had neergezet en zich op mijn bevel had teruggetrokken, 'ik vond dat het beter was om mijn verdenkingen onder ons te houden, hoewel jij je best lijkt te doen om ze rond te bazuinen.'

Octavius had het fatsoen te blozen.

Ik liep naar de waskom en begon mijn handen te wassen. Na wat ik ermee had aangeraakt, ging ik extra grondig te werk. Ik wreef ze herhaaldelijk over elkaar en droogde ze grondig af met de bijgeleverde handdoek.

Octavius keek me nieuwsgierig aan. 'Gaat u ook nog rouwklagen?' vroeg hij ten slotte. Even was ik verbaasd. 'Nee. Er wordt niet van me verwacht dat ik me bij de rouwklagers voeg - tenminste, niet tot de begrafenis. Waarom vraagje dat?'

'Ik dacht dat u rituele wassingen uitvoerde.'

Daar moest ik om glimlachen. Ik koesterde nog steeds enige genegenheid voor deze jongeman met zijn onbeholpen, argeloze manier van doen, hoewel ik begon te vermoeden dat hij niet zo argeloos was als hij zich voordeed. 'Zo plechtig was het niet bedoeld,' zei ik. 'Ik waste gewoon mijn handen omdat ik ze vuil had gemaakt.'

Hij gaapte me nog steeds aan als een uil die verblind is door de zon, en meer om hem op zijn gemak te stellen dan om een andere reden, voegde ik eraan toe: 'Ik heb de afvalhoop uitgekamd op zoek naar bewijs. Bewijs voor het geheim dat jij zojuist bijna aan iedereen bekend gemaakt hebt.'

Ik had het louter schertsend bedoeld, maar was daar klaarblijkelijk niet in geslaagd. Octavius werd nog witter dan de toga van een volder en zei op hese fluistertoon: 'Hebt u iets... gevonden?'

Ik stond op het punt hem een openhartig antwoord geven, maar hij deed zo vreemd en heimelijk dat ik in plaats daarvan zei: 'Ja. Zoals jij klaarblijkelijk wel wist.'

Als antwoord liet Octavius zijn ellebogen op zijn knieën rusten en hij begroef zijn hoofd in zijn handen. Ik kon me niet voorstellen dat een staart - of zelfs een snor - zoveel zichtbare angst bij hem kon opwekken. Dus kennelijk was er daarbuiten nog iets anders wat mij opgevallen had moeten zijn. Ik deed mijn ogen dicht en slaakte een zucht van ergernis. Het vooruitzicht weer in die onwelriekende hoop te moeten delven, was niet erg aanlokkelijk.

Octavius begreep mijn ergernis verkeerd en hief mat zijn hoofd op. 'Nou, goed dan,' zei hij. 'U hebt het gevonden, dus ik zal het maar opbiechten. Ik heb het daar achtergelaten. Gisteravond na het banket. Voordat Phyllidia hier aankwam. Zit er... zat er... iets in?'

Onder de gegeven omstandigheden was dat een moeilijk te beantwoorden vraag. Wat het beklagenswaardige ding ook was, ik vond het moeilijk me voor te stellen dat er iets 'in zat'. Ik zei voorzichtig: 'Jij hebt het daar achtergelaten, Octavius. Had er dan iets in moeten zitten?'

Opnieuw verborg hij zijn hoofd in zijn handen. 'Dus het was leeg! Dat had ik kunnen weten. O, genadige Venus - had ik dit maar niet laten gebeuren. Maar ja, er zal wel niets meer aan te doen zijn.' Hij ging rechtop zitten, keek me recht aan en stond toen langzaam op. Toen strekte hij zijn beide handen uit, met zijn polsen tegen elkaar, als een arrestant die op de boeien wacht. 'Goed dan, Libertus, u bent te slim voor mij. U kunt me beter aan de gerechtsdienaren overleveren. Ik beken. Ik heb Felix vermoord - stiekem vergif in zijn bokaal gedaan en het flesje op de afvalhoop gegooid. Hier.' Opnieuw stak hij zijn handen naar mij uit. 'Roep een slaaf en laat mij boeien en wegvoeren.'

Ik keek hem enkele ogenblikken aan. 'Waarom heb je dat gedaan? Omdat hij je niet met Phyllidia wilde laten trouwen?'

'Met haar trouwen? Hij wilde mij niet eens naar haar laten kijken. En trouwens, hij heeft me half geruïneerd.' Alleen zijn stem al bevatte zoveel gif dat hij Felix er wel twee keer mee had kunnen vermoorden. 'Het was geen misdaad om Felix te vermoorden, maar haast een verplichting tegenover de samenleving.'

'Ja, ja. In dat geval...' Ik liep naar de deur. 'Een slaaf hier!' De bediende kwam gehoorzaam en op een draf de kamer in gelopen.

Octavius slikte en kneep zijn ogen dicht, zijn handen nog steeds voor zich uitgestrekt.

'Neem mee,' zei ik tegen de slaaf, terwijl ik naar de waskom wees. Hij pakte het bekken op en wierp een verschrikte blik op Octavius terwijl hij de kamer uitliep.

Er viel een stilte. Octavius opende zijn ogen. 'Maar u hebt niet...'

'Nee,' antwoordde ik op zachte toon. 'En jij ook niet, volgens mij. Tenminste, niet zoals jij het doet voorkomen. Als ik me goed herinner, was je laat op het feestmaal aangekomen. Wanneer precies is het je gelukt het vergif in zijn drinkbeker te doen?'

Octavius slikte, liep rood aan en slikte nogmaals. 'Ik had hulp,' zei hij stuurs. 'Ik bedoel... een van de bedienden... ik heb het wel eens eerder gedaan...'

Misschien had hij me dan en daar de waarheid gezegd en ons allemaal een hoop moeilijkheden bespaard, als op dat moment de deur niet open was gegaan en Phyllidia binnen was gekomen, in gezelschap van de dienstmeid met het vissengezicht. Octavius sprong op, als een verschrikte schildwacht die is weggedoezeld op zijn post.

'Phyllidia, ik heb bekend.'

Phyllidia verbleekte. 'Bekend?'

'Ik heb Felix vergiftigd en het flesje weggegooid.'

'Octavius! Maar...? Je hebt hem vergiftigd?'

'Deze burger heeft het flesje gevonden,' zei de jongeman, terwijl hij met een hand door zijn terugwijkende haar streek. 'Dus moest ik het hem wel vertellen, natuurlijk.'

Phyllidia wendde zich tot mij. 'Is dat waar? Is mijn vader vergiftigd?'

Op dat moment had ik zelf Octavius kunnen vergiftigen. Dit zou niet geheim kunnen blijven. De bejaarde dienstmeid stond te gapen als een dode karper, en ik kon er niet veel meer aan doen.

Ik deed mijn best. 'Er gaat een gerucht van die strekking. Natuurlijk hebben de meeste mensen er geen aandacht aan besteed. Perennis Felix is in bijzijn van getuigen gestikt in een noot. Maar als wat Octavius zegt de waarheid is...'

Phyllidia zei: 'Octavius? Waarom?' op hetzelfde moment dat hij tegen haar uitriep: 'Maar wat...?'

De oude vrouw perste haar lippen op elkaar. 'Ik wist het wel!'

beweerde zij, op een toon van gerechtvaardigde triomf. Ik heb mijn meester verteld dat er een kleine hoeveelheid van het vergif ontbrak. Maar hij wilde niet luisteren. Dacht dat hij het beter wist, zoals gewoonlijk. Hij weigerde zelfs mij voor de inlichting te betalen.'

'Over welke inlichting hebben jullie het?' Marcus was vanuit de aangrenzende kamer binnengekomen door de verbindingsdeur. 'Wat heb je ontdekt, Libertus? Ik hoorde dat je mij zocht.'

'Over mijn inlichting, zeer eerbiedwaardige heer.' De ouwe tang kroop bijna door het stof voor hem. 'Octavius heeft zojuist schaamteloos bekend dat hij mijn meester heeft vermoord. Ik heb het hem horen zeggen. Ja, en de burger hier heeft het flesje gevonden. Ik kan u zeggen waar Octavius het vergif heeft bemachtigd. Van zijn ondankbare dochter. Mijn meester Felix handelde soms in vergiften - tincturen van dollekervel en dergelijke. Het was bedoeld voor de rechtbanken, voor degenen die tot de dollekervel veroordeeld waren, maar tegen een goede prijs leverde hij het ook aan mensen die tot een pijnlijker dood waren veroordeeld. En Phyllidia is dat te weten gekomen, de laatste keer dat hij het huis heeft bezocht. Dat kan niet anders. Ik had hem wel verteld dat er vergif miste, maar hij was te goed van vertrouwen. En nu, begrijpt u, hebben zij hem vergiftigd die twee daar.'

Marcus wendde zich tot het meisje. 'Is dat waar?'

'Natuurlijk is dat waar,' barstte de oude vrouw uit. 'Zij heeft er een flesje van meegebracht. Ze dacht dat ik het niet wist, maar ik wist het wel. Ik ben te slim voor haar. Gisteravond heb ik het ontdekt - ze had me weggestuurd om water te halen, maar ik bespiedde haar door een deurkier. Ik zag haar het losmaken van haar middel en het onder haar kleren vandaan halen.' Ze glimlachte vleiend naar Marcus. 'Dat is de inlichting, excellentie. Moet u wel een paar sestertiën waard zijn.'

Marcus keek haar walgend aan en wendde zich toen tot mij.

'Welaan, Libertus? Wat heb jij te zeggen?'

'Ik zou zeggen,' zei ik behoedzaam, 'dat dit waar is. En aangezien deze vrouw het flesje gisteravond gezien heeft, kan het niet gebruikt zijn om Felix te vergiftigen.'

Phyllidia's gezicht kreeg weer kleur, maar Octavius zat er uitgeblust bij. 'In dat geval...?'

Phyllidia keek hem bedroefd aan. 'Mijn arme, arme Octavius,' zei ze. 'Ik weet dat je het voor mij gedaan hebt. Maar achteraf was het niet nodig. En zie nu eens wat je hebt aangericht.'

'Burger,' riep Octavius uit, terwijl hij zich tot Marcus wendde, 'het was een vergissing...'

'Inderdaad,' zei Marcus droogjes. 'Een ernstige vergissing.'

Hij draaide zich om naar de slaaf, die met open mond had staan luisteren in het deurgat. 'Haal de wachter. Ik laat deze jongeman achter slot en grendel zetten. Sluit hem zolang ergens hier in huis op. Hij heeft een moord bekend. Ben jij het daarmee eens, Libertus?'

Ik knikte. 'Ik ben het ermee eens.'

Intussen waren twee potige slaven aangekomen bij de deur en Marcus droeg Octavius aan hen over. Hij wendde zich tot de jonge vrouw. 'En jij, Phyllidia. Jij had vergif bij je. Beken je dat?'

Ze keek hem met kille blik aan. 'Er valt niets te bekennen. Ik heb het beslist niet meegebracht om mijn vader om te brengen.'

Marcus fronste zijn wenkbrauwen. 'Waarom dan wel?'

'Als mijn vader nog geleefd had en mij had gedwongen met u te trouwen, had ik het zelf ingenomen.' Ze zei het met bevende stem. 'Maar zoals de zaken er nu voor staan, hoeft dat niet meer. Ziedaar, excellentie, met uw permissie.'

Marcus keek haar verbluft aan, maar knikte om aan te geven dat ze kon gaan, en zij liep de kamer uit.

De ouwe tang kwam dichterbij geschuifeld. 'En ik? Vergeet u mij niet, excellentie.'

Marcus wierp haar een minachtende blik toe. 'En jij! Jij wilde een valse getuigenis afleggen tegen je meesteres. Dat is een strafbaar feit. Dat zal ik niet vergeten, wees maar niet bang. Neem haar mee en sluit haar ook op.'

Ik had mijn beschermheer nog nooit zo furieus horen spreken. En van geen wonder ook. Het idee dat iemand liever zou sterven dan met hem trouwen, moest hard zijn aangekomen voor zijn trots. Zijn gelaatsuitdrukking werd pas weer wat milder toen de wachters de kamer uit waren en de gevangenen hadden afgevoerd.

Marcus wendde zich tot mij. 'Gefeliciteerd, Libertus. Je hebt deze zaak snel tot een einde gebracht.'

'Denkt u dat, excellentie?'

Hij leek zich gekrenkt te voelen. 'Ga je me nu vertellen dat Octavius niet de moordenaar van Felix is?'

'Volgens mij handelt hij zeer verdacht, excellentie, maar ik betwijfel dat hij degene was die het vergif heeft toegediend.'

Marcus trok een nadenkend gezicht. 'Maar dat flesje dat je hebt gevonden...'

'Ik heb geen flesje gevonden, excellentie. Ik had zelfs nog niet aan een flesje gedacht, maar toen begon de jongeman er zelf over. We hebben geen ander bewijs tegen Octavius dan zijn eigen woorden. En hij is een burger. Ik weet niet of het verstandig is om hem naar de gevangenis te sturen. Misschien gaat hij in beroep bij de keizer.'

'Maar waarom heb je dan toegestemd in zijn arrestatie? Ik heb al genoeg problemen met Commodus en kan niet nog meer uitbranders riskeren.' Marcus had een blos op zijn jeugdige gezicht.

Ik dacht zorgvuldig na over mijn antwoord. 'Ik vind dat hij hier opgesloten moet worden, excellentie, voordat hij nog meer problemen voor u veroorzaakt. Als u die twee niet gevangen had laten zetten, zou het gerucht dat Felix vermoord is zich voor het invallen van de duisternis door heel Glevum verspreid hebben. Maar nu hebt u de moordenaar achter slot en grendel, ook al komen er geruchten.'

Marcus keek weifelend. 'Alles goed en wel, maar ik ben Felix niet, en ik zet niet graag onschuldigen gevangen.' Dat was waar. Mijn beschermheer haat onrechtvaardigheid, en zijn rotting tikte vervaarlijk. Ik zei: 'En trouwens, excellentie, ik neem aan dat die vrouw gelijk heeft. Er is ergens een flesje gestolen vergif, en Octavius weet dat het er is. Hoe zou hij anders geconcludeerd kunnen hebben dat ik het had gevonden'

Hoofdstuk 14

Na deze woordenwisseling bleef het even stil. Ik hield wijselijk mijn mond. Marcus houdt er niet van als iemand hem confronteert met dingen die voor de hand liggen. Tenslotte zei hij kortaf: 'Je hebt ongetwijfeld gelijk, zoals gewoonlijk. Maar als dat flesje van Phyllidia, zoals jij zei, niet is gebruikt om Felix te vermoorden, hebben we geen verder licht op dit raadsel geworpen, lijkt mij. Tenzij je nog iets anders hebt ontdekt?'

Ik vertelde hem in het kort wat ik te weten was gekomen.

'Dus, excellentie,' besloot ik, 'deze informatie heb ik bijeen gesprokkeld in Glevum. Ik sta natuurlijk tot uw beschikking, als u wenst dat ik dit onderzoek voortzet.'

Hij keek me koeltjes aan. 'Ik ken je, Libertus. Jij stelt niet zomaar voor je werkplaats achter te laten. Wat wil je van me?'

Als ik niet zo'n oude man was, had ik een kleur gekregen. Ik had niet gedacht dat ik zo gemakkelijk te doorzien was. 'Felix had Eboracum bezocht,' opperde ik. 'En Egobarbus en zijn gezelschap kwamen ook uit die richting. Wat had de Kelt zoveel mijlen van huis te zoeken? Dat lijkt mij op zijn minst het onderzoeken waard.'

Hij keek me aan. 'Het zou een lange, dure reis zijn.'

Ik zei niets. Als het minder ver en duur was, had ik de reis allang zelf gemaakt.

Hij zuchtte. 'Maar toch geloof ik dat je gelijk hebt. We moeten dit onderzoeken. Gelukkig ken ik de kazernecommandant van Glevum. Hij stuurt vaak boodschappers naar Eboracum en die komen daar heel vlug aan. Soms doen zij er maar een dag of drie over. Die militaire gezanten hebben altijd de eerste keus van paarden. Ik zal eens een praatje met hem gaan maken: aangezien dit om de zaak Perennis Felix gaat, twijfel ik er niet aan, of we kunnen zelfs de keizerlijke bodes opdracht geven om onderweg te stoppen en inlichtingen in te winnen.'

'Inderdaad, excellentie.'

Hij zag mijn gezicht en begon somber te glimlachen. 'Dacht je dat ik het goed zou vinden als jij ging? Met eigen vervoer, zodat je naar je vrouw op zoek zou kunnen gaan? Welnu Libertus, dat zal niet gaan, vrees ik. Ik kan je niet missen - ik wil dat je hier bepaalde zaken onderzoekt. Ik moet nu rekening houden met mijn eigen vrouw, en ze wil erg graag dat jij een onderzoek instelt naar het verlies van haar slaven.'

'Excellentie?' Ik was de doden in Corinium al bijna vergeten. Marcus streek afwezig met een hand door zijn korte, blonde krullen. 'Ik weet het, Libertus. Dit is eigenlijk geen staatszaak. Maar wat kunnen we doen? Ik ben nog maar een paar uur getrouwd. Ik kan haar dit moeilijk weigeren. Ik heb maatregelen getroffen om haar binnenkort naar mijn buitenhuis te sturen - ik ben bang dat er problemen zullen ontstaan in Glevum als de keizer van de dood van Felix hoort - maar eerst wil zij met alle geweld jou spreken. Ze schijnt een hoge dunk te hebben van je talenten.'

Uit zijn toon maakte ik op dat ze flink had aangedrongen. Gedwee zei ik: 'Natuurlijk, excellentie, als ik u van dienst kan zijn... Maar zoals de zaken er nu voor staan, kan ik niet veel doen, lijkt me...'

'Wist je dat Delicta haar poortwachter heeft meegenomen?

Ze denkt het hare van de moorden. Ze verdenkt een bezoeker die vanochtend bij haar thuis aan de deur geweest is - ze denkt dat hij deel uitmaakte van een troep dieven en oplichters van buiten de stad, die op zoek waren naar haar huis. Ze denkt dat ze erachter zijn gekomen dat zij van plan was inkopen te gaan doen, en dat ze later een hinderlaag hebben gelegd en de bedienden om het leven hebben gebracht om de dingen die ze bij zich hadden. In ieder geval was die bezoeker een vreemdeling.'

Ik knikte. 'Dat heeft Junio mij ook verteld. Hij zei dat er al vroeg een onbekende aan de deur geweest was met een huwelijkscadeau.'

Marcus keek me met een zuur gezicht aan. 'Dan weet je evenveel als ik. En evenveel als de poortwachter schijnt te weten, nu we het er toch over hebben. Ik heb hem laten ondervragen terwijl jij in de stad was.'

'En herinnerde hij zich nog iets?' Ik betwijfelde het. Ik hoopte dat de man niet al te doortastend was 'ondervraagd'. Omdat geseling altijd deel uitmaakt van zulke ondervragingen, komt het niet zelden voor dat het slachtoffer, alleen om een eind te maken aan de ondervraging, zich allerlei dingen herinnert die nooit echt gebeurd zijn.

Maar deze keer was het niet zo gegaan. Marcus schudde zijn hoofd. 'Hij had er niets aan toe te voegen, behalve dan dat de bezoeker een cape droeg - hoewel dat, gezien de regen, niet verwonderlijk was. Hij droeg ook geen toga en sprak Latijn met een vreemd accent.'

Ik glimlachte. 'Opvallend genoeg, zou je denken. Bijna alsof hij op wilde vallen.'

Marcus trok een grimas. 'Als dat zijn bedoeling was, heeft hij gefaald. Het schijnt dat de poortwachter meer aandacht heeft besteed aan de geschenken dan aan de persoon die ze bracht. Kostbare bronzen armbanden en een lap zijde. Hij zal wel op een fooi gehoopt hebben. Die kreeg hij niet. Maar ik weet zeker dat hij ons alles wat hij wist verteld heeft. Ik heb hem zelfs nog een paar goudstukken beloofd, maar dat hielp ook niet om zijn geheugen op te frissen.'

Ik glimlachte wat breder. Dan was dit dus een ondervraging van het vriendelijker soort geweest. Marcus weet wat ik daarvan denk. Dunne beurskoorden zijn vaak even verleidelijk als de dikste riemen, en even onbetrouwbaar. 'Maar toch wilt u dat ik ook nog eens met hem ga praten?'

Marcus begon nu haast schaapachtig te grijnzen. 'Mijn vrouw wil het, oude vriend. Ik zou niet weten wat jij nog kunt bereiken, maar ik ben een getrouwd man. Ik ga zo dadelijk terug naar mijn appartement, in een draagstoel. Delicta wacht op mij. Zou je ons daar willen opzoeken?'

Ik maakte een knieval en boog mijn hoofd. 'Met genoegen, excellentie,' zei ik en Marcus liep het vertrek uit. Ik hoorde hem bedienden ontbieden in de zaal. Hij nam natuurlijk de bedienden van Gaius. Zijn eigen bedienden zou hij er wel op uit gestuurd hebben om Delicta op te wachten, en mijn arme slaaf was nog niet in het gebouw teruggekeerd. Als ik naar Marcus ging, zou ik zonder begeleiding over straat moeten. Dat zou wel aanleiding geven tot een paar opgetrokken wenkbrauwen. Een burger in een toga valt op zonder slaven, maar in andere opzichten kwam deze afspraak mij heel goed uit. Voordat ik mij naar mijn beschermheer begaf, hoopte ik nog enig onderzoek te kunnen doen naar dat vermiste flesje met vergif, en dat zou het best gaan zonder een stel slaven in de buurt. Iets zei me dat ik het, als ik het niet vlug kon opsporen, helemaal niet meer zou kunnen vinden. Phyllidia was een vastberaden vrouw. Geruisloos liep ik door het huis terug naar de houten trap die naar boven leidde. Niemand besteedde enige aandacht aan mij. In het atrium ging het geweeklaag onafgebroken door en in het voorbijgaan ving ik een glimp op van de man genaamd Tommonius, die op zijn beurt aan het sterfbed had plaatsgenomen, terwijl de begrafenisknechten hem de rook van brandende kruiden toewuifden. Hij keek mijn richting uit en terwijl ik mij weg haastte, zag ik zijn gezicht. Hij zag eruit alsof hij zich kon verzoenen met de dood van Felix, dacht ik bij mezelf. Ik liep zonder slavengeleide naar boven en - voor zover ik kon zien - ook onopgemerkt door de leden van het huishouden. Het was een vreemd gevoel. In grote Romeinse huizen raak je gewend aan de voortdurende aanwezigheid van slaven. Het was enigszins verontrustend om zo onverwacht alleen te zijn. Hoewel je daar niet vaak de kans voor kreeg, was het Egobarbus gisternacht vermoedelijk toch ook gelukt en had hij zich van zijn mantel en - op een of andere manier - zijn snor kunnen ontdoen. Niet voor de eerste keer verbaasde mij dat. Intussen had ik de trap beklommen. Echt sluipen deed ik niet, maar natuurlijk lette ik goed op dat mijn voetstappen zo min mogelijk lawaai maakten. Ik stond een ogenblik stil voor de slaapkamer waaruit ik Phyllidia tevoorschijn had zien komen. Er kwam geen geluid van binnen en er klonk ook geen antwoord toen ik zacht aanklopte.

Ik legde mijn hand op de deurklink en lichtte hem voorzichtig op. Door mijn aanraking zwaaide de deur open. Ik was er zo half om half op voorbereid Phyllidia te zullen aantreffen in het vertrek, maar er was niemand. Het leek ook niet echt op een vrouwenkamer, ondanks het rijtje zalfpotjes en poeders die op een houten koffer waren uitgestald. Het uit latten vervaardigde bed was bedekt met beddengoed van ruwe wol, en er waren een paar dikke vossenhuiden achteloos over een kruk geworpen, alsof de bewoonster van de kamer dacht dat de Britse nachten kil en vochtig zouden zijn na de warmte van Rome. Een smoezelige, gekreukelde stola lag opgevouwen onder het vensterraam, vermoedelijk in afwachting van de goede zorgen van de volder, en een toilettas - met olielepel, schaar, oorschraper en pincet - lag op de vloer naast het bed. In een hoek was een miniem reisaltaartje neergezet, met beeldjes van de maangodin, maar voor de rest was de kamer leeg. Ik aarzelde. Van nature ben ik geen spion, en het idee de kamer te doorzoeken terwijl de bewoner afwezig was, trok me helemaal niet aan. Maar dit was een te mooie kans om voorbij te laten gaan. Ik liep naar de koffer, zette de potjes met cosmetica ernaast en tilde het deksel op. Er zat niet veel in. Een paar tunieken, stolae en schone hemden, een extra paar vrouwenkousen, een paar leren sloffen en - tot mijn verlegenheid - een fors korset en een paar degelijke, opengewerkte damesonderbroeken met volants aan de pijpen en verfijnd kantwerk aan de zijden. Verder vond ik een met snijwerk versierde houten doos, die een verzameling broches en fraaie haarspelden bevatte, en een andere van gesneden ivoor, blijkbaar voor cosmetica. Van het befaamde flesje met vergif vond ik echter geen spoor.

Ik stopte de spullen weer in de koffer en stond op het punt mijn zoekactiviteiten te verplaatsen naar het beddengoed, toen opeens de deur openging en Phyllidia binnenkwam. Ik bleef stokstijf staan.

Langzaam deed ze haar rouwsluier af en toen bleef ze mij staan aankijken. Ze zag er niet bezorgd uit, zoals ik half had verwacht, maar ziedde duidelijk van woede. Met bijtende stem zei ze: 'Wat doet u hier? Doorzoekt u mijn spullen?'

Omdat ze mij betrapt had terwijl ik haar bagage al half doorzocht had, kon ik dat moeilijk ontkennen. Ik zei: 'Neemt u mij niet kwalijk, dame. Ik zocht het vergifflesje waar uw bediende het over had.' Het klonk als een slap excuus. Voor mij als man was het moeilijk om nog waardig over te komen, nu ik daar stond, met in mijn ene hand haar bustehouder en in de andere haar onderslip.

Ze knalde de deur achter zich dicht. 'Mijn vader ligt dood, hier in dit huis,' zei ze, 'maar het lijkt erop dat ik nog steeds niet verlost ben van zijn methodes. Wie heeft u hiervoor betaald? Of bent u een ordinaire inbreker?'

Ik bloosde. Het was al ongelukkig genoeg dat zij mij betrapt had op rondneuzen, maar als zij een aanklacht wegens diefstal indiende, zou ik mij de gerechtsdienaren wel eens op de hals kunnen halen. Haastig zei ik: 'Mijn beschermheer, Marcus, heeft mij gevraagd een onderzoek in te stellen. Maar ik ben mijn boekje te buiten gegaan. Hij heeft me niet gevraagd hier te zoeken. Ik hoopte het flesje te vinden, dat is alles.'

Het lelijke gezicht van Phyllidia betrok. 'O ja? Dan had u zo beleefd geweest moeten zijn mij om toestemming te vragen. Het is geen raadsel. Ik heb het onder mijn kleren vastgemaakt, zoals mijn bediende u verteld heeft. Moet u het zien?' Ze smeet de rouwsluier op het bed.

'Als het kan, dame.' Ik probeerde zo bescheiden mogelijk te klinken, in de hoop dat haar woede zou bekoelen. In deze stemming zou Phyllidia mij niets vertellen. Maar ze was niet tot bedaren te brengen. In plaats van mij te vragen naar buiten te gaan, wendde ze zich, tot mijn schrik, van mij af. Ze hees haar oppertuniek op en begon - met haar rug naar me toe - te friemelen tussen haar onderkleren. Dat deed ze uit protest, begreep ik, en om mij te laten voelen hoezeer ik inbreuk op haar privacy had gemaakt. Ik schaamde me dood om haar onfatsoenlijkheid - wat ongetwijfeld haar bedoeling was. Ik zei: 'Dame, ik zal buiten de deur wachten...' maar het was te laat.

Phyllidia liet haar rokken vallen en draaide zich snel om, met een flaconnetje van blauw glas in haar hand. 'Waarom zou u, burger? Het is duidelijk hoe er hier tegen mij wordt aangekeken - een waardeloze vrouw, met niet meer rechten dan een slaaf. Ik hoopte dat de dood van mijn vader een eind zou maken aan mijn onderworpenheid, maar ik begrijp dat ik me vergist heb. Ik had dit beter op kunnen drinken, zoals mijn bedoeling was.'

'Nee, dame!'

Met één blik legde ze mij het zwijgen op. 'Nee? Terwijl ik hier over land en over zee naartoe gesleept ben om een man te trouwen die ik niet eens kende? Geen toestemming heb gekregen om mijn vrienden te zien, bespioneerd en beperkt ben in mijn hele doen en laten? En ook nu kan ik mijn kamer nog geen moment verlaten, zonder dat er een vreemdeling rondneust in mijn intiemste bezittingen. Of moet ik u misschien zelfs dankbaar zijn voor uw terughoudendheid? Als u mijn vader was, zou hij mij namelijk door mijn dienstmeid laten uitkleden terwijl hij mijn spullen doorzocht.'

Ik was oprecht vervuld van afgrijzen, en dat moet aan mijn gezicht te zien geweest zijn.

Uitdagend stak ze haar kin vooruit. 'Nou, dat zal niet lang meer duren. Ik krijg een machtige beschermer. Gaius de magistraat heeft toegezegd d epraetor te benaderen en zich aan te bieden als mijn wettelijk voogd. Dan zullen we nog wel eens zien wie mij als bediende behandelt.'

Ik stond paf. Het scheen dat Marcus er geen gras over had laten groeien en Gaius nu al had overgehaald de taak op zich te nemen. Maar ik moest mijn excuses aanbieden. Ik had Gaius al van mij vervreemd, en als hij hoorde van deze laatste euveldaad zou me dat mijn vrijheid wel eens kunnen kosten, Marcus of geen Marcus. In alle oprechtheid zei ik: 'Dame, ik bied u mijn nederigste excuses aan. Het was niet mijn bedoeling u zo te behandelen - ik hoopte alleen dat flesje te vinden. Octavius...'

'Ach ja, Octavius.' Haar toon klonk zachter nu, en een ogenblik zag haar onaandoenlijke gezicht er bijna teder uit. 'Waar hebben ze hem heen gebracht?'

Ik merkte dat ik de bovenhand aan het krijgen was en maakte daar schaamteloos gebruik van. 'Zij houden hem hier in huis vast, geloof ik. Ik heb mijn beschermheer het advies gegeven hem niet naar de gevangenis te sturen. Ik geloof niet dat hij uw vader heeft vergiftigd.' Terwijl ik dat zei, pakte ik haar het flesje uit de vingers. Zij liet het toe. 'Misschien helpt dit om zijn onschuld te bewijzen.'

Nu ontspande zij zich. 'O ja?'

Ik omklemde het flesje. 'Natuurlijk. Hij wist dat er een flesje was, maar omdat het vol is, zou het moeilijk gebruikt kunnen zijn om iemand te vergiftigen, zelfs de hond niet.'

Phyllidia fronste haar wenkbrauwen. 'Dus de mogelijkheid bestaat dat mijn vader vergiftigd is?'

'Niet door Octavius,' zei ik. 'Tenminste, niet door hem persoonlijk. Ik ben bij hem in de buurt geweest op het banket, en hij heeft er de kans niet toe gehad.'

De dreigende blik werd iets minder dreigend. 'Dus u beschouwt hem niet als een moordenaar?'

'Integendeel, ik denk dat hij alles voor u zou willen doen,' zei ik. 'En dat is een reden te meer waarom ik vind dat ik u dat flesje vergif dat u van uw vader hebt gestolen moet afnemen. U hebt het toch echt gestolen, neem ik aan? Zoals de dienstmeid zei?'

Phyllidia kreeg een kleur. 'Ik heb u de waarheid verteld,' zei ze. 'Mijn vader had mij opgedragen hem naar deze provincie te volgen en hem in Glevum weer te treffen. Hij had een paar zaken te regelen in het noorden en vervolgens was hij van plan een huwelijk voor mij te arrangeren. Een politiek huwelijk - hij had het plan samen met de keizer gesmeed. Dat alleen al was genoeg om mij bang te maken. Ik probeerde er bezwaar tegen te maken en schreef hem brieven waarin ik hem smeekte van gedachten te veranderen, maar hij wilde niet luisteren. Ik was van plan hem hier voor het blok te zetten - door te dreigen het vergif in te nemen, desnoods in het openbaar. Ik zou het nog gedaan hebben ook. Ik ben geen slavin die je verkoopt aan de hoogst biedende.'

Arme meid, dacht ik bij mezelf - dat was nu juist datgene waarvoor haar vader haar had aangezien, hoewel een onaantrekkelijke dochter als zij zelfs als slavin geen waarde had. In een poging haar te troosten, zei ik: 'Uw lot zou niet hard geweest zijn. Mijn beschermheer Marcus is een rechtschapen en eerbaar man.'

Ze draaide zich naar mij om. 'Dan zou ik gebruikt zijn om hem te ruïneren. Mijn bedienden zijn allemaal spionnen, en Marcus staat in Rome bekend als een vriend van gouverneur Pertinax. De keizer vreest hem - ik weet zeker dat de spionnen van mijn vader mettertijd een aanleiding gevonden zouden hebben om zijn ondergang teweeg te brengen. Aan het hof wordt al gefluisterd dat Pertinax uit zijn functie zal worden gezet - misschien krijgt hij ergens een andere post, ver weg van de afvallige legioenen.'

Ik staarde haar aan.

'Twijfelt u aan wat ik zeg? Praat er dan maar eens met Zetso over. Octavius heeft hem erover horen opscheppen tegen een of andere knappe wagenmenner, op een avond in het Circus Maximus - hij pochte over de invloed die zijn meester had. Op die manier ben ik het te weten gekomen. Ik ben niet zo goed op de hoogte met de intriges van de stad.'

'Kwam Octavius vaak in het circus?'

Ze glimlachte. 'Niet zo vaak, nee. Hij ging erheen omdat mijn vader er was. Hij had verhalen gehoord over een onverslaanbaar paard en menner, de dwaas, en hoopte wat geld te winnen op de rennen om aan te bieden voor mijn hand. Daar dacht hij indruk mee te maken op mijn vader. Maar hij verloor natuurlijk het kleine beetje geld dat hij had. Typisch Octavius.' Ze zei het met tedere ergernis. Als de wens van Octavius in vervulling ging, dacht ik, en hij nam Phyllidia tot vrouw, zou hij niet bepaald een gemakkelijk leven krijgen.

Ik knikte en liet het flesje voorzichtig in de plooien van mijn toga glijden. Door het glazen oogje van de stop zat een touwtje, en daarmee bevestigde ik het rond mijn gordel, waar het veilig zou zijn.

'Welaan,' zei ik, 'ik zal mijn best voor hem doen. Ik neem dit mee voor mijn beschermheer. Hij zal er blij mee zijn.' Dat was waar. Marcus zou eerder onder de indruk zijn van een flesje met vergif, ook al was dat niet gebruikt, dan door alle inlichtingen ter wereld. Voor de goede orde, besloot ik terug te gaan naar de afvalhoop en de snor voor hem mee te nemen, hoe onwelriekend die ook mocht zijn. Ik kon altijd nog een slaaf huren om het ding voor mij te dragen.

Phyllidia boog haar hoofd. 'En ik laat wat brood en water halen, dan kan ik er weer even tegen. In dit huis worden uiteraard geen maaltijden geserveerd tot na de begrafenis, en ik neem de officiële vasten in acht - maar ik zie niet in waarom ik honger zou moeten leiden.'

'Dus u bent niet zo rouwig om uw vader?'

Ze keek mij in de ogen en ik schrok van het vuur in haar blik.

'Ik zal u de waarheid vertellen, burger. Ik heb dat vergif gestolen met de bedoeling het op te drinken, maar het was wel bij mij opgekomen om het in plaats daarvan aan mijn vader toe te dienen. Ik was ook bijna zover dat ik het gedaan had. Gelukkig was het niet nodig - toevallig of omdat het zo voorbeschikt was. En laat mij u zeggen, burger, het kan mij niet veel schelen hoe het gegaan is. Ook al werd bewezen dat hij vermoord is, dan zou ik geen rechtszaak willen beginnen tegen... degene die het gedaan heeft.'

Ze meende het. Onder het Romeinse recht kan er geen rechtszaak zijn zonder aanklager. 'Ik begrijp het,' zei ik zacht.

'Hoewel de keizer zelf zich ermee zou kunnen bemoeien. Ik zal een bediende sturen met uw avondeten.'

Hoofdstuk 15

De eerste gedachte die bij mij opkwam, was naar mijn beschermheer te gaan. Het onderhoud met Phyllidia had mij opgehouden, en Marcus is niet bepaald een geduldig man. Ik nam alleen even de tijd om mijn mantel uit de alkoof te pakken waar ik hem had achtergelaten en om een blik te werpen in de wachtkamer van de bedienden, om te zien of er een slaaf beschikbaar was (dat was niet het geval). Toen haastte ik mij naar de deur, met het vaste voornemen naar buiten te gaan en mij zo snel mogelijk naar Marcus te reppen. Maar de deurwachter had andere ideeën. In plaats van de deur te openen toen ik eraan kwam, stelde hij zich met een woeste blik in zijn ogen voor mij op, en de dikke knuppel aan zijn zijde vond dreigend de weg naar zijn hand. 'Was je van plan te vertrekken, burger?'

Dat was geen bemoedigende inleiding. Natuurlijk was ik van plan te vertrekken, anders was ik niet op de deur afgelopen. Maar in mijn lange leven had ik wel geleerd om, als ik dat kon vermijden, geen ruzie te zoeken met een man die groter en jonger was dan ik en bovendien gewapend met een knuppel. Ik schonk de man een onoprechte glimlach. 'Ik heb orders om me weer bij mijn beschermheer te vervoegen, deurwachter, maar er is geen slaaf te bekennen. Ik had mij al neergelegd bij een lange, eenzame wandeling door de stad.'

Mijn glimlach bleef volledig onbeantwoord. Ik werd onrustig en herinnerde mij dat de deurwachter mij van meet af aan al wantrouwig had bejegend. Niet dat ik verwachtte dat hij me zou slaan - ik was tenslotte een burger, zij het een onopvallend burger - en stond bekend als beschermeling van Marcus. Dat zou me enige bescherming moeten bieden - en het was ook de reden waarom ik zijn naam genoemd had. Maar aan het gezicht van de deurwachter te zien, zou hij de knuppel bij het minste of geringste gebruiken.

'Wees maar niet bang, burger,' zei de deurwachter, met een gemene, spottende nadruk op het laatste woord, 'u zult niet door de stad hoeven te lopen, eenzaam of op een andere manier. Mijn meester Gaius wenst u te zien. Hij verwacht u in het librarium.'

'Gaius?' Toen ik eerder die dag bij de man was weggegaan, had het mij niet geleken dat hij nader kennis met me wilde maken.

'Ik weet niet wat u gedaan hebt om hem te beledigen, burger, maar hij heeft zojuist zijn page naar beneden gestuurd met orders te beletten dat u vertrekt. Ik heb begrepen dat hij niet zo blij met u is. Nu dan, moet ik de deur afsluiten en u met behulp van deze knuppel naar boven brengen, of gaat u rustig zelf?'

Ik kan een keus maken als die mij op niet mis te verstane wijze wordt geboden. Ik zei: 'Het zal mij een eer zijn opnieuw mijn opwachting bij hem te maken.'

Ik leek geen indruk te maken op de deurwachter. 'Schiet dan op, burger. Mijn meester is oud, maar als iemand hem boos maakt, is hij een vervaarlijk man.'

Ik kon me moeilijk voorstellen dat de knorrige oude magistraat die beschrijving eer aandeed, maar ik draaide mij gehoorzaam om en liep de trap weer op, die ik net nog was afgedaald. Eerlijk gezegd was ik verbaasd. Wat kon er gebeurd zijn dat ik mij de toorn van Gaius op de hals gehaald had?

Schuldbewust klopte ik op deur. De jonge page deed open en leidde mij naar de plaats waar Gaius mij opwachtte. De deurwachter had gelijk gehad. Gaius was furieus. Hij zat op een kruk naast de tafel en stond op toen ik binnenkwam. Zijn magere gezicht zag wit van woede en zijn ogen schoten vuur. Zelfs de hond die ineengehurkt aan zijn voeten zat voelde zijn stemming aan, en toen ik binnenkwam, stond hij op en begroette mij met een dreigend gegrom.

'Daar bent u dus.' De stem, normaliter niet meer dan een hees gefluister, was uitgegroeid tot een grommend gebrul.

'Welaan, burger, ik waarschuw u, ik ben erg boos op u. Opdringerige vragen aan mij stellen is één ding - ik ben een oude man en een magistraat, en dus gewend mijzelf te verdedigen in de senaat. Maar dit is iets anders. Phyllidia is meer dan mijn gast; zij is mijn pupil - of dat zal ze zeer binnenkort zijn. Ik kan niet toestaan dat u haar op deze manier schrik aanjaagt.'

Het verbaasde mij dat het nieuws van mijn escapade hem zo snel al bereikt had. Phyllidia moest onmiddellijk naar hem toe zijn gegaan. De hond drukte zich op een onprettige manier tegen mij aan, alleen tegengehouden door de hand van Gaius op de ketting. Nerveus keek ik naar het beest.

Zo sussend mogelijk zei ik: 'Zeer vereerde excellentie, ik verzeker u dat ik dit niet heb gedaan uit gebrek aan respect. Ik ben alleen naar haar kamer gegaan om een flesje vergif op te sporen, waarvan ik wist dat het ergens in dit gebouw te vinden moest zijn. Ongelukkigerwijs heeft ze mij betrapt terwijl ik haar reiskoffer doorzocht, maar dat deed ik op bevel van mijn beschermheer...'

Gaius sprong brullend op mij af. 'U was wat aan het doen?

Haar bezittingen aan het doorzoeken? Onder mijn dak? Alsof er nog niet genoeg erge dingen gebeurd zijn! Bij Juno, als u geen burger was, zou ik u hiervoor laten geselen.' Een ogenblik vreesde ik dat hij zelf naar mij zou uithalen, of de hond op mij zou afsturen, maar in plaats daarvan liet hij zijn knokige oude hand met zo'n kracht op de tafel neerkomen dat zijn schrijfpapieren ritselden en de page in de hoek ineenkromp. De hond jankte, ging weer zitten en hield mij achterdochtig in het oog. Ik keek met eenzelfde blik naar het beest terug. Intussen dacht ik snel na. Het was duidelijk dat ik de situatie verkeerd had ingeschat. Met welke reden hij mij ook ontboden had, het was niet omdat ik naar het flesje had gezocht, en in plaats van mezelf verder te helpen, had ik Gaius nog een extra reden tot boosheid gegeven. Ik probeerde het over een andere boeg te gooien.

'Excellentie,' zei ik, Marcus' manier van doen zo goed ik kon imiterend, 'dit huis is het toneel geweest van een hoogst betreurenswaardig voorval. Betreurenswaardiger nog, wellicht, dan u denkt.' Ik zag dat hij een ander gezicht zette en speelde erop in. 'Ik volg alleen de orders van mijn beschermheer op. Als de keizer hier iets over te weten komt...' Ik zweeg theatraal en knikte naar de deur. 'Kunnen wij elkaar onder vier ogen spreken...?'

Gaius was niet voor niets magistraat. Nu ik een toespeling had gemaakt op internationale intriges nam hij plots een andere houding aan. Hij knikte nadrukkelijk naar de page en gebaarde dat hij moest gaan, zo gebiedend dat de slaaf de kamer uit stoof als een verschrikte kip.

De oude magistraat nam weer plaats op zijn kruk en zijn jachthond kroop eronder en ging toen aan zijn voeten liggen. Dat was tenminste een gunstiger teken. 'Nou?' zei Gaius op scherpe toon. 'Vertel uw verhaal, vloermaker, en zorg dat het geloofwaardig is, anders zal ik beletten dat u ooit nog één enkele tegel legt in deze stad.'

Die bedreiging joeg mij meer schrik aan dan een pak ransel. Vlug dacht ik na. Het zou nu niet lang meer duren, of het gerucht dat Felix vergiftigd was zou zich verspreiden, in ieder geval in dit huis - daar had de arrestatie van Octavius wel voor gezorgd. Als Gaius Phyllidia had gesproken, had hij het vermoedelijk al gehoord, en in de verklaring die ik er daarnet zelf had uitgeflapt, had ik het ook over een flesje met vergif gehad. Ik haalde diep adem. 'Het schijnt, excellentie, dat de dood van Felix niet het ongeluk geweest is waar het op leek.'

Hij zag al wit van woede, maar ik zweer dat hij nog bleker werd. 'Onzin!' zei hij kortaf. 'De man is gestikt, dat heb ik zelf gezien.'

'En uw hond?' zei ik.

De oude man keek naar het nog levende dier met zoveel genegenheid dat ik bijna meer voor de twee begon te voelen.

'Vergiftigd,' zei hij somber. 'Ik zou de schurk die dit op zijn geweten heeft graag in handen hebben. Ik durf er ook een eed op te doen dat het Felix was. Hij heeft dit huishouden altijd gehaat. Maar helaas is hij...' Hij brak de zin abrupt af. 'Heeft dit soms iets te maken met het flesje vergif waar u het over had?'

'Ik denk dat die twee zaken niet geheel los van elkaar staan.'

'Dat is haarkloverij. U lijkt wel een Griek. Ja of nee? In ieder geval kan ik niet geloven dat Phyllidia hier iets mee te maken heeft. Waarom zou zij mijn hond willen vergiftigen? En hoe?

Zij is niet eens op het feestmaal geweest.'

'Dat was haar geluk,' zei ik voorzichtig. 'Ik heb reden om aan te nemen dat het vergif niet voor de hond was bedoeld.'

Hij dacht er een ogenblik over na. 'Zegt u me nu dat er verband bestaat? Dat Felix ook vergiftigd is?'

'Ik geloof dat het mogelijk is. En mijn beschermheer is dezelfde mening toegedaan.'

'Bij Juno en Mercurius!' riep de oude man uit. 'Geen wonder dat hij er zo op aandrong dat ik mijn mond moest houden. Maar... u hebt gezien dat Felix die noot van de schaal pakte. Die idioot Tommonius kan toch niet van plan geweest zijn hen allemaal te vergiftigen. Zelfs als het deel van zijn plan had uitgemaakt dat Felix noten aangeboden zou krijgen, hoe kon hij dan weten welke noot hij zou pakken?'

Ik dacht opnieuw terug aan het tafereel op het banket, aan Felix, die zich met zijn bokaal in de hand en rood aangelopen door drank en wellust vooroverboog, om een noot te pakken, en de jonge acrobaat die zich naar hem over boog, hem opgeilde, met de notenschaal balancerend op zijn ondersteboven gekeerde voeten. Dus Tommonius was degene die de notenschaal daar had neergezet. Dat had ik me tot op dat moment nog niet gerealiseerd.

'Een belangwekkend punt,' mompelde ik. 'Misschien moet ik u zeggen dat Phyllidia, volgens haar dienstmeid, toch vergif in haar bezit had. Ze had het van Felix zelf gestolen.'

'Denkt u dat zij van plan was haar vader te vergiftigen?'

'Een interessante vraag, magistraat. U zegt 'van plan was'. Dat impliceert dat u zeker weet dat zij het niet gedaan heeft. Zegt u dat, misschien, omdat u weet wie het wel gedaan heeft?

Zelf had u geen enkele reden om hem graag te mogen en toen ik u daarnet vroeg over uw eerdere ontmoeting met Felix in Rome, was u erg afwerend.'

Hij wierp mij een blik toe. Zijn woede was afgenomen en hij was nu duidelijk bang. 'Gelooft u dat echt? Dat de man vergiftigd is? Hier onder mijn dak? Grote goden! Maar hij was een favoriet van de keizer.' Hij begroef zijn hoofd in zijn handen. Ik zei niets. De ervaring heeft mij geleerd dat stilte soms een formidabel wapen is als iemand in de greep van de angst verkeert. Ik bleef lang genoeg mijn mond houden om Gaius levendige beelden te laten oproepen van wat een passende straf zou kunnen zijn voor een man die had toegelaten - of er misschien zelfs de oorzaak van was - dat een van de favorieten van Commodus aan zijn tafel door vergiftiging om het leven was gekomen.

Meer hoefde ik niet te doen. Gaius stiet een zacht, wanhopig gejammer uit. Ik was bijna naar hem toe gelopen, maar de hond aan zijn voeten gromde waarschuwend en ik beheerste mijn opwelling.

'Het is waar,' zei hij ten slotte, 'dat ik met de familie Perennis heb kennisgemaakt, in Rome - Felix was er ook bij. Hij was ook toen al een onaangenaam mens en behandelde ons slecht, maar ik was gedwongen om betrekkingen met hem te onderhouden. Zijn vrouw echter, was heel goed voor mijn vrouw.'

'O ja?' Ik herinnerde mij Marcus' smalende, afkeurende opmerking over de dame en verbaasde mij.

Mijn stem moet me verraden hebben, want Gaius praatte snel verder. 'Toen we in de Keizerlijke Stad aankwamen en mijn jonge bruid doodmoe was van de hitte en de reis, sloot de moeder van Phyllidia vriendschap met haar.' Ik wist mij met mijn figuur geen raad toen ik hoorde dat zijn stem beefde van emotie. 'Natuurlijk werd zij geminacht in de hogere kringen van Rome - ze was geen schoonheid en had weinig andere kwaliteiten - haar vader moest haar een grote bruidsschat meegeven om haar toch te kunnen laten trouwen - maar zij was een vriendelijke vrouw. Haar echtgenoot minachtte haar openlijk, omdat zij hem nooit een zoon geschonken had - maar zij nam mijn vrouw in haar eigen huis op, behandelde haar als een zuster en was bij haar toen ze stierf.' Hij keek me recht aan.

'Alleen om harentwille haatte ik Felix. En om harentwille zal ik Phyllidia tot mijn pupil maken.'

'Dus Felix behandelde haar slecht?'

'Gruwelijk slecht. Sommigen in Rome denken dat hij haar vermoord heeft, maar natuurlijk is dat slechts een gerucht dat men liever voor zichzelf houdt. In ieder geval had hij haar wijn gestuurd, bij wijze van geschenk, en is zij kort daarop overleden, maar het verband is moeilijk te bewijzen. Ze had de wijn aangelengd, en ze had een probleem met haar bron. Anderen, die er ook van gedronken hadden, zijn tegelijk met haar overleden.'

'Ik begrijp het.' Ik begreep het echt; in Rome breken vaak epidemieën uit. 'Weet Phyllidia van dit gerucht?'

Hij keek me doordringend aan. 'U dringt nogal aan, burger. Gelooft u echt dat zij haar vader vermoord heeft? Hoe had zij dat gedaan kunnen hebben? Ze was zelfs nog niet in de stad aangekomen. En wat die dienstmeid van haar zegt, dat geloof ik niet. Ze verspreidt lasterpraatjes. Ongetwijfeld hoopt zij haar meesteres in de zaak te betrekken en dan aanspraak te maken op een beloning van de keizer. Ik wil wedden om tien denarii dat u geen flesje vergif in Phyllidia's bezittingen zult vinden.'

Ik kon het niet laten. 'U hebt gelijk, magistraat,' zei ik. 'Ik zal daar niets in vinden, want ik heb het al gevonden. Ze heeft het mij zelf overhandigd. Maar de beschuldigingen van de dienstmeid zijn vals. Haar vergif is niet gebruikt. Octavius heeft de moord bekend.'

Gaius werd bleek. 'Hebben jullie hem daarom op zolder opgesloten?'

'Inderdaad.' Plotseling kreeg ik een ingeving. 'Ik neem aan dat Phyllidia daar haar beklag over heeft gedaan - en dat u mij daarom door uw deurwachter heeft laten opsluiten?'

'Octavius zit gevangen op mijn zolder,' zei hij, met enige waardigheid. 'Natuurlijk heb ik inlichtingen ingewonnen. Phyllidia heeft mij bezworen dat u hem heeft laten arresteren voor een misdaad waarvan u wist dat hij die niet gepleegd had - en dat u haar dienstmeid samen met hem heeft laten opsluiten. Zij is ontdaan naar mij toegekomen.' Hij zuchtte. 'Ze heeft me niet verteld op welke aanklacht Octavius vastzit. Ik geloof, burger, dat ik u mijn verontschuldigingen moet aanbieden.'

'Integendeel,' zei ik. 'U bent behulpzamer geweest dan u denkt. En, geëerde magistraat, laat mij u dit zeggen - Phyllidia is terecht discreet geweest. Het zou in ons voordeel zijn dat niemand anders geruchten over vergiftiging te horen krijgt. Het is beter dat iedereen aanneemt dat Felix, zoals het leek, door verstikking om het leven is gekomen.'

Hij knikte. 'Ik begrijp het. Hoewel, als dit een moord was, begrijp ik nog steeds niet hoe dit op touw gezet is.'

Ik grijnsde. 'Ik ook niet,' zei ik monter. 'Maar ik ben wel van plan erachter te komen. Phyllidia had in één ding gelijk. Ik weet zeker dat Octavius het niet heeft gedaan.' Hij trok een geamuseerd gezicht en ik maakte vlug een buiging voor hem om te verbergen dat ik glimlachte. 'En nu, heer magistraat, wilt u mij excuseren? Mijn meester wacht op mij.' En voordat hij me had kunnen tegenhouden, deed ik de deur open, liet de page binnen en liep naar beneden. Ik wierp even een blik in het atrium. Tommonius zat er nog steeds plichtsgetrouw te weeklagen. Slaven waren nog steeds nergens te bekennen en ik wachtte niet tot ik er een gevonden had. Ik had gemeend wat ik tegen Gaius had gezegd. Marcus zou al lang ongeduldig geworden zijn. Het deed mij echter genoegen dat ik "goeiemiddag en dank je wel" kon zeggen tegen de stomverbaasde deurwachter, voordat ik hem de deur voor mij liet openen en hij mij uitliet. Buiten wachtten nog steeds enkele lankmoedige rouwklagers. Ik zocht mij een weg door het groepje en zette er stevig de pas in. Wel nam ik een paar minuten de tijd om, met tegenzin, naar de afvalhoop te lopen. Marcus moest de snor zien, vond ik - als dat het inderdaad was.

Maar ik kon het niet vinden, zelfs niet nadat ik naarstig met een stok in de hoop rond had geprikt. Een ogenblik was ik teleurgesteld. Misschien was het toch een stuk staart geweest en had een of ander dier het weggesleept om aan te knagen. Ik wroette wat dieper en stootte toen op iets wat er een ander stuk van zou kunnen zijn. Misschien een deel van de andere helft van de snor?

Ik pakte het aarzelend op. Het stonk zelfs nog erger dan de andere helft en ik wenste vurig dat ik een stevig stuk leer had waarin ik mijn vondst zou kunnen verpakken. Maar zoiets kon ik niet vinden en ik zou mij moeten behelpen met een oud, besmeurd stuk linnen dat ik, net buiten mijn bereik, op de hoop zag liggen. Ik pakte mijn stok en haalde het naar mij toe. Terwijl ik dat deed, werd mijn blik echter tot iets anders getrokken, en toen was ik mijn weerzin op slag vergeten. In het stuk linnen was een ander flesje van blauw glas gewikkeld, dat als twee druppels water leek op het flesje dat ik al had. Alleen was dit flesje leeg en rook het naar amandelen. 

Hoofdstuk 16

Een ogenblik stond ik simpelweg perplex. Toen boog ik mij voorover, greep mijn stinkende trofeeën met beide handen beet, wikkelde ze in het smerige linnen en rende er het volgende moment, zonder nog een spoor van waardigheid, als een oorlogskoerier mee door de straten naar het appartement van Marcus. Mijn hoofd tolde door mijn ontdekking. De snelste route naar het huis van Marcus voerde over de brede hoofdstraat in het centrum, maar ondanks mijn haast vermeed ik die, niet op de laatste plaats omdat de aanblik van een respectabele oudere burger in een toga die wild door de stad rent - vooral wanneer hij een stinkende linnen doek vol dingen van een afvalhoop meedraagt - zo goed als zeker onwelkome belangstelling zou wekken. Ik was al te laat voor mijn ontmoeting met Marcus en wilde niet verder opgehouden worden doordat ik een gênante verklaring zou moeten afleggen aan een stadswacht.

Het geluk was op mijn hand en ik wist aan de aandacht van de vigiles te ontsnappen, maar in het voorbij rennen zag ik wel verschrikte gezichten. Het is moeilijkje te haasten in een toga en mijn verwoede pogingen om de plooien bijeen te houden gaven aanleiding tot veel vrolijkheid onder de straatjongens, die mij meedogenloos bespotten en nawezen. Toen ik merkte dat een paar gefascineerde toeschouwers in tunieken tegen elkaar begonnen te fluisteren, mij op afstand volgden en zich verscholen in deurgaten als ik mij omdraaide om te kijken, kwam ik tot de conclusie dat ik een dwaze vertoning van mezelf aan het maken was en vertraagde ik mijn pas, zodat ik minder opviel.

Desondanks popelde ik om Marcus te zien. Hij zou in zijn nopjes zijn met mijn ontdekking, en hoewel ik waarschijnlijk geen geldelijke beloning zou krijgen, zou hij mij ongetwijfeld eten en drinken aanbieden. Ik had trek. Het was allang middag geweest, maar in een huis waar gerouwd wordt, krijgen de gasten niets te eten en te drinken tot het begrafenisfeest. Ik dacht terug aan de gebeurtenissen van de afgelopen dag. Van wie was het tweede flesje met vergif? Van Octavius, leek mij het meest voor de hand liggende antwoord. Maar had ik het motief voor zijn 'bekentenis' dan helemaal verkeerd begrepen?

Ik begon de jongeman steeds verdachter te vinden. Ik sloeg een hoek om en liep een smalle steeg in, niet meer dan een ongeplaveid voetpad tussen de huizen door, die mij naar de straat zou brengen waar Marcus woonde. Het afval hier was nog niet zo lang geleden opgeruimd en - met één oog omhoog gericht, voor het geval dat er boven iets uit een raam zou worden gegooid - wist ik er gemakkelijk de weg te vinden. Ook hier haastte ik mij - mijn beschermheer zou intussen een en al ongeduld zijn.

Toen ik plotseling rennende voetstappen achter mij hoorde, was ik verbaasd. Ongezonde steegjes zoals dit werden maar zelden bezocht. Ik draaide mijn hoofd om en keek, maar terwijl ik dat deed, trof iets krachtigs mij in de knieholtes en viel ik voorover op de straat. Op hetzelfde moment greep een sterke arm mij bij mijn pols, werd mijn onderarm op een pijnlijke manier op mijn rug gedraaid en werd mijn hoofd met sterke vingers over mijn mond geklemd achterover getrokken.

Ik had niet kunnen schreeuwen, ook al had ik het gedtrfd, maar een hese stem achter mij fluisterde: 'Houd je mond dicht - en je ogen ook, als je weet wat goed voor je is,' en ik voelde het koude metaal van een mespunt in mijn nek prikken. Ik wist wat goed voor mij was. Ik ben een oude man en de handen die mij neerdrukten waren sterk. Ik probeerde niet mij te verzetten, maar deed wat mij gezegd was en knielde gehoorzaam neer waar ik was gevallen. Ik proefde vuile jute, toen een zak van ruwe stof over mijn hoofd werd geduwd en het trekkoord stevig rond mijn mond werd aangetrokken. Het sneed in mijn mondhoeken en knevelde mij doeltreffend. Mijn andere arm werd met geweld achteruit getrokken en ik voelde bijtend leer toen mijn polsen weinig zachtzinnig met riemen op mijn rug werden geboeid.

Mijn hart klopte mij in de keel. Het was niet erg verstandig van mij geweest mij hier te wagen, in een toga en zonder escorte. Ik zou niet de eerste dwaze oude man zijn die om het leven werd gebracht voor een paar sestertii.

Als in antwoord op mijn gedachten, voelde ik de druk van het lemmet afnemen en een ogenblik later voelde ik een rukje aan mijn gordel en werd mijn beurs annex gordeltas losgesneden. Ik had het linnen zakje uit mijn handen laten glippen terwijl ik viel, en^toen mijn overweldigers het opraapten, had ik het rinkelen van het glas meer gevoeld dan gehoord. Ik wilde smeken, uitleggen, maar de zak maakte mij het spreken onmogelijk. Ik werd ruw voorover geduwd, zodat ik mijn evenwicht verloor en mijn voorhoofd over de grond schuurde. Ik kreeg een oneervolle trap tegen mijn achterste en toen hoorde ik rennende voetstappen die zich verwijderden. Het was allemaal in een mum van tijd gebeurd.

Een ogenblik lag ik daar, te versuft om me te verroeren. Ik kon nauwelijks geloven dat dit was gebeurd. Op klaarlichte dag was ik in mijn eigen stad overvallen en beroofd. Ik rolde mij ongemakkelijk op mijn zij en ging met moeite op mijn knieën zitten. Het was niet gemakkelijk, met mijn handen op mijn rug gebonden, maar ten slotte lukte het mij, en richtte ik mijn aandacht op mijn pogingen mijn polsen te bevrijden. Dat was een lastig karwei.

Er zijn talloze verhalen over weggelopen slaven en huisvrouwen die zich van hun boeien bevrijden door hun handen te wringen of een of ander scherp uitsteeksel in de buurt vinden waarmee zij ze dan behendig doorzagen. De werkelijkheid is anders. Ik was stijf, zat onder de blauwe plekken, voelde mij niet op mijn gemak en was mij pijnlijk bewust van het beschamende figuur dat ik sloeg, hulpeloos neerknielend in een modderig steegje met mijn hoofd in een zak. Een ogenblik was ik bijna blij dat er niemand in de buurt was die mij zo kon zien. Toen kreeg mijn gezonde verstand de overhand en begon ik in paniek te raken. Er was geen enkele reden waarom iemand zich de komende uren - en misschien zelfs dagen - in de steeg zou wagen. Ik zag al voor me hoe ik ellendig, doorweekt, verhongerd en halfdood gevonden werd door dezelfde stadswachten die ik zo graag had willen ontlopen. Of, als ik pech had, twee maal zo dood als halfdood. Deze gedachte zette mij aan tot actie en ten slotte lukte het mij mijn vingers zodanig te bewegen dat ik de knoop in mijn boeien vond. Ik deed haastig een schietgebedje tot de goden en begon eraan te plukken, in de hoop ze wat losser te kunnen maken. Eindelijk voelde ik dat er een beetje beweging in kwam, maar het was een pijnlijk gedoe.

Terwijl ik daarmee bezig was, probeerde ik na te denken. Nadenken werkt ook goed tegen paniek.

Om te beginnen mijn overweldigers. Wie waren zij? Ik had hun voetstappen in de steeg horen weerkaatsen en ik dacht dat ik wist waar zij heen waren, maar dat deed er niet veel toe. Ze zouden allang zijn opgegaan in de menigte.

Zij. Ik wist zeker dat ze met zijn tweeën waren geweest. Ja, beslist, ze moesten met zijn tweeën zijn geweest: een had me neergedrukt en de ander had me geboeid. En er waren twee paar rennende voeten geweest. Dat was een begin, een houvast. Een paar gelegenheidsdieven misschien, die op de loer hadden gelegen bij het smalle steegje, gereed om zich op iedere nietsvermoedende voorbijganger te werpen. Nou, ik wenste hun veel geluk toe met hun buit. Zoveel moeite voor zo'n mager loon. Mijn beurs bevatte slechts de allerkleinste muntjes, na Junio's expeditie naar de stad en nadat ik de kop soep had gekocht, en de dingen in mijn linnen pakje zouden de dieven ook niet erg vrolijk maken. De leren riem waarmee ze mij hadden geboeid, was waarschijnlijk meer waard dan wat ze mij hadden afgenomen. Even moest ik bijna glimlachen om de absurditeit van dit alles.

Haast alsof mijn geest weer helder was geworden, schoot mij een andere gedachte te binnen. Stel dat dit geen zuiver toevallige overval was geweest? Die twee schimmige figuren die mij hadden gadegeslagen - ik had ze in de gaten gehad sinds ik het huis van Gaius had verlaten. Ik had hen maar eventjes gezien. Hoe zagen zij eruit? Ik doorzocht mijn geheugen. Ik kon mezelf wel verwensen dat ik niet meer aandacht aan hen had besteed. Mannen. Dat in ieder geval, en dacht ik, gekleed in bruine tunieken, hoewel ik daar niet zeker van was. Geen mantels, in ieder geval, en ook herinnerde ik mij niet dat ik iets in hun handen had gezien, hoewel een van hen een dolk gedragen moest hebben. Grote mannen, ook: zij konden een heel deurgat vullen, stelde ik mij voor, zo groot en breedgeschouderd waren ze, alle twee. Maar voor de rest bleef alles vaag. Hoe ik het ook probeerde, meer kon ik mij niet herinneren. Ik had de knoop nu iets losser gemaakt en als ik een beetje bewoog voelde ik het leer over mijn polsen glijden. Het was geen onverdeeld genoegen - toen het bloed mijn handen weer instroomde, ebde het dove gevoel weg en voelde ik pijn opkomen. Maar ik had nu weer gevoel in mijn vingers en wrong behendiger.

Ik plukte nog steeds aan het leer toen ik het geluid hoorde. Voetstappen - aarzelende voetstappen achter mij in de steeg. Lichte voetstappen, als die van een kind. Ik wist me in die richting om te draaien en probeerde te roepen om hulp, maar de jute in mijn mond vervormde mijn woorden tot een verstomd gebrul. De voetstappen hielden op.

Idioot! Ik probeerde mij voor te stellen wat voor indruk ik moest maken. Als ik hem zou afschrikken, zou mijn kans op redding verkeken zijn. (Ik nam aan dat het een hij was - een meisje zou zich niet zo vlug in een steeg als deze wagen.) Maar de voetstappen hadden zich nog niet verwijderd. Ik liet mijn gebrul afzwakken tot wat ik hoopte dat een geruststellender geluid zou zijn en draaide mij om, zodat mijn gebonden handen zichtbaar werden. Ik tilde ze op, zo goed en kwaad als dat ging, en hoopte dat hij het zou begrijpen en mij zou helpen ze los te maken.

Een stem. Duidelijk een kinderstem. 'Wat doet u?'

Ik barstte bijna in tranen uit en mompelde iets door de zak heen.

'Wilt u dat ik u losmaak?'

Dat was beter. Ik knikte, enthousiast.

'Bent u een burger?'

Ik knikte opnieuw.

'U moet rijk zijn. Wat geeft u mij? Twintig as?

Dat moest ik nou weer hebben, dacht ik bitter, dat ik moest onderhandelen met een berekenend bedelaarskind. Aan de andere kant had ik met alle plezier twintig denarii geboden. Ik knikte zo heftig dat de zak ervan schudde.

De voetstappen kwamen naderbij, gretig, en ik voelde een handje aan mijn boeien. Ik bewoog mijn vingers en hij deinsde plots terug, maar een ogenblik later voelde ik trekken aan het leer. Even kreeg ik weer hoop, maar toen zei de stem klaaglijk:

'Ze zitten te strak, burger, ik krijg ze niet los.'

Ik wilde het kind aansporen zijn ouder er bij te halen, als hij er een had, of in ieder geval iemand op de hoogte te stellen van mijn netelige toestand. Maar ik kon alleen onbegrijpelijk gebrom voortbrengen.

Maar hij kwam zelf met een voorstel. 'Ik kan die zak van uw hoofd halen, burger. Ik kan hem niet losknopen, maar hij is gescheurd, hier, vanachter.' Ik voelde de kleine handjes trekken en plotseling kwam de lap stof achter mijn hoofd los en was er daglicht en lucht. Ik knipperde mijn ogen open. Hij was een klein, in vodden gekleed kind met grote ogen, dunne beentjes en een bolle buik, die ervan getuigde dat hij veel te weinig te eten had. Geen slaaf, dan had hij er verzorgder uitgezien - dit was meer de uitgehongerde nakomeling van een arme, vrijgeboren arbeider. Toch was het een kind van wie gehouden werd - het was niet verkocht maar gehouden, leefde ergens in een hutje en hielp een schamel bestaan bij elkaar te scharrelen door van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat op het land te werken voor een paar quadrans. Ongetwijfeld was hij een van de kwajongens waar ik eerder op had gemopperd. Zonder iets te zeggen, keek hij mij aan.

Met mijn schouder probeerde ik het uiteinde van de zak, die nog steeds strak rond mijn mond zat, weg te schuiven. Het was pijnlijk, maar de wanhoop moet mij kracht gegeven hebben, want ik speelde het klaar het ding zo ver te verwijderen dat ik

'Ar... eh... ar-eh oh-ie-je-ih-uh' kon zeggen.

Het kind staarde mij nog steeds aan. 'Marcus?' zei hij, het plotseling begrijpend. 'Marcus Aurelius Septimus?'

Ik knikte, dankbaar. 'O!' kreeg ik eruit. 'Oh ah eh ih.' Ik knipperde heftig met mijn ogen. Hij zette nog grotere ogen op. 'Ik? Moet ik het Marcus gaan vertellen?' Ik dacht even dat hij zou weigeren, uit ontzag, simpelweg, maar toen brak er een glimlach door op het vuile gezichtje. 'Daar krijg ik een paar as voor. Wacht u hier!' voegde hij er overbodig aan toe en liep op een draf weg. Er zat niets anders op dan te wachten, zoals het jongetje gezegd had. Ik schoof naar de muur en liet mijn vermoeide hoofd ertegen rusten. Mijn kaak deed pijn van de knevel en op de plaats waar de zware hand geklemd had.

De zware hand. Ik had er een glimp van opgevangen, in de fractie van een seconde dat hij om mijn mond geklemd werd. Een grote, door werk vereelte hand was het geweest, zonder ringen, en een dikke, gespierde pols. En op de hand, pols en arm zaten overal dikke, roodblonde haartjes. Ik haalde diep adem. Hoe was dat mogelijk? Een roodharige man? Ik was op zoek geweest naar Egobarbus en zijn roodharige slaven, maar nu begon ik mij af te vragen of zij mij misschien gevonden hadden. Wie anders zou er een reden hebben om mijn linnen pakje te stelen?

Ik zat hier nog steeds over na te denken toen er geschreeuw vanuit de straat klonk. 'Meester! Oh, meester! Wat hebben zij met u gedaan?'

Het was Junio, die met het kind op zijn hielen op mij af gerend kwam.

Hoofdstuk 17

AIs je hevig geëmotioneerd en geschrokken bent zijn weinig dingen zo aangenaam als in handen te zijn van een trouwe slaaf. Junio had mijn boeien in een wip los en vond mijn hachelijke toestand helemaal niet lachwekkend. Hij hielp mij op de been, met zo'n tedere zorg dat ik plotseling begon te beven en merkte dat ik gevaarlijk dicht bij tranen was. Misschien zei ik daarom, korzeliger dan ik bedoeld had:

'Genoeg zo! Je hoeft mijn arm niet te ondersteunen. Ik kan ik me best redden, nu je mij hebt losgemaakt.'

Maar Junio liet zich niet afschepen. 'Ik begrijp dat u nog steeds de oude bent, meester. Maar u hebt een lelijke schaafwond op uw voorhoofd en uw knieën knikken nog. Als u zich niet door mij laat helpen, zal de marktpolitie mij nog arresteren op verdenking van plichtsverzuim. En trouwens,' zei hij, terwijl hij me begrijpend toe grijnsde, 'Marcus zal veel meer onder de indruk zijn als u leunend op mijn arm bij zijn appartement aankomt.'

Ik had niet terug van zijn vleierij. Ondanks mezelf grijnsde ik beverig naar hem terug. 'Nou, goed dan. Ik zwicht voor je attenties. Ik moet indruk maken op Marcus - ik ben afhankelijk van zijn vrijgevigheid. Mijn beurs is gestolen, en dus heb ik geen muntgeld meer om die schurk van een jongen de twintig as te geven die ik hem beloofd heb voor zijn diensten als boodschapper.'

Toen ik de eerste stappen zette, was ik zelfs dankbaar dat ik op zijn arm kon leunen. Van mijn hoofd tot mijn voeten deed alles vreselijk pijn en ik voelde mij nog slapjes van de schrik. Junio drong niet aan op haast, maar luisterde naar mijn verhaal terwijl ik voorthinkte.

'Dus u denkt dat het de slaven van Egobarbus waren?' zei hij, toen ik het verhaal verteld had. 'Als dat zo is, meester, hebt u wel vooruitgang geboekt in uw naspeuringen. Het bewijst dat zij de stad nog niet uit zijn. En nu zullen zij niet meer ontsnappen. Marcus heeft wachters bij iedere poort.'

Ik knikte. Junio probeerde mij te paaien, maar hij had gelijk. Ik was nog te verward om op die gedachte te komen.

'Het zal niet erg moeilijk zijn om hen te vinden,' vervolgde Junio. 'Glevum is een grote stad, maar ze zullen zich niet lang verborgen kunnen houden. Ze zullen eten nodig hebben en ze zullen opvallen door hun uiterlijk. Een paar grote, roodharige vreemdelingen kunnen zich wel een paar keer voor koopman uitgeven, maar vroeg of laat trekken zij de aandacht.'

Het lukte mij flauwtjes te glimlachen. 'Ze zullen moeten stelen om aan de kost te komen, dat kan niet anders. Egobarbus had geen geld toen hij hier aankwam. Hij kon het zich zelfs niet veroorloven de koetsier te betalen en ik geloof niet dat Felix hem nog betaald heeft.' Ik beschreef hem wat ik bij de poort vernomen had.

'Denkt u dat hij u daarom beroofd heeft? Om eten te kopen?'

Dat dacht ik niet, maar voordat ik het zeggen kon, stapte de deugniet, die achter ons aan was geslenterd in de hoop op een fooi, plotseling naar voren en trok aan de mouw van mijn toga.

'Neemt u mij niet kwalijk, burger... het geld dat u beloofd had...'

Ik hield mijn strompelende pas in en keek hem met kille blik aan. Zou het kind gaan dreigen, vroeg ik mij af, nu hij had begrepen dat ik geen geld bij me had? 'Wat is er? Je geld krijg je later. Dat regelt Marcus Septimus voor mij.'

Even glinsterden een paar vroegwijze ogen in het vuile gezicht. 'Dat geloof ik, burger. Hij heeft mij ook geld beloofd toen ik bij hem aankwam met mijn tijdingen. Nee, het gaat over de mannen met het rode haar. Ik denk dat ik u iets over hen kan vertellen - tegen een prijs.'

Ik keek even naar Junio, maar hij hield zich op de vlakte. 'Ga door.'

'Hoeveel heeft u over voor die informatie?'

Dat hing natuurlijk van zijn inlichtingen af. Maar te oordelen naar zijn sluwe blik, vreesde ik dat de jongen, als ik zou weigeren hem te betalen, zou proberen zijn informatie aan anderen te verkopen - misschien wel aan de roodharige slaven zelf. Ik overlegde bij mezelf hoeveel ik zou bieden, toen Junio, die zich herinnerde hoe het was om jong te zijn, en niet van slag was omdat hij op straat beroofd was, het probleem voor mij oploste.

'Een hele mand met eten - brood, kaas, fruit en vlees - plus een hete pastei en een honingkoek van de straatventer. Allemaal voor jou, in ruil voor wat je weet. Wat zegje daarvan?'

Ik haalde opgelucht adem. Die beloning kon ik zonodig (met moeite weliswaar) uit mijn eigen middelen bekostigen. En dat zou wel eens nodig kunnen zijn. Mijn beschermheer deed alsof hij afkeurde dat ik steekpenningen bood in ruil voor inlichtingen, ofschoon dat een methode was die hij zelf vaak toepaste. Het zou heel goed kunnen dat ik de beloning zelf zou moeten betalen.

En Junio had gelijk. Zijn aanbod van vers eten had voor dit verpauperde kind een grotere waarde dan geld, dat hem met geweld zou kunnen worden afgenomen, of, erger nog, waardoor hij zelf van diefstal zou kunnen worden beschuldigd. Een goede maaltijd kun je, als je honger hebt, in korte tijd onbereikbaar maken voor dieven.

'Afgesproken!' De ogen van de jongen glinsterden van begeerte.

'Nu dan?' vroeg ik.

'Eerst wil ik de mand zien!' antwoordde het kind. Opnieuw bedacht ik hoe slim deze berekenende, onschuldige kleine jongen was. Hij had te lang in de achterstraten van Glevum geleefd om iets in goed vertrouwen te geven.

Ik knikte en legde pijnlijk trekkebenend de rest van de weg af naar het gebouw waarin het huurappartement van Marcus zich bevond.

Het was een weelderige suite, de beste in Glevum. De flat besloeg de hele eerste verdieping van een groot gebouw, maar had - net als de meeste andere appartementen - wel het nadeel dat het boven een wijnzaak op de begane grond en onder een complex kleinere flats lag, met daarboven, op de zolderverdieping onder het dak, nog een verzameling smerige, overvolle huurkamers. Het gemeenschappelijke trappenhuis was, zoals gewoonlijk bij daglicht, vol mensen die kwamen en gingen.

Terwijl Junio nog steeds mijn arm ondersteunde, baanden wij ons een weg door de menigte: onwelriekende, achtenswaardige bewoners van de bovenverdiepingen, stijve, officiële indieners van verzoekschriften en boodschappers die zaken te regelen hadden met Marcus en het gebruikelijke gedrang van kleine misdadigers en mensen die simpelweg nieuwsgierig waren. Bij de deur van het appartement werden wij toegelaten door een slaaf in een fraaie tuniek. Junio en ik lieten de kwajongen achter op de trap en liepen het ruime vertrek binnen waar Marcus en de vrouw met wie hij pas getrouwd was wachtten om mij te begroeten. Het was een prachtige kamer, met galerijen en betegelde vloeren, geschilderde pleisterfresco's, geweven vloerkleden, spiegels en komforen. Marcus lag uitgestrekt op een vergulde ligbank, en zijn dame zat, zoals het gebruik voorschrijft, op een stoel met rechte rugleuning naast hem. Ze zag er mooier uit dan ooit, in een glanzende, donkerblauwe, met gouddraad gegalonneerde oppertuniek. De zilverblonde pruik was gekapt in een elegante vorm en als enig ander sieraad droeg zij een snoer rijgkralen om haar bekoorlijke hals. Een groter contrast met de onfortuinlijke Phyllidia kon ik mij nauwelijks voorstellen. Toen ik, nog steeds leunend op Junio, werd binnengelaten, stond Marcus op om mij te begroeten. Zijn gezicht was het toonbeeld van een uiterst flatteuze verontrusting.

'Mijn beste oude vriend. Het doet mij deugd je hier veilig en wel te zien.' Junio had gelijk gehad over mijn ontvangst. Een slaaf die stond te wachten, kreeg opdracht een kruk voor mij te halen, een andere slaaf om mij van voedsel en wijn te voorzien, en Delicta, die vroeger in Glevum een privédokter had gehad en trots was op haar medische kennis, gaf zelf enkele slaven opdracht zalven, warm water en enkele dienstmeiden te halen om mijn wonden te verbinden.

Ik voelde mij als een bezoekende keizer - en wuifde de mij betoonde eer weg - terwijl Marcus erop toezag waar de kruk werd neergezet en bezorgd toekeek terwijl ik erop ging zitten.

'Ik hoor dat je bent overvallen?' Met het oog op mijn deplorabele toestand gebaarde hij Junio achter mij te gaan staan. Normaal gesproken zou hij zijn weggestuurd om te wachten in het bediendenvertrek.

'Overvallen en beroofd,' zei ik meesmuilend. 'Ik had iets gevonden wat ik aan u wilde laten zien.'

'Zie je nou wel?' Julia Delicta wendde zich tot haar man met een glimlach die brons had kunnen doen smelten. 'Overvallen en beroofd, net als mijn ongelukkige slaven vanochtend.'

Marcus glimlachte opgelaten naar mij. 'Delicta is ervan overtuigd dat er een groep rondzwervende rovers in de buurt is en dat deze gebeurtenissen deel uitmaken van een patroon. Niet erg waarschijnlijk, denk je ook niet, op grond van slechts twee overvallen? En in verschillende steden?' Hij pakte een kan wijn en een stuk brood van de loden dienbladen die als door een wonder voor ons waren verschenen en offerde er plichtsgetrouw iets van op het huisaltaar, tot mijn verrassing. Toen nam hij zijn plaats op de ligbank weer in en peuterde aan een dadel. Het was een vormelijk teken dat ik mocht eten en nadat ik mijn hoofd, handen en voeten door Junio in de aangeboden schaal had laten wassen viel ik uitgehongerd aan.

Ik verkneukelde mij. De komst van Delicta had nu al een verandering in de gewoontes van het huishouden tot gevolg gehad. Als ik vroeger informeel bij Marcus at, werden er nooit zulke strenge sociale conventies in acht genomen.

Welopgevoed als zij was, negeerde de dame de verfrissingen. In plaats daarvan zei ze ferm: 'Er zijn maar twee overvallen waar wij iets van afweten. Misschien zijn er nog veel meer gepleegd. In Corinium hebben we dit wel meer meegemaakt. Een dievenfamilie komt binnen op marktdag en begeeft zich onder de inwoners. En als zij hun zakken gevuld hebben verdwijnen ze weer.'

'Maar deze overval heeft niet in Corinium plaatsgevonden,' zei Marcus op geamuseerd geduldige toon, terwijl hij met licht opgetrokken wenkbrauwen naar mij keek.

Maar Delicta liet zich niet het zwijgen opleggen. 'Natuurlijk zijn de autoriteiten intussen naar hen op zoek en zijn zij al een eind weg. En wat ligt er meer voor de hand dan dat ze naar Glevum zouden zijn gekomen? Ik zeg je, echtgenoot, als je de schuldigen niet vlug arresteert, zullen ze verder trekken naar de volgende stad en nooit gevangen worden. En ze hebben mij beroofd van twee waardevolle slaven en een paar dure spullen. Ik ben je vrouw. Ze moeten voor het gerecht worden gebracht.'

Ze richtte de stralenbundel van haar glimlach op mij. 'Vind je ook niet, Libertus?'

'Ik mag een oude man zijn, maar als een vrouw als Delicta mij zo vol vertrouwen aankijkt, ben ik bereid het met haar eens te zijn over wat dan ook. Ik had echter wel de tegenwoordigheid van geest om te zeggen: 'Ik meen, vrouwe, dat deze overval op mij persoonlijk was gericht. Volgens mij waren zij uit op wat ik bij me had. Voor dieven had het geen waarde, maar ik had iets gevonden waarvan ik dacht dat het enig licht zou kunnen werpen op de gebeurtenissen rond de dood van Felix.' In het kort beschreef ik mijn vondst van de vermeende stukken 'staart' en het lege flesje.

Marcus knikte bedachtzaam. 'Dat lijkt mij een aannemelijke verklaring.'

Delicta glimlachte nog steeds, maar was niet bereid haar theorie te herroepen. 'Dus volgens jou bestaat er geen verband met het incident in Corinium?'

Ik had bijna geantwoord dat ik dat inderdaad dacht, maar na even te hebben nagedacht, besloot ik dat te veranderen. 'Ik denk niet,' zei ik, een slag om de arm houdend, 'dat de twee overvallen door dezelfde personen gepleegd zijn. Maar het zou kunnen dat ze op een of andere manier met elkaar in verband staan. Twee overvallen, zo dicht bij Marcus, berusten wellicht niet op louter toeval.'

Of ik het nu goed of fout had, het bleef een diplomatiek antwoord. Marcus keek gepast ernstig en bedachtzaam voor zich uit en mompelde dat de daders gegrepen moesten worden, terwijl zijn echtgenote mij stralender en warmer dan ooit aankeek.

'Slim bedacht, Libertus,' zei ze. 'Maar je bent gewond. Als je klaar bent met eten zal ik mijn dienstmeiden naar je hoofd laten kijken.'

Ik maakte duidelijk dat ik klaar was en de meisjes kwamen naar voren.

De volgende momenten waren genoeglijk. Het was alsof ik weer een jongeman was en mij overgaf aan de goede zorgen van Gwellia. Of een zalf van leverkruid en varkensvet echt helpt tegen snijwonden en blauwe plekken weet ik niet, maar toen mijn voorhoofd en vervolgens mijn knieën voorzichtig werden gewassen en gezalfd door zachte, willige vingers, had dat zo'n weldadige uitwerking op mij dat het me ook van veel ernstiger verwondingen had genezen. Ik begon te wensen dat ik nog meer schaafplekken te verzorgen had.

Marcus verstoorde mijn dagdroom. 'Nu dan, oude vriend, had je nog andere wensen?'

Het leek mij nogal inhalig om hem om geld te vragen, maar de kwajongen zat nog steeds op de trap. Bedeesd opperde ik:

'Met alle respect, excellentie, maar kunt u mij wat geld lenen?

Geen grote som, maar alleen wat muntgeld voor het kind dat als mijn boodschapper is opgetreden? Het spijt me dat ik het u moet vragen, maar mijn eigen beurs is gestolen.'

'Mijn beste oude vriend, het staat je vrij om meer dan dat te vragen. Ik zou al dubbel zoveel doen voor een bedelaar.'

Hij zei het met zoveel warmte en bereidwilligheid dat ik mij geroerd voelde en eraan toevoegde: 'Nu ik eraan denk, zal ik het kind natuurlijk moeten meenemen naar mijn huis. Hij denkt mij te kunnen inlichten over mijn overvallers. Ik heb hem een mand voedsel beloofd als hij nuttige aanwijzingen geeft.' Ik hoopte natuurlijk dat Marcus de beloning zou voorschieten, maar kende hem te goed om het hem op de man af te vragen.

Ik had geluk. Marcus was nog steeds in een welwillende bui. Hij glimlachte, zei: 'Laat dat maar aan mij over,' en stuurde er haastig een van zijn slaven op uit. In gedachten dankte ik de goden. Die kleine ruil bespaarde mij een week levensmiddelen. De kwajongen werd voor ons geleid, zijn ogen nog groter dan disci. Hij was zo beduusd in aanwezigheid van Marcus, met zijn brede purperen zomen, dat hij zijn informatie voor niets zou hebben gegeven.

We vroegen het hem niet. Marcus betastte enkele munten uit zijn beurs en zei: 'Dus jij bent de jongen die de boodschap hier gebracht heeft?'

De jongen knikte, te bang om een woord te zeggen.

'Je zegt dat je inlichtingen hebt? Over de mannen die mijn arme oude vriend hier hebben aangevallen?'

De deugniet wierp een blik op mij. Nu Marcus mij een vriend noemde, hoe arm en oud ook, steeg ik aanzienlijk in zijn achting. Hij stamelde: 'Het... het is niets, excellentie.'

'Niettemin,' zei Marcus, 'willen wij het graag horen.'

De jongen slikte. 'Het is alleen... Ik dacht dat ik ze al eerder had gezien, toen ze kleinigheden aan het verkopen waren in de buurt van de markt, bij de tempel van Mars. Ze hadden een kleed uitgespreid onder een van de buitenzuilen en er hun koopwaar op uitgestald. Ze zaten voor de steeg. Toen zag ik dat de aediles hen wegstuurden.' Hij zei nu niet meer dat hij eerst de mand wilde zien: in zijn begeerte praatte hij honderduit.

'Kleinigheden?' zei ik, op hetzelfde moment dat Marcus vroeg: 'Weet je wel zeker dat het dezelfde mannen waren?'

De jongen stamelde: 'Ik heb hen de steeg uit zien rennen. Ze waren met zijn tweeën. Ik dacht dat het dezelfde mannen waren. Je herkent ze gemakkelijk. Grote mannen in bruine tunieken, met rood haar en Keltische laarzen.'

Ik knikte. Er zat iets in als mijn theorie klopte. 'Wat waren zij aan het verkopen?' vroeg ik nog eens.

De jongen haalde zijn schouders op. Ik was niet zo angstaanjagend als Marcus. 'Armbanden, mouwbanden, spiegels - dat soort dingen. Van brons, zo te zien. Ik weet niet zoveel van die dingen af. De mensen kochten ze.' Hij wendde zich tot Marcus.

'Ik zweer het u, excellentie. Dat is alles wat ik weet.'

Marcus keek mij aan. We waren niet veel opgeschoten, maar ik wist nu zeker dat ik overvallen was door de bedienden van Egobarbus. Ik knikte.

Een bediende werd eropuit gestuurd om de mand te halen en ik zag de jongen grote ogen opzetten toen hij er even in keek. Misschien zaten er wel geen honingkoeken in, maar het kind leek verheugd met de meevaller. Marcus pakte de munten en ik zag hoeveel fooi hij gaf. Het deed mij deugd te weten dat de kwajongen, ondanks al zijn slinksheid, veel meer had verdiend dan zijn twintig as.

Welnu, ik zou er later over nadenken. Voorlopig had ik andere zaken aan mijn hoofd. Ik deed opnieuw mijn ogen dicht, hield de dienstmeisjes mijn handen voor en liet hen de plekken waar de leren riemen in mijn polsen hadden gesneden inwrijven met zalf. Het had zo zijn voordelen, dacht ik loom bij mezelf, dat mijn beschermheer nu een getrouwd man was.

Hoofdstuk 18

Het geduld en het medegevoel van mijn beschermheer waren mij welkom, maar er kwam natuurlijk een eind aan, en dat eind had ik bereikt doordat ik hem de kwajongen had laten betalen. De voorraad was uitgeput. Er leek maar heel weinig tijd te zijn verstreken toen hij kortaf zei:

'Goed, goed, dat moet genoeg zijn. Je voelt je nu weer wel beter, zeker, Libertus? Wij hadden zaken te bespreken, weet je nog?'

Er zat niets anders voor mij op dan me te schikken. Hij zwaaide met zijn edele hand en meteen kwam er een eind aan de genotvolle behandeling. De charmante dienstmaagden pakten hun balsems en zalfjes op en zweefden weg. Op een teken van haar echtgenoot volgde hun meesteres hen en - op de onvermijdelijke slaven na - was ik alleen met Marcus, die nu bijna rechtop zat op zijn ligbank en ongeduldig met zijn stok op zijn dij tikte. De droom dat ik keizer Commodus was (of Jupiter zelf) die in een aards paradijs op de troon zat en werd bediend door willige aanbidsters, was op slag in rook opgegaan.

'Excellentie?' waagde ik te vragen, trachtend doortastend en verstandig te klinken. 'Wat wilt u dat ik eerst doe? Delicta's deurwachter ondervragen over de problemen in Corinium, of rapport uitbrengen over de vorderingen die ik heb gemaakt?'

Hij keek me somber aan. 'Valt daar dan nog iets over te zeggen? Je zei dat je die dingen op de afvalhoop gevonden had. Heb je soms nog ander bewijsmateriaal gevonden waarover ik nog niets gehoord heb?'

'Bewijsmateriaal niet,' zei ik voorzichtig. 'Maar ik heb wel een paar belangrijke indrukken opgedaan. Incidenten die te denken geven.' Discreet bewoog ik mijn stijve vingers, om het kleine flesje dat aan het koordje onder mijn kleren hing aan te raken. Door de overval had ik er niet meer aan gedacht. Maar het was niet gebroken tijdens mijn val. Dat stelde mij gerust. Ik overlegde nog met mezelf of dit wel het gunstigste moment was om het aan Marcus te laten zien, toen hij het probleem voor mij oploste door ongeduldig te zeggen: 'Ik kan geen actie ondernemen op grond van jouw indrukken, oude vriend. Geef mij de feiten als je ze hebt ontdekt. Ga intussen die poortwachter van mijn vrouw maar spreken. Ze zal me geen rust gunnen tot je dat gedaan hebt. Hier, mijn slaaf zal je de weg wijzen.'

Junio hielp mij overeind en we volgden de in tuniek geklede bediende de prachtige publieke vertrekken uit naar de nederiger verblijven aan de achterkant van het gebouw, waar een aantal morsige kamers aan een rokerige gang lag. Daar midden tussen lag een nog rokeriger vertrek met een rookvang, waar in het midden, op een gietijzeren stander, een groot houtskoolvuur brandde. Dit moest de geïmproviseerde keuken zijn. De meeste appartementen in Glevum hebben geen enkele kookgelegenheid en op de bovenverdiepingen van gemeenschappelijke woonblokken, zoals hier, wordt dat soort zaken zelfs actief ontmoedigd, na de tragische branden in Rome. Appartementeigenaren gaan uit eten dezer dagen of stellen zich tevreden met maaltijden die ze laten afhalen aan de betere etenskramen. Daarom was dit wankele kooktoestel een aanwijzing van de status van Marcus. Geen wonder dat bemiddelde burgers zoals Gaius liever een huis kochten als dat mogelijk was, zodat hun koks maaltijden - en zelfs banketten - konden bereiden, zonder het voortdurende risico van verstikking of een grote brand. De keukenslaven, half ontkleed en puffend van de rook en de hitte, hadden het te druk met het villen en aan het spit rijgen van een geit om ons op te merken toen we langs liepen. De slavenjongen met de emmer, wiens taak het was de vlammen te blussen en de muren af te koelen in geval van nood, keek op en knikte.

Junio werd weggeleid naar de slavenkamer, waar hij ongetwijfeld een paar quadrans zou winnen tijdens het dobbelspel met de anderen. Mijn bediende heeft een onschuldig gezicht en een buitengewoon talent voor gokken. Ik weet niet hoe hij het klaarspeelt, maar hij heeft veel meer geluk bij het vallen van spelstenen en dobbelstenen dan het toeval alleen mogelijk maakt. Ik liet hem achter om zijn slag te slaan en werd naar de poortwachter gebracht.

Ik trof de man in een van de celachtige kamers die als slaapruimte voor de slaven waren bestemd. Hij was een grote, gespierde man met enorme handen en zelfs nóg grotere voeten - zoals het hoort bij een poortwachter. Ik had hem wel eens eerder gezien in Corinium en ik glimlachte hem bemoedigend toe, maar als hij al enig genoegen voelde toen hij mij zag, wist hij dat snel te verbergen.

'Zo, daar bent u dan eindelijk,' bromde hij. 'Ze zeiden dat ze u hadden laten halen. Waarom, zou ik willen weten. Ik heb hun alles wat ik weet verteld, al een keer of tien.'

'En wat precies heb je hun verteld?' zei ik minzaam, terwijl ik naast hem neerhurkte op de bos riet die hij als bed gekregen had. De kamer was klein, maar was voor het overige niet bescheidener dan de mijne.

Een moment keek hij me boos aan en toen slaakte hij een diepe zucht. 'Nou, goed dan. Dan zal er wel niets anders opzitten dan het allemaal nog eens te vertellen. Hij kwam vanochtend vroeg aan huis. Voor zover ik mij kan herinneren had ik hem nog nooit eerder gezien. Hij had een pakje zijde en een paar armbanden bij zich en zei dat het een geschenk was voor Julia Delicta, ter gelegenheid van haar huwelijk. Toen ging hij weer. Ik heb niet zo op zijn gezicht gelet. Dat is alles wat ik weet.' Hij zei het op een toon alsof hij iets opdreunde.

'Ja, ja.' Ik dacht even na. 'Hoe vroeg is hij aangekomen?'

Hij trok een nadenkend gezicht. 'Geen idee. Denkt u soms dat ik een raadslid ben en waterkaarsen bij me heb? Het was nog erg vroeg. De zon was nog maar net op en ik hoorde de schoolmeester zijn leerlingen binnen roepen.'

'En het verbaasde je niet dat hij een geschenk kwam brengen?'

De man haalde zijn schouders op. 'Een beetje wel, misschien, omdat ik hem niet kende. Maar er komen steeds geschenken binnen sinds Delicta gisteren van het forum is gekomen.'

Natuurlijk was het huwelijk, nu het was voltrokken, geen geheim meer. 'Dan hebben de getuigen het nieuws zeker verspreid,' zei ik. Voor de eerste maal glimlachte de poortwachter bijna. 'Meer dan dat,' zei hij. 'De oude auspex was verrukt dat hij gevraagd was om de plechtigheid te voltrekken - hij moet het half de stad verteld hebben. En aangezien het Marcus was met wie ze zou trouwen, wilde iedereen dolgraag komen en geschenken aanbieden - en gezien worden.' Hij zweeg even. 'Ik denk dat ik mij die man daarom nog herinner. Er was niets aan het geschenk waaraan je kon zien wie de gever was.'

'Heb je het hem gevraagd?'

De man trok een grimas. 'Jawel. Hij zei dat het van een oude vriend van Marcus was. Daar kon ik moeilijk iets op zeggen. Ik ken de bezoekers van mijn meesteres, maar Zijne Excellentie heeft wel een stuk of tien vrienden in Corinium die ik nog nooit heb gezien.'

Daar kon ik moeilijk iets tegenin brengen. Ik stapte over op een ander onderwerp. 'Maar waardoor heeft die man je achterdocht gewekt?'

Hij haalde zijn schouders op. 'Ik zou hem helemaal niet verdacht hebben als die slaven van ons huishouden niet waren neergestoken in de stad. Natuurlijk begon ik, toen ik dat gehoord had, mij dingen af te vragen over die vreemdeling die aan de deur geweest was. Maar echt, burger, voor de rest kan ik mij niets herinneren. Hij droeg een donkere cape, maar dat vond ik verder niet verdacht. Het had geregend en de man was doornat. Hij kwam aan de poort en vroeg of hij toegelaten kon worden bij Julia Delicta. Toen moest ik hem wel zeggen dat zij de stad in was.'

'Maar de winkels waren toen toch nog niet open?'

Nu verscheen er een aarzelende glimlach op zijn gezicht.

'Delicta is een vermogende vrouw, burger. De winkels gaan voor haar open.'

Ik knikte. Het was ongewoon dat Delicta zelf inkopen deed. Rijke Romeinse vrouwen zijn niet als de Keltische vrouwen en geven er de voorkeur aan hun echtgenoten of slaven te sturen, zelfs voor stoffen of sieraden. Maar Julia Delicta was gewend haar eigen zin te doen. De winkeliers van Corinium zouden ongetwijfeld met de slaap in hun ogen midden in de nacht de trap afkomen om hun geblindeerde kraam te openen als zij bij hen op de stoep stond. Ik zei: 'Dus de bezoeker heeft dat pakje achtergelaten. Hebt u iets van hem gezien?'

'Hij was jong en donker en had een vreemd, afgebeten soort accent - of dat leek me, tenminste. Sinds hij aan de deur geweest is, vraag ik mij af of hij met opzet zo sprak. Hij had een goed paard, dat weet ik ook nog.'

Ik knikte. Dat was tenminste nieuwe informatie. Na even te hebben gezwegen, zei hij: 'Mijn meesteres denkt dat er een groep dieven in de stad geweest is. Dat is wel eens eerder gebeurd. Mannen kwamen dan aan de deur met boodschappen als de huiseigenaren uit waren en - als men ze toestemming gaf te wachten - stuurden zij de slaven weg met een of andere verzonnen boodschap en keken ze rond of er iets de moeite van het stelen waard was. Geen grote dingen, natuurlijk, alleen een paar gouden beeldjes, die ze dan onder hun kleding verborgen en later doodgemoedereerd mee naar buiten smokkelden. Een tijd later werden die diefstallen pas ontdekt.'

'In dit geval schijnt dat niet zo te zijn.'

'Gelukkig voor mij, want als ik hem binnen had gelaten, zou het mijn schuld geweest zijn. Maar er zijn altijd nog andere dieven - die op straat hulpeloze mensen overvallen en van hun beurzen beroven - zoals ze u hebben beroofd, burger, heb ik gehoord.'

Dat kon ik moeilijk ontkennen, maar hij had het met een bijna brutale grijns gezegd. Ik trok mij echter niets aan van de wending die het gesprek genomen had en daar ik - zo nam ik aan - alles had vernomen wat er te vernemen viel, nam ik afscheid van hem en liep ik terug naar Marcus.

Intussen stond er een rij clientes te wachten op mijn beschermheer, maar hij had ze laten wachten om met mij te spreken.

'Wel, wel, mijn brave mozaïekmaker, heb je nog iets nieuws gehoord?'

'Geen echte feiten, excellentie, want die had u al te horen gekregen.'

'Nou, ik heb wel een paar feiten voor je. Had je al gehoord dat het lichaam van mijn arme heraut gevonden is?'

Ik knikte. 'Dat heeft Junio mij verteld.'

Marcus zuchtte. 'Ik heb hem op laten halen. Het is een lastige zaak. Nog erger dan ik had gedacht. Niet alleen heeft Felix hem aan een staak laten binden, zodat de vogels aan hem konden pikken alsof hij een ordinaire crimineel was, maar hij had ook een waarschuwingsbordje boven hem laten spijkeren: "Dit was een naamloze, brutale slaaf, die de grote Felix Perennis heeft beledigd." Wie dacht die Felix wel niet dat hij was? Een Romeins gouverneur, misschien?'

Ik maakte een medelevend geluid. Ik wist waar hij op doelde. Het was de gewoonte van enkele hogere magistraten en provinciale gouverneurs om misdadigers op deze wijze van een etiket te voorzien voordat ze werden terechtgesteld, en soms lieten zij hen over straat gaan met de aanklacht tegen hen op een bordje rond hun nek, om hen te vernederen en om als waarschuwing te dienen voor de rest van de bevolking. Ik wist dat Marcus zelf eens een bericht boven een gekruisigde misd adiger had laten aanbrengen, maar Marcus was een hooggeplaatste magistraat. Felix had daar de bevoegdheid niet toe.

'Die de grote Felix Perennis heeft beledigd, nou ja!' Marcus brieste van woede. 'Als er iemand beledigd is, dan ben ik het.'

De gedachte kwam bij mij op dat de heraut zelf misschien ook beledigd had kunnen zijn, maar dat was natuurlijk geen gedachte die ik hardop kon uitspreken. Ik zei: 'Maar u hebt het lichaam laten verplaatsen, excellentie?'

'Natuurlijk. We kunnen niet toelaten dat zijn geest geen rust kan vinden en in de stad gaat rondwaren. Mijn bedoeling is dat hij een fatsoenlijke begrafenis krijgt. Maar dat is nu juist het probleem, oude vriend. Ik had hem hierheen moeten laten brengen, om hem behoorlijk te wassen en te balsemen, omdat hij hier heeft gewoond en gewerkt, maar ik ben officieel in de rouw voor Felix. Het zou van gebrek aan respect getuigen om nog een begrafenis te houden, vooral van iemand die door Felix zelf ter dood gebracht is.'

'Maar excellentie,' waagde ik op te merken, 'dan begraaft het slavengilde hem toch? Ik weet dat u uw slaven normaal gesproken voorziet van voedsel, maar onder de gegeven omstandigheden kunt u hem toch zeker wel door hen laten begraven? Het zou allang achter de rug zijn vóór de begrafenis van Felix. Ze zouden het nu meteen kunnen doen. Hij was maar een heraut. Een rouwperiode is niet nodig.'

'Dat zou geen probleem zijn,' zei Marcus. 'De heraut was lid van het gilde - ik heb altijd zijn contributie betaald. Dat heb ik voor al mijn bedienden gedaan. Ik weet nooit zeker of ik niet naar Rome teruggeroepen zal worden en of ik ze een fatsoenlijke begrafenis zal kunnen geven als ze sterven. Nee.' Hij fronste zijn wenkbrauwen. 'Het probleem is waar we nu met het lichaam heen moeten.' Hij keek me nadenkend aan. Ik kende Marcus. Hij wilde ergens heen. Voorzichtig zei ik:

'Natuurlijk, excellentie, als er iets is wat ik kan doen...'

Marcus glimlachte. 'Libertus, je bent een echte vriend. Ik zal dit niet vergeten als we nog eens openbare opdrachten te vergeven hebben. Goed dan, ik neem je aanbod aan. Het begrafenisgilde kan hem bij jou van je kamers halen. Zodoende kun jij in mijn plaats de plechtigheid bijwonen. Ik zou niet willen dat het Felix gelukt was mijn heraut naar de andere wereld te sturen met alleen slaven om voor hem te rouwklagen.'

Ik deed mijn mond open om bezwaar te maken. Als gastheer optreden op een begrafenis, vooral als hoofdrouwklager, is een lastig karwei. Niet alleen hield het in dat ik dan een kamer voor het lijk zou moeten afstaan - en de hemel weet dat er ook nu al erg weinig ruimte was - maar ook waren er naderhand allerlei reinigingsrituelen, waaronder een gewijd offer, een vastenperiode en nog een reeks persoonlijke zuiveringsrituelen als er negen dagen verstreken waren. Om nog maar niets te zeggen van de koude nachtelijke optocht buiten de stadsmuren erbinnen mogen geen begrafenissen gehouden worden. Maar met Marcus viel niet te twisten.

Hij glimlachte naar mij. 'Ik wist wel dat ik op je diensten kon rekenen, oude vriend. Ik heb hen de heraut al naar je werkplaats laten brengen. Het gilde heeft bepaald dat ze hem van daaruit kunnen begraven. En je hoeft niet bang te zijn voor spoken - die zullen geen gebruik maken van je slaapkamer. Ze doen het vannacht. Ik heb de voorman al gesproken.'

Hij bedoelde dat hij de man had omgekocht. Op zwakke toon zei ik: 'Maar, excellentie, ik was van plan vanavond naar de noordpoort te gaan, om de menner van het voertuig waarmee de Kelten zijn aangekomen te spreken.' Het was niet een plan dat ik mij vast had voorgenomen; in feite had ik het zelfs zojuist bedacht, maar het leek mij een redelijke bezigheid, en te verkiezen boven een begrafenis. Ik voegde er zo overtuigend mogelijk aan toe: 'Hij zou vanavond betaald krijgen, en ik hoopte...'

Marcus viel mij in de rede. 'Maak je daar maar niet druk over. Die man laat ik zelf wel ondervragen.' Hij gaf mij een kameraadschappelijke klets op de schouder. 'Bij het gilde verwachten ze je. En kijk niet zo somber. Er zal weinig ophef over zijn.'

Dat wist ik zo net nog niet. Als het lijk al was afgeleverd zouden de roddels zich ongetwijfeld al aan het verspreiden zijn de eerstvolgende halvemaan zouden mijn buren mij mijden met de wantrouwende beleefdheid die altijd volgt op de aanwezigheid van een lijk in je huis. En de begrafenis zou ook niet onopgemerkt blijven.

Ik heb wel vaker begrafenissen van het slavengilde bijgewoond. De lijkbaar is gemaakt van verguld hout en wordt niet mee gecremeerd, de urnen zijn van goedkoop aardewerk in plaats van goud en brons en de rouwklagers zijn betaalde slaven, maar aan plechtigheden is er geen gebrek. Voor een man die niets bezit op deze wereld, is de overgang naar de volgende wereld een belangrijke gebeurtenis, en slaven leggen vaak iedere quadrans die zij bezitten opzij, om ervoor te zorgen dat zij hun schulden afbetalen en zodoende het massagraf vermijden dat anders hun lot zou zijn. Desondanks worden slaven vaak met meer dan één tegelijk begraven - dat halveert de kosten en levert meer spektakel op. Ik zag de lange rouwstoet al voor mijn deur aankomen.

Marcus ving mijn blik op. 'Ik verzeker je, Libertus, dat het er vannacht stilletjes aan toe zal gaan. Gisteravond is er kennelijk nog een grote slavenbegrafenis geweest. Een van de doden heeft daadwerkelijk ooit voor het gilde gewerkt, en dus hebben zij er een enorme plechtigheid van gemaakt: een hogepriester, echte toespraken, fluitspelers, dansers en tientallen rouwklagers om achter het lijk aan te lopen.'

Ik knikte. 'We hebben de processie zelf gezien, excellentie, op weg naar het banket.'

Marcus wuifde de opmerking weg. 'Dat zal wel. Nou, dat zal er vannacht niet bij zijn. Ik heb gevraagd of het discreet kon, hoewel ik zeker weet dat het gilde deze dingen altijd heel goed doet.'

Ik moet er nog steeds twijfelend hebben uitgezien. Met een enigszins ongeduldige ondertoon in zijn stem vervolgde hij: 'En kosten doet het je niets. Zij leveren de offergaven en de maaltijd na de begrafenis. Ik heb het al geregeld.'

Wat meer was, dacht ik, dan iemand ooit voor mij zou doen. Behalve misschien Junio. Maar ik moest Marcus niet ergeren. Met alle waardigheid die ik op kon brengen, zei ik: 'Met genoegen, excellentie.'

Een genoegen was het natuurlijk helemaal niet. Maar er was niets meer aan te doen. Het werd al donker en ik zou naar huis moeten gaan om me voor te bereiden. Ruwe stof, as op mijn voorhoofd en een wake in de koude nachtlucht terwijl ik nog stijf en gehavend was na de overval. En het regende. Ik riep Junio bij me en samen liepen we terug naar de straat. Ik wenste, niet voor de eerste keer, dat Felix Perennis nooit naar Glevum was gekomen. Mijn rancuneuze gedachten namen mij dusdanig in beslag dat het niet bij me opkwam dat ik de oplossing voor althans een deel van het probleem in handen had gekregen. 

Hoofdstuk 19

De avond was even somber als ik had gevreesd. De arme heraut bood een trieste aanblik en lag uitgestrekt op een geïmproviseerde lijkbaar op de tafel in mijn werkplaats. Om hem heen brandden de rituele kaarsen. Het was al geen prettig gezicht geweest om hem achter het rijtuig te zien wegslepen, en een dag en een nacht aan een paal gebonden hadden hem er ook niet op vooruit doen gaan - ook de zichtbare gedeeltes van hem niet. Ik was blij dat de gildeleden, tegen het gebruik in, zijn gezicht met een doek bedekt hadden. Ze hadden werk van hem gemaakt, zijn gruwelijke wonden gewassen en hem zo goed en zo kwaad als het ging gehuld in het nieuwe gewaad dat Marcus had geleverd. Zij hadden ook een jammeraar meegebracht, wiens klachten ik buiten vanuit de steeg al hoorde, en voor mijn deur lag een groene begrafeniskrans om aan te geven dat er binnen een lijk lag. En dus meden de mensen, zoals ik had verwacht, het huis en liepen zij aan de overkant van de straat voorbij. Ik zou van geluk mogen spreken als er nog klanten kwamen, tot dagen na de begrafenis. Op één punt had Marcus gelijk gehad. Toen het moment was aangebroken, was er betrekkelijk weinig 'drukte'. Het gilde had slechts vier dragers geleverd, en die kwamen al opdagen voor ik goed en wel gereed was om ze te ontvangen. Ik was mij nog aan het hullen in de lugubria, het donkere gewaad dat verplichte dracht is voor de naaste verwanten of belangrijkste rouwklagers. Ik had het mijne niet meer gedragen sinds mijn eigen meester was overleden, en dat was al meer dan tien jaar geleden. Gelukkig valt de Romeinse mode ruim, want sindsdien was zowel mijn leeftijd als mijn buikomtrek toegenomen. Met Junio's hulp schikte ik mijn plooien en terwijl ik de verplichte as aanbracht op mijn voorhoofd, haastte ik mij naar beneden om kennis te maken met de begrafenismedewerkers. De steekpenningen van Marcus hadden duidelijk effect gehad. De voorman van het gilde was in eigen persoon aanwezig, samen met een klein, verschrompeld mannetje, dat ik herkende als een priester van Diana, hoewel ik niet zeker wist of het plaatselijke slavengilde banden met die cultus had of dat deze religieuze functionaris toevallig in de buurt was geweest. Hij leek in ieder geval blij met zijn opdracht - misschien profiteerde ook hij van de beurs van Marcus. De voorman van het gilde kwam met piepende adem en zijn magere handen wringend aangelopen om mij van mijn 'plichten' op de hoogte te stellen. Ik was verbaasd. Ik heb wel vaker slavenbegrafenissen bijgewoond en normaal gesproken wordt alles door het gilde uitgevoerd.

De oude man keek mij met druipende ogen aan. 'O nee, burger. U vertegenwoordigt de eigenaar van de slaaf - een bijzondere eer bij dit soort gelegenheden. En aangezien die eigenaar Zijne Excellentie Marcus Aurelius Septimus is, geldt dat natuurlijk nog eens te meer. Natuurlijk moet u helpen bij het opdragen van de dienst. Kunt u daar nu misschien mee beginnen en de geest van de overledene oproepen?'

Daar vroeg hij me wat. Ik wist niet hoe ik dat moest doen er werd van mij verwacht dat ik de geest van de overledene zou oproepen, om ervoor in te staan dat zijn geest ook echt was vertrokken, maar dat was moeilijk, omdat ik het niet wist. Ik beperkte mij tot simpelweg drie maal 'Heraut van Marcus' roepen, op schallende toon. Mijn gehoor scheen tevreden. Pas later drong tot me door dat zij waarschijnlijk veel van wat ik deed door de vingers zagen omdat ik Marcus vertegenwoordigde. En het maakte weinig verschil. Het was duidelijk dat de geest van de arme kerel al een tijd geleden uit zijn lichaam was ontsnapt, en gezien de manier waarop hij was heengegaan betwijfelde ik of hij graag teruggeroepen wilde worden. Toen deze formaliteiten waren afgerond, tilden de dragers de lijkbaar op en brachten ze hem naar buiten. Ik zag dat zij hem op de wat sierlijker draagbaar met houtsnijwerk zetten die ze hadden meegebracht en waarvoor in mijn overvolle werkplaats geen plek was. Op aanwijzing van de priester doofde ik de kaarsen; ik 'zuiverde de kamer met vuur en water' (ze hadden een ronddraaiend wierookvat en een lampetkan voor een snelle besprenkeling meegebracht), en toen vertrokken we: ikzelf, Junio, de baardragers, twee beroepsrouwklagers, de functionarissen die de plechtigheid zouden leiden en een paar magere toortsdragers.

Mijn woning ligt, uiteraard, aan de westzijde van de stad, op het drassige terrein bij de rivier - geen geschikte plek dus voor crematies en teraardebestellingen. Om de begraafplaats te bereiken, moesten wij een lange, natte optocht door de stad houden. Gelukkig waren de poortwachters gewend aan begrafenissen, en lieten ze ons zonder iets te zeggen door. Het miezerde nog steeds.

'We zullen geluk hebben als hij wil branden,' mompelde Junio aan mijn zijde, en ik voelde mij verplicht hem het zwijgen op te leggen. Als hoofdrouwklager moest ik een passend droefgeestig gezicht trekken.

We liepen de stad door - via de smallere stegen, om het nachtelijke verkeer te vermijden, en onderweg groeide onze optocht aan. Toen we bij de oostmuur kwamen, moet het gevolg uit twintig personen hebben bestaan.

Ik ving een glimp van Junio's gezicht op in het toortslicht.

'Wie zijn dat allemaal?' vroeg hij geluidloos door zijn lippen te bewegen.

Ik herkende sommigen van hen als andere bedienden van Marcus. Ongetwijfeld had mijn beschermheer hen gestuurd, zoals hij ook mij had gestuurd. Ik trok een diep nadenkend gezicht. 'Mensen die de heraut hebben gekend of tot het gilde behoren, natuurlijk,' fluisterde ik, op zo gewichtig mogelijke toon.

Junio grijnsde. 'Of die het hebben klaargespeeld zich bij de optocht aan te sluiten omdat ze straks een gratis maaltijd verwachten.' Met een scheef oog keek hij naar de lucht. 'Gezien het weer is het maar goed dat we op deze eilanden het begrafenismaal niet bij het graf gebruiken, zoals ze in Rome schijnen te doen.'

Hij zei het zo zacht dat alleen ik hem kon horen en hij ontlokte me bijna een glimlach. Maar dat zou onvergeeflijk geweest zijn voor een hoofdrouwklager, en ik moest hem een paar boze blikken toewerpen om een eind te maken aan zijn frivoliteit. Intussen waren we de poort door en hadden we de plek bereikt waar het gilde begrafenissen hield. Ondanks de vochtige avond was de brandstapel droog - hij moest met iets afgedekt geweest zijn - en een gildelid stond al klaar om ons bij te lichten met een toorts. Er stond ook een amfora klaar met een of andere vloeistof om op de takkenbossen te gooien, zodat die goed zouden branden. Olie en vet misschien, of gedistilleerde wijn: ik wilde dat ik hun geheim kende.

Het werd tijd voor mij om mijn aandacht op de plechtigheid te richten; volgens de priester was het mijn taak een handvol aarde over het lijk te strooien voordat het aan de vlammen werd prijsgegeven.

Dat deed ik, en ik wilde net mijn plaats in de menigte weer innemen, toen de voorman van het gilde buigend op mij toekwam.

'Een redevoering, burger?'

Natuurlijk! Dat was ik vergeten. Er werd ook van me verwacht dat ik een lovende toespraak zou houden waarin ik hoog zou opgeven over de heraut. Zonder, natuurlijk, toespelingen te maken op de manier waarop hij aan zijn einde was gekomen of de indruk te wekken dat ik Felix bekritiseerde. Er zouden overal spionnen zijn. Opnieuw vervloekte ik Marcus in gedachten, omdat hij me hier bij had betrokken. Als een van de gildeleden de toespraak had gehouden, had ik mij een stuk veiliger gevoeld.

Ik schraapte mijn keel. 'Mede...' - ik stond op het punt 'burgers' te zeggen, maar wist mij tijdig in te houden 'Glevianen...'

Het was geen goede toespraak, maar ik sloeg mij erdoorheen. Toen moest ik als getuige optreden terwijl een deel van het lijk werd afgesneden om ritueel te worden begraven - een akelige tegemoetkoming aan de gebruiken die de gemiddelde rouwklager bespaard blijft - en ten slotte werd de lijkbaar van de vergulde draagbaar getild en nogal onhandig op de brandstapel gezet.

'Niet te dichtbij, burger,' mompelde de voorman, terwijl hij me terugwenkte.

Hij had me terecht gewaarschuwd. Op het moment dat de toorts erbij gehouden werd, laaiden de vlammen op en toen de vloeistof er eenmaal op was gegoten, namen de hitte en de rook nog toe in intensiteit. Misschien was de doek die het gezicht bedekte ook in iets gedrenkt, omdat, ondanks Junio's vrees, het hele lichaam weldra fel brandde.

'Grafgeschenken?' vroeg de voorman op gedempte toon. Ik schudde mijn hoofd en voelde mij voor schut staan, maar hij was klaarblijkelijk niet verbaasd. Een slaaf heeft niet zo vaak bezittingen en een man kan niet meenemen naar de volgende wereld wat hij in deze niet bezeten heeft. De bejaarde priester prevelde een gebed tot zijn godin, dat hij af en toe even onderbrak om naar mij te glimlachen. Ik mompelde iets onverstaanbaars, waarvan ik hoopte dat het toepasselijk zou klinken, en al snel waren de directe formaliteiten achter de rug. Ik heb altijd een hekel gehad aan de geur van brandend vlees en ik was blij toen ik toestemming kreeg om terug te treden en tussen de menigte te gaan staan. De meesten van hen hadden hun kap over hun hoofd getrokken tegen de motregen. Dankbaar deed ik hetzelfde en wachtte toen geduldig af. Het beloofde een vochtige avond te worden. Zelfs het optreden van een trommel-en fluitspeler bracht geen leven in de brouwerij.

Maar de brandstapelbouwers kenden hun vak. Ze hadden van vuren stoken een kunst gemaakt; het vuur en de toortsen werden vakkundig brandend gehouden en inderdaad duurde het niet veel langer dan een uur voordat de stoffelijke resten van de heraut van Marcus tot as waren vergaan. Vervolgens werden ze besprenkeld met wijn en water en - gedeeltelijk, althans - in een urn geveegd. Tot mijn opluchting werd niet van mij verwacht dat ik daarbij de helpende hand bood. Maar toen ze klaar waren, kreeg ik de urn wel in handen gedrukt. Ik was verplicht voor de optocht uit te lopen en hem nog steeds warm - naar het gemeenschappelijke grafgebouw te dragen dat nog maar kort geleden door het slavengilde was opgericht. Ik had het gebouw nog niet eerder gezien, hoewel er al een aantal doden in waren bijgezet. Het werd het columbarium, of duivenhok, genoemd, vanwege de tientallen nissen die er in waren aangebracht, en zij waren er heel trots op. En het bespaarde ook geld. Er sterven iedere dag slaven en nu zij een gemeenschappelijke rustplaats hadden, hoefden zij niet iedere keer een varken te offeren om het graf in te wijden. Ik zette mijn urn voorzichtig in de nis die de voorman had aangewezen en een functionaris van het gilde zette hem met natte modder op zijn plaats vast. Later zou hij steviger worden afgesloten.

Nadat ik de pot had neergezet werd ik bekropen door een hevige aanvechting om mijn handen af te vegen aan mijn donkere toga, maar het zou van weinig respect getuigen als ik dat gedaan had. Ik dwong mezelf stil te blijven staan, terwijl de oude priester vlug een zegening prevelde, eerst voor het graf zelf en toen voor het brood en de wijn die de voorman aan mij overhandigde.

'Is er geen ander vlees meer voor in het graf?' wilde hij weten, en weer zag ik mij gedwongen nee te zeggen.

Hij knikte. 'Dat is er bijna nooit,' zei hij, op zijn merkwaardige, piepende fluistertoon. 'En maakt u zich geen zorgen, als de urn eenmaal in het graf staat, zult u het niet verder hoeven te voeden. Er zullen andere begrafenissen zijn, met hun eigen soorten voedsel, en we offeren regelmatig iets voor iedereen.'

Hij stapte achteruit en stond mij toe mijn nederige offergaven op de daarvoor bestemde plek neer te leggen.

Het speet me dat ik geen vlees voor in het graf had geleverd, als het niet was om te worden gecremeerd, dan in ieder geval om nu te worden geofferd. Deze droge korst en die paar druppeltjes verdunde wijn leken mij niet toereikend voor de lange reis naar de volgende wereld, maar het was waarschijnlijk alles wat de heraut mee zou krijgen.

Ik hoopte maar dat de levenden iets voedzamers zouden krijgen. Ik was verkleumd, had honger, was nog steeds verstijfd na mijn beproeving en ik wist dat er een begrafenismaaltijd zou worden gehouden. Het gilde kennende zou het waarschijnlijk één enkel gerecht zijn, van gestoofde rivierpaling en gerst, een gerecht dat ik nooit lekker heb gevonden, en dat waarschijnlijk vergezeld zou gaan van die walgelijke vissaus. Ik hield mezelf voor dat ik na mijn enerverende dag dankbaar mocht zijn dat ik hoe dan ook nog kon eten - en bovendien kon ik als hoofdrouwklager nu eenmaal moeilijk weigeren. Nou, ik zou het snel weten. De priester riep opnieuw de maangodin aan en toen was het tijd voor ons om naar de stad terug te keren. De ongeduldiger rouwklagers achteraan liepen al in verspreide groepjes in de richting van de poorten. Ten slotte stopte het geprevel, ik gaf mijn 'Vale' mee aan de dode en de teraardebestelling was achter de rug.

De voorman van het gilde kwam achter mij lopen. Ik polste hem over het begrafenismaal.

'Gestoofde paling, burger? Helemaal niet. Vanavond krijgen we gestoofd varkensvlees en venkel. Dat heb ik de keukenslaven speciaal laten bereiden. Gisteravond, toen we zo'n enorm gehoor hadden, was het anders - hoewel natuurlijk niet iedereen het banket heeft bijgewoond.'

'Waren er veel rouwenden?' vroeg ik, meer uit beleefdheid dan uit belangstelling.

'Drommen,' zei hij. 'Ik zou u niet kunnen zeggen hoeveel.' In het flakkerende toortslicht glimlachte hij flauwtjes. 'Natuurlijk zijn er in zo'n grote menigte altijd meelopers. Een van de kerels moest terug naar de poort, omdat zijn vader door de menigte onder de voet was gelopen, en vanochtend kwam er een andere naar me toe om te zeggen dat hij beroofd was. Er zijn ongetwijfeld bandieten en dieven onder ons geweest.'

En toen viel er eindelijk iets op zijn plaats in mijn brein. De voorman kletste verder tegen mij, de hele weg terug de stad in, over die en die begrafenis en voor de begrafenis van welke uitgelezen bedienden hij allemaal was opgeroepen, maar eerlijk gezegd luisterde ik amper naar hem.

Het deerde mij niet dat het varkensvlees met venkel slecht bereid was en dat het werd opgediend met de goorste vervanger van inktvissaus die ik ooit geproefd had, of dat de toespraken en lofdichten nog lange tijd door bleven gaan - ik dacht aan andere dingen.

Als Zetso of Egobarbus gisternacht de stad hadden verlaten en ik was er tamelijk zeker van dat ten minste een van hen dat had gedaan - dan wist ik nu hoe zij dat hadden gedaan. Het had zo verblindend duidelijk voor de hand gelegen dat ik me schaamde dat ik er niet eerder aan had gedacht. Even later schaamde ik mij zelfs nog dieper, toen Junio zich terwijl we naar huis liepen tot mij wendde. Hij stapte naast mij voort en hield een dunne kaars vast.

'Meester?' zei hij bedachtzaam. 'Neemt u mij niet kwalijk als ik arrogant klink, maar ik dacht net...'

'Nou?' zei ik.

'Als ik een vreemdeling in de stad was en ik zou na zonsondergang de poort uit willen zonder verdenking te wekken...'

'Zou je een cape aantrekken en net doen alsof je een rouwklager op een begrafenis was. En gisteravond was er een enorme begrafenis, waar iedereen naartoe had kunnen gaan. Ja, Junio, ik ben erg traag van begrip. Diezelfde gedachte was zojuist ook bij mij opgekomen.'

Hij trok een bedenkelijk gezicht. 'Alleen...'

Ik wachtte.

'Alleen zijn Zetso en Egobarbus, zoals u zei, laat op het banket weggegaan. Die begrafenis moet toen al achter de rug geweest zijn. En ze zouden met de menigte meegelopen moeten zijn. Een eenzame rouwklager zou de aandacht getrokken hebben.'

'Denk je dat?' zei ik. 'Kijk daar dan eens.' We hadden bijna de stadspoort bereikt en terwijl we naderden, opende de poortwachter, die mijn rouwkleren had gezien, brommend de binnendeur en liet ons binnen.

Junio dacht even na. 'Bedoelt u dat hij zich hier, in de westelijke buitenwijk, heeft schuilgehouden? Maar dan zou hij in de val tussen de muren en de rivier gezeten hebben als iemand de wachters gewaarschuwd had.' Hij klonk plotseling opgewonden. 'Maar dan moet hij hier nog steeds zijn.'

'Dat zou kunnen,' zei ik, 'of hij heeft een andere uitweg gevonden. Misschien hebben ze elkaar getroffen aan de oostpoort, toen de rouwklagers terugkwamen, en heeft hij net gedaan alsof hij 'terugging' om zijn vader te zoeken.'

Junio keek mij aan.

'Dat heeft iemand ook gedaan,' zei ik. 'Dat heeft de voorman mij verteld. En ik was te stom om er zelf op te komen. En nu heeft Zetso of Egobarbus - wie het ook was - een hele dag voorsprong op de zoekers. Het is erg onwaarschijnlijk dat we hen nog zullen vangen.'

Het was niet erg opbeurend dat mijn hele woning toen ik thuiskwam nog rook naar kruiden, kaarsen en verrotting. Ik wees Junio's aanbod om mijn blauwe plekken te verzorgen af, trok de klamme lugubria uit en riep nogal kregelig om een deken. Terwijl ik dat deed en me, zoals altijd, klaarmaakte om in mijn tuniek te gaan liggen, vonden mijn vingers het koordje door het flesje. Ik had er helemaal niet meer aan gedacht. Junio bracht de doek om me te bedekken. 'Wat is dat, meester?'

Ik vertelde het hem. 'Maar als zij haar vader heeft vergiftigd, besloot ik, 'heeft zij het niet met dit gedaan.'

Junio grinnikte. 'Dan is het maar goed dat u het niet aan Marcus hebt laten zien. Hij is zo bang om zich de toorn van de keizer op zijn hals te halen dat hij half Glevum achter slot en grendel zou laten zetten. Die ouwe kraai van een dienstmeid is in de gevangenis gegooid, en daar begon ze te zingen als een merel. Zij beweert dat Phyllidia Felix haatte - zelfs vóór de kwestie Octavius - omdat ze denkt dat hij haar moeder heeft vergiftigd omdat zij hem geen zonen had gebaard.'

Dat klopte met wat Gaius mij had verteld, maar ik had niet verwacht dat Junio het ook wist. 'Waar heb je dat gehoord?'

Junio grijnsde. 'In de bediendenkamer, terwijl u die poortwachter ondervroeg. Een van de slaven had een bezoek gebracht aan de gevangenis en kwam terug met allerlei roddels. Ik hoefde alleen maar te luisteren - zoals u mij altijd hebt geleerd, meester.'

Ik wilde hem speels een oorvijg geven, maar hij kon me gemakkelijk ontwijken. Hij rolde zich op aan mijn voeten, blies de kaars uit en was binnen een paar tellen in slaap. Maar ik kon de slaap niet vatten. Hoe meer ik over deze zaak te weten kwam, des te minder ik ervan begreep.

Hoofdstuk 20

Toen ik mij voor dag en dauw bij Marcus kwam melden om verslag uit te brengen zei hij ontspannen: 'Welnu, oude vriend?'

Hij ontving mij voor alle andere clientes en lag op zijn bank aan een ontbijt van warm brood en gekruide vruchten. Van zijn nieuwe echtgenote was nog geen spoor te bekennen, maar een magere secretaris-slaaf zat naast hem op een krukje en maakte ijverig aantekeningen op een wastablet. Marcus wuifde hem weg toen ik eraan kwam en gebaarde dat ik op het krukje moest gaan zitten.

Ik deed hem verslag van de begrafenis en wees erop - niet zonder enige voldoening - dat ik een belangrijke conclusie had getrokken. Hij at verder van zijn gekruide vruchten en wierp geamuseerde blikken op mij. Ik dacht bij mezelf dat zijn ochtendstemming verbeterd was, nu hij een vrouw had. Op dit uur had Marcus vaak een slecht humeur.

'Dus,' zei hij toen ik uitverteld was, 'je denkt dus dat je de sleutel tot dit raadsel in handen hebt?'

'Van een deel van het raadsel, excellentie,' corrigeerde ik nederig. 'Een erg klein deel, denk ik.' Ik zette mijn theorie over de rouwklager uiteen.

'Dat heb je zeer scherpzinnig bedacht, mijn oude vriend,'

knikte Marcus slim. Zijn minzaamheid begon me zorgen te baren. Ik wist uit ervaring dat Marcus op het punt stond ergens een bliksem vandaan te slingeren, wanneer hij mij aansprak met dat air van goedgeluimde neerbuigendheid.

Dat deed hij nu ook. 'Maar, mozaïekmaker, ik vrees dat de vraag hoe deze mannen uit de stad ontkomen zijn niet zo belangrijk meer is als hij was. Gisteravond, terwijl jij op de begrafenis was, heb ik nog ander belangrijk nieuws ontvangen.'

Hij zweeg theatraal. Ik wist dat ik mijn beschermheer beter niet in de rede kon vallen als hij een van zijn dramatische verklaringen aflegde. Ik wachtte af.

'Je zult je nog wel herinneren,' vervolgde hij, 'dat ik de commandant van het garnizoen had gevraagd inlichtingen in te winnen langs de weg naar Eboracum? Over die zogenaamde Egobarbus en zijn groep?'

'U zei dat u dat zou doen, ja.'

'Welnu mijn vriend, hij heeft woord gehouden, en hoe!

Gisteren heeft hij er een koerier op uit gestuurd met een boodschap voor een kleine mansio halverwege Letocetum, een officiële tussenstop voor de militaire post op een dagreis van hier. Voor een ruiter is dat niet ver, en hij had tijd genoeg om een paar vragen te stellen in de streek. En daar heeft hij een paar interessante antwoorden op gekregen.'

Hij schoof zijn bord opzij en gebaarde naar de slaaf bij de deur, waarop deze met water en handdoeken kwam aansnellen. Marcus stak zijn vingers uit om ze te laten wassen en praatte verder. 'Het schijnt dat Felix, voordat hij naar Glevum kwam, daar in de buurt voor een dag of twee een huis heeft gehuurd. Hij betaalde met goudstukken en eiste dat hij er alleen zou worden gelaten. De eigenaar moest het huis voor hem in orde maken en daarna wegwezen en hem met rust laten.'

De slaaf schonk hem een beker aangelengde wijn in en bood mij er ook van aan. Ik nam de drank aan - afslaan zou beledigend geweest zijn - en de bediende trok zich terug. Marcus hief zijn drinkschaal en keek mij vragend over de rand aan. 'Wat maak jij daaruit op?'

Het was zo'n onverwachte vraag dat ik niet meteen wist wat ik moest zeggen. Maar Marcus wachtte duidelijk op antwoord.

'Dat hij alleen wilde zijn,' opperde ik. 'Felix deelde zijn kamers niet graag met anderen. Het verbaast mij wel dat hij een heel huis gehuurd heeft.'

De grijnslach van Marcus werd nog breder. 'Het was ook een erg ongewoon huis, in alle opzichten - de bescheiden woning van een al even bescheiden vrijgeborene, op minder dan vier uur rijden van hier.'

Ik fronste mijn wenkbrauwen. 'Waarom zou hij dat gedaan hebben, excellentie? Hij had een rijtuig en een keizerlijke volmacht - de mansio zelf zou zijn deuren voor hem geopend hebben, hem het beste van het beste hebben geboden en het zou hem niets gekost hebben. Waarom zou hij liever in een gehuurd krot slapen?' Ik nam een slokje zure wijn. Marcus glimlachte. 'Dat is het hem nou juist, mijn beste Libertus. Hij heeft er niet geslapen. Misschien is hij dat ook helemaal niet van plan geweest. Het schijnt dat hij het huis voor iemand anders heeft genomen. Of er heeft tenminste iemand anders verbleven. De eigenaar kende de naam niet, en - gezien zijn instructies - durfde hij niet in de buurt te komen, maar hij heeft een glimp opgevangen van de man, zegt hij. Een grote, roodharige Kelt in een plaid, met een lange hangsnor.'

Marcus sloeg zijn wijn in één triomfantelijke teug achterover. Ik was zo geschrokken dat ik me bijna verslikte in de mijne.

'Egobarbus,' riep ik uit, zoals hij ongetwijfeld had gehoopt dat ik zou doen.

Marcus zette zijn drinkbeker neer. 'Begrijp je wat dat betekent? Die twee kenden elkaar. Felix had het huis zelf geregeld, hoewel hij voorgaf dat hij alleen via een vertegenwoordiger contact had gehad met Egobarbus. Natuurlijk verwachtte hij dat Egobarbus naar hem toe zou komen, en niet andersom, maar waarom zou hij daar zo'n plek voor kiezen en liet hij hem niet zijn intrek nemen in een militaire herberg? Dan had het hem ook niets gekost. Hij had een keizerlijke volmacht. Of waarom heeft hij hem niet simpelweg in Glevum ontboden? Ik heb dat bezoek van hem geen moment vertrouwd. Ik wist dat hij iets in zijn schild voerde - ongetwijfeld met de hulp van zijn besnorde vriend.' Hij wierp een blik op mij. 'Wat zitje bedenkelijk te kijken?'

'Ik vroeg mij alleen af, excellentie, waarom - als Felix die man in dat huis had ontmoet, of gewoon simpelweg had laten weten waar het was - heeft hij hem toen niet op het banket uitgenodigd. Natuurlijk wist Felix niet wiens huis hij hier zou krijgen, maar hij was duidelijk van plan een feestmaal te geven zodra hij hier aankwam. Maar de wachter bij de poort was heel beslist op dat punt. Felix heeft hem pas een uitnodiging gestuurd toen hij had gehoord dat de Kelt in Glevum gevangen was genomen voor ondervraging.'

'Daar kan ik geen antwoord op geven,' zei Marcus geprikkeld.

'Maar het is me wel duidelijk dat zij in het geheim bijeen gekomen zijn. Dat is ook uit onverwachte bron bevestigd. Herinner je je de menner van dat huurrijtuig nog?'

Die herinnerde ik mij nog maar al te goed. Ik had gehoopt hem zelf te kunnen ondervragen.

'Het was goed van je dat je daaraan gedacht hebt,' zei Marcus grootmoedig. 'Hij was inderdaad teruggekomen voor zijn betaling, zoals jij had gedacht. Ik heb hem laten oppakken door een van mijn wachters en hem laten voorgeleiden voor ondervraging. Hij heeft bereidwillig meegewerkt.'

Dat geloofde ik best. Ik had te doen met de arme kerel, wiens enige misdaad het was om eerst een groep Kelten vervoerd te hebben die hem niet behoorlijk wilden betalen en toen terug had moeten komen om op te eisen waar hij recht op had. Het zou wel een pijnlijke ervaring voor hem geweest zijn. Maar Marcus heeft niet dezelfde twijfelende kijk op zulke zaken als ik. Bondig vroeg ik: 'Wat bent u te weten gekomen?'

'Dat hij is ingehuurd door een van de slaven van Egobarbus in Letocetum. Daar komt hij vandaan. Op een bepaalde dag moest hij de weg naar Glevum af rijden, Egobarbus en zijn gezelschap oppikken bij een huis - hetzelfde huis, zoals blijkt uit zijn verhaal - en ze hierheen brengen.'

'Maar hij moest ze niet van Letocetum naar het huis brengen?'

Marcus keek geschrokken op. 'Daar had ik nog niet aan gedacht. Je hebt gelijk, oude vriend - het is een beetje vreemd.'

Met een gebaar beduidde hij de wachtende slaaf zijn beker bij te vullen. 'Maar de Kelt verwachtte geld te zullen krijgen. Dat bleef de menner maar herhalen, wat zij ook met hem deden.'

Ik huiverde.

'Ze hadden hem een groot bedrag beloofd,' vervolgde Marcus, 'en ook betaling voor de terugreis. Hij arriveerde op het afgesproken uur, maar hij had een premie voor een vierde passagier bedongen, en er waren er maar drie. Toen ze hier aankwamen, weigerde de Kelt die te betalen.'

'Daar heb ik over zitten denken,' zei ik. 'Ook dat is vreemd. Waarom zou hij betaling voor een extra passagier eisen? Hij had toch een van die apparaatjes op de wielen dat het aantal omwentelingen telt? Ik dacht dat dat tegenwoordig de standaard was voor alle ritprijzen?' Het enkele jaren geleden op grote schaal verspreide apparaatje uit Rome had het veel eenvoudiger gemaakt om vervoersprijzen te berekenen - tot dan toe werd de prijs van een rijtuig meestal lukraak bepaald en waren passagiers altijd kwetsbaar geweest voor bedreiging en afpersing.

'Hij had met een groter rijtuig moeten komen, zei hij, in plaats van met zijn gebruikelijke lichte rijtuig. Drie personen had hij nog wel mee kunnen nemen, maar vier niet. Hij zweert dat hij tegen de slaaf die hem had ingehuurd had gezegd dat hij een extra plaats in rekening moest brengen. En toen kon die Kelt dat niet betalen - of hij wilde het niet. In plaats daarvan, stuurde hij hem terug naar Felix. En, vergeet niet, Felix had het gebruik van dat huis geregeld, en ervoor betaald.'

Ik nam nog een slokje van mijn eigen aangelengde wijn en waagde toen te vragen: 'Denkt u, excellentie, dat zij hadden afgesproken elkaar daar te treffen, maar er op een of andere manier niet in geslaagd zijn? Dat zou de vierde plaats in het rijtuig verklaren. Die bedoeld was voor Felix, denkt u ook niet?'

Marcus keek mij aan. 'Felix had zijn keizerlijke rijtuig. Waarom zou hij op die manier willen reizen?'

Daar had ik geen antwoord op. 'Misschien was het Felix zelf niet,' opperde ik zwakjes. 'Er zijn nog anderen van zijn groep. Phyllidia, bijvoorbeeld - of die dienstmeid van haar. Haar custos - de bewaker die met haar meereisde. Zetso. Octavius, zelfs.' Maar ik geloofde mijn eigen woorden al niet meer, toen ze nog maar net waren verklonken. Misschien had de wijn mijn denkvermogen vertroebeld - ik ben niet gewend aan zware dranken 's ochtends. 'Maar zij hadden natuurlijk ook eigen vervoer. We moeten Egobarbus zien te vinden, excellentie, en het hem vragen. Hij kan nog niet ver weg zijn.'

'Je kunt het hem vragen, oude vriend, maar ik betwijfel of hij je zal helpen.' Op het gezicht van Marcus verscheen de tevreden trek van een arenaleeuw die zojuist een lekker hapje heeft opgepeuzeld. Hij wist kennelijk iets wat ik niet wist en liet mij er met veel moeite achter komen.

Ik pijnigde mijn hersenen af voor inspiratie en ten slotte kwam ik op een idee. 'Hebt u hem gevonden?'

Marcus schudde zijn hoofd. 'Ik heb hem niet gevonden, nee, maar iemand anders misschien wel.'

'Dood?'

Marcus speelde met zijn drinkbeker, alsof hij wilde zeggen:

'Juist, ja.'

Eerlijk gezegd, was ik verbaasd. De overval in het steegje de dag tevoren had mij ervan overtuigd dat de zogenaamde Egobarbus nog leefde en vermoedelijk ergens in de stad verbleef. 'Waar?'

'In datzelfde huis waar ik het over had. Hij moet hebben gedaan wat jij had gedacht, vermomd als rouwklager de poort door zijn geslopen en toen weer zijn teruggekomen. Het is niet onmogelijk 's nachts te lopen, als je wanhopig bent.'

'Maar excellentie - die schurken van gisteren - ik ben ervan overtuigd dat het zijn slaven waren.'

'Ik neem aan dat hij alleen gegaan is. Hij had weinig kans om zijn slaven mee naar buiten te smokkelen.'

Het is gevaarlijk om met Marcus te redetwisten, maar ik kon het niet laten. 'Maar het is een dag lopen. Weet u wel zeker dat het dezelfde man is?' De gedachte kwam bij me op dat dit misschien de ontbrekende passagier was.

'Zo zeker als twee maal twee vier is. De eigenaar van het huis is deze ochtend ondervraagd, nadat hij er teruggekeerd was. Kort daarop kwam hij naar de mansio rennen en zei dat er iets in de put lag. Een roodharig lijk in een geruite broek.'

Dat kon niet een van de slaven zijn. Zij droegen enkel tunieken. En het was een Keltische heer. Niemand anders op deze eilanden droeg broeken. Maar ik twijfelde nog steeds. 'Hebben zij het lichaam onderzocht?'

Marcus schudde zijn hoofd. 'De eigenaar heeft geprobeerd het op te takelen met het touw voor zijn emmer, maar dat brak onder het gewicht. Omdat de koerier echter vragen had gesteld, meende hij dat hij het moest rapporteren. Ik denk dat hij hoopte dat de militairen hem zouden helpen het lijk uit de put te halen. Zo raakt zijn watervoorraad natuurlijk vergiftigd.'

'En hebben ze dat ook gedaan?'

'Dat denk ik wel. Ik weet niet met welk resultaat. De boodschapper wilde net vertrekken toen dit gebeurde. Hij galoppeerde recht naar Glevum en de commandant liet mij op de hoogte brengen. Maar omdat jij zo graag naar Eboracum wilde, zit ik eraan te denken om jou te sturen. Jij kunt bevestigen dat het dezelfde man is. Ik zal je een brief meegeven met mijn eigen zegel, dan zul je gastvrij ontvangen worden op de mansio.'

Maar dat was Eboracum niet, wilde ik hem toeroepen. Dit was een slonzige militaire herberg, slechts enkele mijlen hiervandaan. Maar als mijn beschermheer mij opdroeg te gaan, moest ik het wel doen.

Marcus zag mijn gezicht. 'Kop op, oude vriend. Als je de reis maakt, zal dat je in ieder geval ontslaan van de noodzaak nog een begrafenis bij te wonen. Binnen twee dagen zal er een funus publicus voor Felix plaatsvinden. Dat heb ik verordend. De keizer zal een dergelijk publiek gebaar verwachten.'

Ik knikte. Voor zulke belangrijke staatsaangelegenheden gaat een heraut de straat op die alle burgers oproept te komen en ongeacht je betrekkingen met de overledene - kun je er maar beter bij zijn. Huiverend realiseerde ik mij dat het anders de heraut van Marcus geweest was die deze aankondiging om zou roepen.

'Het zal een drukke toestand zijn, met een versierde lijkbaar, trompetspelers, gehuurde dansers en klaagliederen,' zei Marcus. 'Ik heb de instructies al gegeven. Als we het dan toch moeten doen, doen we het goed ook.'

Er zou geen ontkomen voor mij aan zijn - mee slenteren in de optocht met de magistraten en hoogwaardigheidsbekleders, de Vestaalse maagden, de drommen soldaten - te paard en te voet - en iedere burger van de stad. En ik zou ook altijd achteraan staan, zodat het onmogelijk zou zijn iets te horen wanneer de vergulde draagstoel stilhield (wat onvermijdelijk zou gebeuren) voor trompetgeschal en lofdichten. Opeens kwam de reis me veel aantrekkelijker voor.

'Dus,' zei ik, 'u hebt geen idee wie dat lijk is? Of geweest is?'

Marcus keek ondoorgrondelijk voor zich uit. 'Ik heb wel een paar vermoedens. De koerier heeft ons dit gebracht.' Van onder de kussens aan zijn zijde haalde hij een klein, in een linnen doek gewikkeld pakje tevoorschijn. Hij keek me aan terwijl ik het openvouwde. Het was een klein glazen flesje met een oogje aan de bovenrand. Het had nog steeds een zwak amandelaroma. Het was niet het vergifflesje dat de vorige dag van mij gestolen was, maar het leek er heel veel op. Ik staarde Marcus aan. Hij grijnsde triomfantelijk.

'De soldaten hebben dit in de sloot niet ver van het huis gevonden. Overtuigend bewijs dat dit onze vermiste moordenaar is, denk je ook niet?'

Ik dacht snel na. 'Maar dit kan toch niet hetzelfde flesje zijn, excellentie? Dit is gisteren gevonden, zegt u, halverwege Letocetum. Maar ik ben gistermiddag pas beroofd. Het kan wel dat Egobarbus daarheen is gegaan, maar hij had het flesje niet bij zich. En het kan niet op twee plaatsen tegelijk geweest zijn.'

Marcus trok een lang gezicht. 'Denk je dan dat er twee flesjes in het spel zijn?'

Het ogenblik was gekomen. Ik stak een hand in de plooien van mijn gewaad en ontknoopte het koordje aan mijn gordel.

'Geen twee, excellentie,' zei ik, op matte toon, terwijl ik het flesje tevoorschijn haalde, 'maar drie. Dit heb ik gisteren in het huis van Gaius gevonden.' Ik zag de vragen in hem opkomen, en dus sprak ik vlug verder. 'Natuurlijk denk ik dat er niemand is vergiftigd met dit flesje. Het is niet geopend. Maar nu ga ik dat lichaam maar eens identificeren.'

'Goed dan. Ga naar huis en haal je slaaf op. Ik heb een rijtuig voor je gereserveerd. Mijn menner zal je naar de mansio brengen. Hij stond op en gebaarde de slaaf dat hij mij moest uitlaten. 'En dan vraag ik je nu mijn verontschuldigingen. Ik heb clientes te ontvangen.'

Het onderhoud was voorbij. Ik kon gaan.

Hoofdstuk 21

Aan de reis die volgde zal ik niet te veel woorden vuil maken. Ik word te oud om hotsend en botsend door het land te rijden, en twee van zulke tochten binnen drie dagen was echt te veel van het goede. Ik zal er alleen maar over zeggen dat de blauwe plekken die ik had opgelopen bij mijn val in de steeg door het gebrek aan vering nog verder aangroeiden. Het risico na de begrafenis kou te zullen vatten verdubbelde nog door een vreselijke rivieroversteek, waarbij een wiel van het rijtuig bleef steken in een ondiepe voorde en Junio en ik ons gedwongen zagen eruit te klauteren en naar de kant te waden, met onaangenaam vochtige gevolgen voor ons schoeisel en onze onderkleding. Ik was blij dat ik voor deze keer mijn toga thuis gelaten had. De gebeurtenissen van de vorige dag hadden hun tol geëist van het toch al beklagenswaardige kledingstuk. Ik nam aan dat ik bij het ondervragen van een vrijgeboren boer mijn officiële kenmerk van burgerschap niet nodig zou hebben en ik had Junio ermee naar de volder gestuurd voordat wij op weg gingen, in de vergeefse hoop dat het zou worden gereinigd en opgeknapt. Omdat zelfs mijn lange tuniek en mantel vochtig tegen de achterkant van mijn knieën plakten, bad ik de goden om steun voor mijn beslissing. De volmacht van Marcus, en zijn rijtuig, zouden mij alle gezag verlenen dat ik in de herberg nodig had.

Voor deze ene keer had Junio's gezelschap geen opbeurend effect op mij. De jongen voelde zich ellendig en angstig. Hoe verder we van de bekende wegen rond Glevum verwijderd raakten, des te nerveuzer hij werd. Sinds het blonde dienstmeisje was neergestoken zat hij in zak en as en deze reis leek de laatste druppel.

Ik begreep hem wel. Plaatsen als Letocetum waren voor hem niet meer dan namen, en ik betwijfel of hij verbaasd geweest zou zijn als de weg plotseling was verdwenen en wij in volle vaart de vergetelheid in zouden zijn gegaloppeerd. Zelfs ik, die het halve eiland ben rondgereisd (hoewel grotendeels in de boeien) kwam tot bezinning, toen ik bedacht dat Romeinse ruiters in de regel vijftig mijl per dag afleggen en dat het leger te voet bijna de helft van die afstand aflegt, met hun zware ransels op hun rug.

We reden naar de mansio, een officiële herberg en halteplaats op zo'n dagmars afstand, waar vermoeide ruiters van de post verse paarden konden krijgen, reizigers met officiële civiele zaken een badhuis en onderdak konden vinden, en zelfs een contingent marcherende soldaten kon rekenen op voedsel, water en een plaats om hun kampement op te slaan. Ook ik verlangde naar voedsel en water: het was intussen allang middag geweest en ik begon te begrijpen waarom reizigers altijd over dorst klagen.

Eindelijk kwamen wij aan op onze bestemming, een niet al te groot gebouw met stallen en een groot omheind stuk terrein, gelegen bij een kruispunt. Het was het centrum, niet zozeer van een nederzetting, maar van een aantal boerderijen en huizen van burgers, die er dicht genoeg bij stonden om ze te kunnen zien. Een brommende bediende kwam ons met angst en beven begroeten, terwijl hij een paar erg weifelende blikken wierp op mijn simpele tuniek en mantel.

Je kunt over Marcus zeggen wat je wilt - maar zijn zegel op een brief doet wonderen voor de hartelijkheid waarmee je wordt ontvangen. Eén blik op het document en de militaire herbergier opende zijn deuren alsof ik een bezoekende belastinggaarder was en bood aan de soldaten te laten halen, die het lichaam uit de put hadden gehaald. Een klein contingent wachters onder aanvoering van een octio, zo bleek, maakte gebruik van zijn faciliteiten op weg naar Letocetum, en zij hadden het macabere karwei opgeknapt.

Ik beaamde dat ik graag met de octio wilde praten en er werd een bediende op uit gestuurd om hem te zoeken.

Intussen bleef de brief van Marcus wonderen doen. De paarden en de menner werden weggevoerd om te worden opgefrist, terwijl wij een kleine maar aangename kamer werden binnengeleid met in het midden een tafel met krukken eromheen, geen ligbanken, maar toch tamelijk gerieflijk. Algauw stonden er vleeswaren, kazen en voor ieder van ons een homp vers brood op tafel. Junio ving mijn blik op. Thuis hadden we veel kariger geluncht. Ze lieten ons alleen onder het eten, dat we kameraadschappelijk naast elkaar gezeten nuttigden met behulp van mijn mes - hoewel Junio, toen de commandant van de wacht even later bij ons binnen keek, natuurlijk opsprong en probeerde te doen alsof hij zich op de voorgeschreven, gedienstige manier gedroeg.

De octio keek mij gestreng aan. 'Wij hebben het lichaam weer opgehaald voor uw inspectie... burger,' voegde hij eraan toe, na even te hebben gezwegen.

Hij zei 'weer', vernam ik later, omdat het ging om een anoniem lichaam zonder rouwklagers (en daarom niemand om voor de begrafenis te betalen). Daarom was het lijk op een kar gegooid en lag het gereed om te worden vervoerd naar de stad, waar het - zonder enig ceremonieel - in het dichtstbijzijnde armengraf zou worden gegooid. Uit achting voor mijn verschijning was het evenwel teruggebracht naar de mansio en nu lag het daar op een schraagtafel bij de ingang, in afwachting van mijn onderzoek. Ik waste mijn handen in de mij aangeboden schaal water, veegde de kaaskruimels van mijn mond en volgde mijn gids. Dit scheen mijn maand voor weerzinwekkende taferelen te zijn. Het lichaam voor mij zag eruit alsof het zich had vermengd met het water en op sommige plaatsen begon de grotesk gerimpelde huid los te komen van de botten. Het was gekleed, zoals Marcus had gerapporteerd, in een geruite broek, maar ik zag geen gordelriem en de stof was uitgerekt en gescheurd alsof er stenen in waren gestopt om het lichaam te verzwaren. Het gezicht was wreed, ook als het niet zo afgrijselijk bleek en opgezwollen was geweest, en nagenoeg gladgeschoren, maar er zaten schaafplekken op het voorhoofd en de kin en een pluk korte rode haren op de bovenlip. Ook de borst vertoonde ernstige schaafwonden. Wat echter vooral mijn aandacht trok, was de hand die opgezwollen van het water langs zijn zijde bungelde. Het was een vierkante, lelijke hand, en er waren nog steeds krullende rode haartjes op te zien en een aantal fraaie bronzen ringen - die nu zo strak zaten dat ze in het vlees sneden - aan iedere vinger, op één na. Er zat geen ring om de pink, omdat die verschrompeld en misvormd was. Het gezicht had ik misschien niet herkend, nadat het in het water had gelegen, maar die verminking kende ik uit duizenden.

'Ja,' zei ik tegen niemand in het bijzonder. 'Dit is de echte Egobarbus.'

'Een rijk man, zo te zien,' merkte de octio op. 'Die ringen zijn echt vakwerk.' Hij wendde zich tot een van zijn mannen. 'Hij had toch ook nog een gesp toen we hem hierheen gebracht hebben?'

De man liep donkerrood aan en verdween, om even later terug te komen met een prachtige leren gordel van ossenhuid, met een grote, bronzen gesp in de vorm van een draak die zijn staart opeet. Het was een kunstwerk.

'Die moet op de grond gevallen zijn toen we hem verplaatsten,' zei de soldaat, maar daar trapte niemand in. Met afgrijzen besefte ik waarom het vlees boven de ringen zo wreed was ingescheurd. Als ik niet tijdig was verschenen, zou mijn oude vijand misschien zonder vingers terug de put in zijn gegooid. Hoewel de wachters weinig te verwijten viel. In de regel worden de kleding en sieraden van terechtgestelde criminelen verdeeld onder de beulen. Waardevolle zaken verloren laten gaan is zinloos.

Ze lieten de eigenaar van het gehuurde huis halen (hij had geen toestemming gekregen de mansio te verlaten) en ik hoorde het verhaal nu uit zijn eigen mond. Omdat ik geen officieel gewaad droeg vertrouwde hij mij misschien, maar in ieder geval praatte hij honderduit omdat hij bang was. Zijn verhaal was ongecompliceerd. Hij was de vorige ochtend teruggekeerd naar het pand, zoals hij had afgesproken. 'Die Romeinse heer had mij vooruit betaald, ziet u, en op grond van wat hij had gezegd verwachtte ik het huis leeg te zullen vinden. Ik had er niet meer aan gedacht, tot die koerier aankwam en vragen begon te stellen. Omdat ik natuurlijk een gezagsgetrouw man ben, heb ik hem verteld wat ik wist.'

Ik gaf geen antwoord, hoewel hij mij hoopvolle blikken toewierp.

'En toen ging ik water halen voor mezelf en heb ik hem in de put gevonden. En hij is er niet in gevallen,' besloot hij. 'Ik heb mijn put afgedekt met een stenen plaat, dan vallen de varkens er niet in, en het deksel lag op zijn plaats toen ik hem gevonden heb. Nee, iemand heeft hem erin geduwd en hem verdronken, dat zeg ik ervan.'

Zelf twijfelde ik daaraan. De ontvellingen op het gezicht en de borst wezen er volgens mij op dat het lichaam na het overlijden naar de put was gesleept en erin was gestopt - misschien als grove maatregel om van het lichaam af te komen. Dat klopte ook met het vergifflesje. Wat ik niet wist, was wie het gedaan had.

'Er is een flesje gevonden op de weg,' zei ik, 'een mijl of twee van hier. Er zat wat vloeistof in. Weet je daar soms iets van?'

Zijn gezichtsuitdrukking van gekwetste onschuld maakte plaats voor een blik van pure verbazing. 'Een flesje? Nee. Ik heb wel een amfora wijn naar buiten gezet - dezelfde wijn die ik altijd mijn bezoekers schenk - en op tafel stond een kan met drank van hem erin. Over een flesje weet ik niets.'

'Welaan, burger,' zei de octio tegen mij, toen ik de ondervraging beëindigd had en wij onze informant - tijdelijk althans hadden laten gaan. 'Wat wilt u doen met het lichaam?'

Het was nu mijn lijk, besefte ik, omdat ik het een identiteit had gegeven. Ik aarzelde. Egobarbus was niet een man om wie ik treurde, maar hij was wel een Kelt. Op een of andere manier kon ik het niet over mijn hart verkrijgen dat hij in een armengraf zou worden gegooid. Ten slotte gaf ik opdracht hem op de Keltische manier te begraven - opgekruld als een pasgeboren baby en met zijn gezicht naar de opkomende zon - gewikkeld in een lap linnen en de gordel met de fraaie gesp aan zijn zijde. De soldaten gehoorzaamden onmiddellijk, uit ontzag voor mijn officiële volmacht en zegel en omdat ze gewend waren orders op te volgen, hoewel ze zichtbaar verbijsterd waren door het idee van een begrafenis bij daglicht. Ze keken verbijsterd toe terwijl ik een gebed voor hem prevelde - gericht tot de oeroude goden van aarde en steen - en toen lieten we mijn oude vijand achter onder een hoop aarde en stenen. Ik had geen traan gelaten.

'En, meester,' fluisterde Junio, terwijl we terugliepen naar de mansio. 'Wat bent u te weten gekomen?'

Dat was een goede vraag. De huiseigenaar was aanwezig geweest bij de begrafenis - niet geheel uit eigen keus - en bij gebrek aan een duidelijker plan stelde ik voor dat ik zou beginnen met het bekijken van het huis. De eigenaar was een dikke, groezelige man met een gezichtsuitdrukking van dwaze hebzucht en een nogal pafferige buik, die erop duidde dat hij de kost niet alleen verdiende met het bewerken van zijn landerijen. Ik had het goed gezien. Het huis was tamelijk groot - twee ruime, tochtige kamers op de begane grond en een paar vlonders erboven, allebei met muffe gordijnen voor een van de muren en ruwe stromatrassen op de vloer. Beneden stond her en der verspreid wat lelijk, afgeleefd meubilair. Het huis was niet echt vuil, maar er hing een algehele sfeer van smoezeligheid: zelfs het geweven kleedje voor de haard, dat misschien ooit vrolijk gekleurd was geweest, was in de loop der jaren verbleekt tot een somber grijs met aarde en roet. Buiten, op een armetierig veldje, stonden een magere koe en een schurftig schaap.

Een vreemde plaats, dacht ik nogmaals, die Felix voor zichzelf gehuurd had.

'Vertelt u mij alles,' zei ik. 'Vanaf het begin. Wie heeft u gevraagd het huis te verhuren en wanneer?'

Er verscheen een geduldige, nadenkende blik op het vettige gezicht. 'Dat heb ik u al gezegd,' zei hij. 'Het moet een halve maan geleden zijn. Die Romeinse kerel kwam hier aanzetten en wilde het huis. Voor twee mensen, zei hij - er zou een vriend van hem komen. Nou, dan weet ik wel wat ik denken moet.' Hij grijnsde me hoopvol toe. Hij had op de begrafenis vernomen dat ik de burgerstatus had, maar scheen me nog steeds te beschouwen als medesamenzweerder tegen het gezag. 'Hij wilde niet alleen een kamer, zoals sommigen, maar het hele huis. Ik was hem aanbevolen, zei hij, door een paar wachters uit Letocetum, dus hij wist dat ik discreet was en hij was bereid te betalen - meer dan het gebruikelijke tarief. Natuurlijk stemde ik toe.'

Junio wierp een blik op mij, grijnsde breed, en toen ging mij een licht op. 'Heeft u hem... vermaak geboden?'

De kerel glimlachte zelfgenoegzaam. 'Ik heb hem een paar meisjes aangeboden, natuurlijk. Brandschoon zijn ze, mijn meiden, geen ziektes, geen rotte tanden. Maar hij was niet geïnteresseerd. Hij leek me niet dat soort man, als u begrijpt wat ik bedoel.'

Ik begreep hem heel goed. Plotseling realiseerde ik mij wat voor een huis dit was en wat voor soort afbeeldingen er schuil konden gaan achter die onuitnodigende gordijnen boven. Uit de inlichtingen van de spionnen van Marcus was dat niet op te maken geweest.

De man vatte mijn stilzwijgen op als aanmoediging. 'Alles wat hij wilde, was een schaal voedsel op tafel - goed eten en wijn voor twee, en een eenvoudige hap voor de bedienden. Ik moest de deur op een kier laten staan en ver uit de buurt blijven.' Hij glimlachte gluiperig. 'Ik wist hoe ik dat moest aanpakken. Je leert je mond te houden in dit vak, en hij betaalde goed.'

'Maar toch bespioneerde u hem?' opperde ik. Hij begon gekrenkt te kijken en ik voegde er haastig aan toe: 'U hebt de Kelten zien aankomen.'

'Dit is mijn huis, burger. Ik woon er niet, maar het is mijn eigendom. Natuurlijk houd ik het in de gaten. Dat doe ik altijd.'

In de hoop later geld af te kunnen persen van zijn klanten, vermoedde ik. 'En wat hebt u gezien?'

Hij haalde zijn schouders op. 'Die Keltische kerel met de snor en zijn bedienden kwamen aanzetten en ik zag ze naar binnen gaan. Ze zagen eruit alsof ze vermoeid waren van het lopen en blij waren dat ze hier waren aangekomen. Ik had verwacht een Romein te zien, maar die kwam niet opdagen. Ik denk dat hij later die avond bericht gestuurd heeft, want toen hoorde ik paardenhoeven en toen ik ging kijken zag ik iemand aan de deur.'

'U hebt de boodschapper gezien? Hoe zag hij eruit?' Ik verwachtte een beschrijving van Zetso. Het was niet moeilijk te raden aan wie Felix die boodschap zou hebben toevertrouwd. Maar teleurstellend genoeg schudde de kerel zijn hoofd. 'Dat kan ik u niet zeggen, burger. Ik kon het niet zien. Het was donker en hij droeg een mantel en had een kap over zijn hoofd. Hij droeg een van die chique, met franjes versierde militaire capes, niet zo'n simpele wollen cucullus zoals u.' Hij knikte naar de cape die ik droeg. 'Toch was hij een goed ruiter - ik hoorde hem ervandoor gaan, en hij vertrok in galop - en in het donker. Het moet een man zonder vrees geweest zijn.'

'Ging hij naar binnen?'

'Nee. Ik weet zeker van niet. Daar is hij niet lang genoeg voor hier geweest. Hij kwam gewoon, gaf een boodschap af aan de deur en vertrok weer. Ik dacht dat zijn meester wel opgehouden zou zijn. Ik ben niet langer blijven wachten. Ik ging naar bed. Toen ik 's ochtends naar buiten keek, stond het rijtuig buiten en maakten de Kelten aanstalten te vertrekken. Ik wachtte tot gisteren, zoals ik had beloofd, en ging toen naar binnen om het huis schoon te maken. De rest weet u.'

'En toen u het huis in ging,' drong ik aan, 'wat vond u toen?'

Hij haalde zijn schouders op. 'Niets. Niets wat je niet zou verwachten. Iemand had de helft van het eten opgegeten, alle wijn opgedronken, en de bedden waren beslapen. Anders niet. Geen tekenen van een worsteling, als u dat soms had gedacht.'

Dat had ik gedacht, ja. Twijfelend schudde ik mijn hoofd. 'En Felix nam het huis in bezit. Bent u daar zeker van?'

Hij spreidde zijn handen in een gebaar van wanhoop. 'Lucius Tigidius Perennis Felix. Dat is de naam die hij mij zelf genoemd heeft, en ik heb zijn zegel gezien. Ik zal hem niet vlug vergeten. Klanten als hij krijg ik niet vaak.'

Ik glimlachte. 'Dat zal wel niet.' De naam Perennis betekende klaarblijkelijk niets voor hem; het enige wat hij wist was dat Felix een zeer rijk man was die belangstelling had voor laagbij-de-gronds vermaak. 'Geen wonder dat u in de verleiding bent gekomen om te spioneren. Een man met zulke purperen zomen moet uw achterdocht gewekt hebben.'

De bordeelhouder schudde zijn hoofd. 'Ik weet niets van zijn togaranden af, burger; hij droeg niet meer dan een tuniek en een mantel. En die stonden hem goed. Hij was een opvallend heerschap.'

Ik staarde hem aan. 'Perennis Felix,' zei ik behoedzaam, 'is of beter gezegd, was - een vierkante Romein van middelbare leeftijd met een lelijk gezicht. Niets staat hem goed.'

Mijn informant haalde zijn schouders op. 'Niet deze Perennis Felix, burger. Hij was de knapste jongeman die ik ooit op een paard heb zien zitten. Maar ik heb geruchten gehoord dat hij dood zou zijn.' Plotseling pakte hij mij bij mijn arm en wees door de open deur achter mij. 'Maar die geruchten kunnen niet waar zijn. Dat "was" van u gaat niet op, burger. Daar is hij, op de oprijlaan. Vraagt u het hem zelf maar.'

Ik draaide mij om in de deuropening en keek naar de ruiter. Het was Zetso, natuurlijk. Een ogenblik herkende hij mij klaarblijkelijk niet - de laatste keer dat hij mij had gezien was ik gekleed in een toga. Toen drong het tot hem door en aan zijn gezichtsuitdrukking zag ik dat hij even geschrokken en verbaasd was als ik. Als de wachter aan de poort niet bliksemsnel zijn zwaard getrokken had en zijn hand op de teugel had gelegd, zou Zetso volgens mij zelfs rechtsomkeert gemaakt hebben en zo snel zijn paard hem wilde dragen weg zijn gegaloppeerd. 

Hoofdstuk 22

Ik weet niet meer wat ik van hem had verwacht. Wroeging, misschien, of onthullende bekentenissen. Ik kreeg geen van beide. Zetso had helemaal niets te zeggen, zelfs niet toen de octio hem, op mijn verzoek, onder bewaking naar de mansio had laten voeren om hem daar op te sluiten.

'Een moeilijke zaak,' deelde de octio mij ongerust mee, toen ik even later in de mansio aankwam (een man van mijn leeftijd kan marcherende soldaten niet bijhouden). 'In mijn positie kan ik moeilijk weten hoe ik moet optreden. Ik zit klem tussen de orders van de gouverneur en die van de keizer. Misschien wilt u hem zelf ondervragen?'

Ze hadden hem in een schuurtje gezet, een kleine ruimte met stenen muren en hoge raamsleuven - niet echt een cel, maar niettemin een plaats die passerende militairen soms gebruikten om minder gewillige leden van hun troep op te sluiten. Zetso zat op een stenen bankje tegen de muur. Hij was niet geboeid, maar met zijn flamboyante uiterlijk en scharlaken cape zag hij eruit als een exotische vogel in een kooi. Toen hij mij zag, hief hij afwerend zijn hoofd op. 'Op wiens gezag houdt u mij hier gevangen?'

Nu begon ik toch oprecht te wensen dat ik mijn toga had meegenomen. Ik zag er niet bepaald uit als een man van gezag. Ik probeerde hem te overschreeuwen. 'Ik heb een volmacht van mijn beschermheer, Marcus, bij me,' zei ik. 'Gezegeld met zijn persoonlijke zegel en erkend door gouverneur Pertinax - en hij vertegenwoordigt het keizerlijk gezag op deze eilanden.'

Zetso keek mij aan met een minachtende blik. 'Wat dat over Pertinax betreft, mijn vriend,' lichtte hij mij kortaf in, 'ik heb zelf een keizerlijke volmacht. Uitgegeven door keizer Commodus persoonlijk en overal in het Rijk van kracht. Iedereen - ook u, mijn tegels leggende vriend - moet die volmacht erkennen, anders zal Zijne Keizerlijke Excellentie het te horen krijgen. Ik denk niet dat de consequenties daarvan u zouden bevallen.'

Hij pakte een grote leren gordeltas en trok er een perkamentrol uit, maar liet hem niet aan ons zien. Dat hoefde ook niet. De rol was verzegeld met een purperen lint en een zegel dat zo groot als een mannenhand geweest moet zijn, hoewel ik dat niet goed kon zien, daar het zegel beschermd werd door de fraaist versierde emaillen zegeldoos die ik ooit had gezien. De octio, die mij naar het vertrek had vergezeld, likte onrustig met zijn tong over zijn lippen.

'En dit,' zei Zetso, wijzend naar de bos vuil stro, de stinkende kaars en de plompe waterkan die het enige meubilair van zijn cel vormden, 'is de manier waarop jullie het wagen mij te behandelen? Ik weet wel zeker dat de keizer dit met veel belangstelling zal vernemen.'

De wachter werd net zo geelgrijs als het stro en ging van de ene voet op de andere staan wiebelen. Hij wierp mij een gekwelde blik toe, die duidelijker dan woorden uitdrukte dat hij vurig wenste ergens anders te zijn.

Ik deed een laatste poging. 'De volmacht die u bij u hebt was toch zeker aan uw meester - Felix - gericht?'

Zetso keek mij aan zoals Felix naar het toegetakelde lijk van de heraut had gekeken, met walging en minachting.

'Ik kan hem op gezag van mijn meester gebruiken,' zei hij.

'Hij is zodanig geformuleerd dat ik dat kan doen. Mijn meester had een aantal zaken in deze provincie te regelen, waarvan sommige in het belang van de keizer. Die kon hij niet allemaal persoonlijk afhandelen. Hij is zelf met Commodus overeengekomen dat ik een speciale vermelding zou krijgen als zijn plaatsvervanger.'

'En nu hij dood is?'

'Dood?' Zetso staarde mij verbijsterd aan.

Ik knikte bevestigend. 'De avond van het feestmaal, toen u zo toepasselijk afwezig was.'

Stomverbaasd sprong hij overeind. 'Waar word ik van beschuldigd?'

Ik dacht aan de volmacht in zijn gordeltas. 'U wordt nergens van beschuldigd. Tenminste, nog niet. Maar uiteraard wilde ik u over deze zaak ondervragen. Onder deze omstandigheden mag iedere man volgens de wet gevangen worden gezet voor ondervraging.' Ik zei maar niet dat mannen die een volmacht droegen gewoonlijk uitzonderingen op die regel vormden, tenminste, als de vragensteller oog had voor zijn eigen veiligheid. Zijn strijdlust had hem verlaten. 'Lieve Jupiter! Dit had ik zo vlug niet verwacht. Ik moet overwegen wat mij te doen staat.'

Het nieuws - als het werkelijk nieuws was - scheen zijn hooghartige laatdunkendheid te hebben stukgeslagen. Hij wendde zich dringend tot mij. 'Bij de kracht van Hercules,' zei hij, 'ik heb hier niet de hand in gehad. Hoe zou ik kunnen? Ik was mijlenver weg. U hebt me zelf gezien.'

'U hebt het feestmaal verlaten,' zei ik, feller dan strikt noodzakelijk was. 'Onverwacht.'

Hij bloosde. 'Mijn meester had mij een dringende boodschap gegeven die ik moest afleveren. Dat doet hij wel vaker, als hij mij niet nodig heeft als menner. Felix was geen treuzelaar - als hij in een zaak een besluit heeft genomen komt hij onmiddellijk in actie. Ik regelde een paard en ging meteen aan het werk.'

'Maar u bent toch niet meer teruggekomen? Waar bent u dan geweest? Volgens mij waren de geruchten over zijn dood en de begrafenis het gesprek van de dag in de provincie.'

'Het is waar dat ik... aan het oog van het publiek onttrokken ben geweest.'

'Waar? Probeer maar niet om het geheim te houden. Het zal gemakkelijk na te gaan zijn. Ik zal het de koeriers desnoods aan elke deur laten vragen - op gezag van mijn eigen volmacht, waar u zo verachtelijk op neerkijkt. Anderen hebben respect voor de naam van mijn beschermheer, ook al hebt u dat niet.'

Zetso zakte in elkaar als een doorgeprikte steenpuist. Hij ging weer lusteloos op de bank zitten. 'Het is geen geheim. Ik heb gastvrijheid genoten bij een oude kennis van mijn meester, een gepensioneerde centurion van de achtste Augusta. Hij heeft een aardige villa, even buiten Glevum, verderop langs deze weg. Daar hebben we korte tijd doorgebracht, onderweg naar het zuiden...'

Ik onderbrak hem. 'Ah!' Een klein mozaïekstukje, dat ik maar niet in het patroon had kunnen passen, viel op zijn plaats. 'Ik had mij al afgevraagd waar Felix de nacht had doorgebracht voordat hij naar Glevum kwam. Ik had even gedacht dat hij hier was geweest, in het huis dat hij gehuurd had - maar toen ik hier aankwam, begreep ik dat dat onmogelijk was. Toen ik hem in Glevum had ontmoet, was het vroeg in de ochtend. Hij had de paarden van Jupiter moeten hebben om in zo'n korte tijd van hier naar daar te reizen.'

Zetso haalde zijn schouders op. 'Zo'n raadsel is dat niet. We hadden snel gereisd vanaf Letocetum en mijn meester wilde liever bij daglicht in Glevum aankomen. Hij stuurde mij naar de villa om onderdak te vragen. De ex-centurion gaf direct zijn toestemming.'

Ik knikte. De arme kerel moest gestruikeld zijn over zijn tuniekzomen in zijn verlangen de groep gastvrijheid te bieden. Een glimp van die keizerlijke volmacht en iedere man met enig gevoel voor zelfbehoud zou zijn stervende moeder uit bed hebben gehaald om aan het verzoek te voldoen. 'En toen Felix naar Glevum verhuisde, bent u teruggegaan naar de villa?'

'We hadden nog wat onafgemaakte zaken, en ik ben toen teruggegaan naar de villa. Is dat belangrijk? De feiten zijn gemakkelijk na te trekken.'

Ik zuchtte. Innerlijk was ik ervan overtuigd dat Zetso op een of andere manier met dit hele raadsel te maken had, doch het scheen dat hij niet alleen een volmacht maar ook nog een getuige had om zich te beschermen. Ik probeerde het opnieuw. 'En toch heeft het nieuws u niet verbaasd? U zei dat u niet had verwacht zo vlug al van zijn dood te zullen horen. En denk niet dat u het kunt ontkennen. Ik weet zeker dat deze heer' - ik wees naar de octio, die, nog steeds doodsbang, in de ingang stond - 'naar waarheid zou willen getuigen.'

De wachter zag er verbijsterd uit, maar toen hij mijn toespeling begreep, knikte hij onwillig.

'Dus u verwachtte binnenkort te zullen horen dat hij dood was?'

Zetso zond mij een blik toe die een eik had kunnen verschrompelen, maar begon nu tenminste te praten. 'Het is waar dat hij veel vijanden had. Ik verwachtte al maanden dat een van hen hem zou weten te vinden. Er zijn al eerder samenzweringen tegen hem geweest - dat is geen geheim in Rome. Hebben ze de moordenaars gearresteerd?'

'Waarom hebt u het over moordenaars?' zei ik behoedzaam.

'Het gerucht gaat dat hij gestikt is in een noot.'

De uitwerking van mijn opmerking was verbazingwekkend, maar bestond niet uit het schuldige gestamel dat ik half verwacht had. Zetso sprong overeind alsof hij door de bliksem was getroffen. Alle achting was uit hem verdwenen en hij was zijn oude, arrogante zelf weer.

'In dat geval hebt u niets om mij vast te houden.' Zetso wendde zich tot de octio. 'Jij daar! Haal mij een kruk en schrijfmateriaal. Je vindt ze in mijn zadeltas.'

De soldaat keek mij aan en aarzelde. Dit was niet het soort order dat hij verwachtte van een gevangene.

'Nu! Of ik zal je, bij de keizerlijke goden, laten ophangen aan de dichtstbijzijnde eikentak!'

De octio wierp een angstige blik in mijn richting. Ik kon er moeilijk bezwaar tegen maken. Een man die nergens van beschuldigd werd, had het recht een brief te versturen als hij dat kon. Wat indruk op mij maakte, was dat Zetso kon schrijven. De meeste soldaten kunnen voldoende lezen om geschreven orders te begrijpen, maar weinigen van hen doen het graag, en nog minder vragen terloops om was en een stylus om zelf een brief te schrijven.

Ik knikte en de soldaat stoof weg.

Zetso wendde zich tot mij. 'Welnu, dan mag u mijn vrijlating van hier regelen. Ik heb nog een paar onafgemaakte zaken af te handelen. Ik was brieven van mijn meester aan het rondbrengen toen u mij hier binnensleepte.'

'Alles op zijn tijd. Ik heb zelf ook nog wat onafgemaakte zaken. Uw meester verbleef dus in die villa toen hij Marcus heeft laten ontbieden? Met de gevolgen die ik gezien heb?'

'Ach ja, de heraut,' zei Zetso onaangedaan. 'De ex-centurion had een van zijn eigen boodschappers naar de stad gestuurd, maar de heraut van Marcus arriveerde met het bericht dat hij niet beschikbaar was.'

'Marcus was in Corinium,' zei ik. 'Daar kon de heraut niets aan doen.'

Zetso lachte spottend. 'Mijn meester stond de toon waarop de boodschap hem werd meegedeeld niet aan.' Opnieuw dwaalde zijn hand naar de gordeltas die het keizerlijke zegel bevatte.

'Grieft dat u, burger?'

De octio, die juist opnieuw was binnengekomen, met de leren zadeltas in zijn handen, hield scherp zijn adem in. Dit was absurd, dacht ik bij mezelf. Zetso werd verdacht van ten minste twee moorden en toch nam hij hier in feite een loopje met het gezag - bedreigde ons haast - omdat hij een keizerlijke volmacht had. Zo groot is de macht van de keizer nu. Maar het was een reële macht. Eén verkeerde zet zou een van ons het leven kunnen kosten. Het nieuws van dit incident zou zo goed als zeker doordringen tot Rome, en de keizer was er niet de man naar om zich te laten ompraten. Ik zei: 'Dat was niet het doel van mijn vraag, wagenmenner. Ik heb gehoord dat Perennis Felix hier in de buurt een huis gehuurd heeft, op de dag voor het feestmaal.'

Zetso keek verschrikt, maar zei niets. Plots ging hij op de bank zitten.

Ik nam kameraadschappelijk naast hem plaats. 'Of beter gezegd,' vervolgde ik, 'schijnt het dat u het heeft gehuurd. Op zijn naam. Volgens mij is dat niet helemaal legaal.'

Dat was nog zacht uitgedrukt. Voor een slaaf is het een halsmisdrijf zich uit te geven voor een burger - laat staan voor een elitaire purperstreper als Felix. En er staat niet bepaald een zachte dood op, maar een zeer gruwelijke, die bestaat uit geselingen en het toebrengen van steekwonden, waarna de overtreder voor de kwijlende wilde honden in de arena wordt geworpen. Zetso liet zich niet intimideren. 'Ik trad op als vertegenwoordiger van mijn meester, zoals ik volgens de volmacht gerechtigd ben te doen. Ik heb niets gedaan dat tegen de geest van de wet indruist.'

Ik zag de octio flauwtjes glimlachen. Het was niet de geest van de wet waar het op aankwam voor de rechtbank. Zetso wierp hem een dreigende blik toe, en hij trok zijn gezicht weer in de plooi.

'Ik heb mij niet voor hem uitgegeven. Ik handelde op uitdrukkelijk bevel van Perennis Felix. Hij had over het huis gehoord van een vriend uit Letocetum, en zei me dat ik vooruit moest gaan en het namens hem moest huren. Hij gaf mij wat goudstukken mee en toen heb ik dat gedaan. Ik heb nooit beweerd dat ik hem was. Ik heb simpelweg niet ontkend dat ik hem was.'

Daar kon ik niets op zeggen. 'Waarvoor wilde hij het hebben?

Hij had alle onderdak kunnen krijgen dat hij maar wilde - hier of bij zijn ex-centurion. En nog voor niets ook. Waarom wilde hij een hoerenkast huren?' De octio keek plotseling geïnteresseerd op en ik besloot haastig: 'Hij wilde zelfs de meisjes niet.'

Een tiental uitdrukkingen trok achtereenvolgens over Zetso's knappe gezicht. Ten slotte zei hij: 'Het was... voor een zakenrelatie.'

'Egobarbus? De Keltische heer?'

Zetso scheen zijn onwil om te spreken van zich af gezet te hebben. Hij zei eenvoudig: 'De Kelt eiste een onderhoud met Felix, en mijn meester regelde dat. Het was zeer royaal van hem. Hij heeft de woning uit eigen beurs betaald.'

'Een onderhoud waarover?' vroeg ik. Ik ging wat dichter bij hem zitten op de bank. 'Het geld dat uw meester hem schuldig was?'

Hij schoof van mij weg. 'Ik was geen partij in die zaak. U zult het hem zelf moeten vragen.'

'Dat zal niet meer gaan. Wist u dat Egobarbus dood is? Zijn lichaam is gisteren gevonden, in de put.'

Ik verbaasde hem, of ik had geen mensenkennis meer. Zijn mond viel open en hij zette grote ogen op, als een verschrikte man op een muurschildering.

Hij klonk zelfs nog verschrikter. 'Hier? Maar ik heb hem in Glevum nog gezien, op het feestmaal.'

'Dat was niet de echte Egobarbus,' zei ik. Ik vertelde hem over de pink.

'Dan...' begon Zetso. Hij scheen ingespannen na te denken.

'Dan moet hij toch zijn...' Zijn stem stierf weg.

'Toch zijn...?'

'Toch zijn vermoord door een van zijn bedienden. Iemand moet hem vergiftigd hebben, zijn lijk in de put hebben gegooid en zijn plaats in Glevum hebben ingenomen,' zei Zetso. Terwijl hij sprak, nam zijn zelfvertrouwen weer toe. 'Geen gemakkelijke taak met die snor.'

Zelf was ik tot nagenoeg dezelfde conclusie gekomen. 'Had u hem wel eens eerder gezien?'

Zetso schudde zijn hoofd. 'Nog nooit. Hij heeft een keer geprobeerd binnen te vallen toen mijn meester een bijeenkomst had in Letocetum, maar de bedienden joegen hem weg. We hadden hem nog nooit gezien, alleen van een afstand, maar hij was een opvallende figuur, met dat rode haar en die plaid. Aan die dingen alleen kon ik hem herkennen.'

'Een feit waar degene die zich voor hem heeft uitgegeven afhankelijk van was,' zei ik nadenkend. Ik wist het nu zeker. Ik vroeg mij af hoe hij de snor had opgebracht. Met hete was zou hij misschien een paar uur zijn blijven zitten. En, nu ik erover nadacht, de Egobarbus op het feest had ook voortdurend zijn servet tegen zijn mond gedrukt. Dat was me tijdens het feest opgevallen.

'U hebt hem dus niet gezien toen u weer bij het gehuurde huis aankwam? Dat was u toch, neem ik aan? De ruiter met de kap op die het huis die avond heeft bezocht?' Ik stond op. 'De eigenaar hoorde paardenhoeven, en toen heeft hij u gezien.'

Hij keek naar mij op. 'Dan zal hij u ook verteld hebben dat ik het pand niet binnen ben geweest. Ik heb alleen de boodschap gebracht dat Felix niet kon komen. En nee, de Kelt zelf heb ik niet gezien, ofschoon ik wel zijn stem heb gehoord - ik neem aan dat het zijn stem was - toen hij iets brulde tegen een bediende. Een van zijn slaven deed de deur open. Ik leverde simpelweg mijn pakje af en vertrok weer. Vraag het de slaven maar, als ze nog leven.'

'Dat zal ik doen,' zei ik, 'zodra we ze gevonden hebben. Maar voorlopig zijn we hun spoor bijster. Dus, mijn vriend, ik heb hier alleen uw woord voor.'

'Ik zweer het bij alle goden waarmee ik ben opgevoed,' zei Zetso. 'De Kelt leefde nog toen ik hier wegging. En wat Felix betreft, hij was mijlen ver weg. Daar zal de ex-centurion voor instaan.'

Dat zou hij zeker doen, wist ik. Ik zou er echter voor instaan dat hij die kans ook echt kreeg.

'Egobarbus had het wel heel slecht getroffen door zijn afspraak met uw meester,' merkte ik op. 'Felix moet onderweg naar Glevum langs deze zelfde deur gekomen zijn, maar toch heeft hij niet eens de tijd genomen om contact te maken met de man voor wie hij het huis had gehuurd. Dat lijkt mij nogal berekenend.'

Zetso bloosde. 'De Kelt was opdringerig. Hij had bijna een scène veroorzaakt in Letocetum, door te proberen binnen te dringen terwijl mijn meester in vergadering was met belangrijke officieren van de noordelijke legioenen. Volgens mij heeft mijn meester hem willen straffen.'

Dat zou typisch Felix zijn, dacht ik bij mezelf, om zo wraak te nemen: de man hier, mijlen van de bewoonde wereld, laten wachten en hem dan niet het geld terugbetalen dat hij hem verschuldigd was. 'En u bent hier niet meer teruggekeerd? U bent hier na het feestmaal niet heengegaan?'

Hij haalde zijn schouders op. 'Ik ben naar het huis van de oud-centurion teruggekeerd, zoals mij was opgedragen. Mijn meester had daar nog een paar andere brieven achtergelaten waarvan hij wilde dat ik ze zou bezorgen - daar was ik mee bezig, en toen kwam ik hier terecht.' Hij opende de leren zadeltas en onthulde twee kleine, verzegelde perkamentrollen, een mooi afgewerkte, scharnierende wastablet en een schrijfstift. Ik speelde met de gedachte te eisen dat hij mij de perkamentrollen liet zien, maar de herinnering aan de volmacht weerhield mij. Ik stelde mezelf tevreden met de vraag: 'Voor wie zijn deze dan?'

'Voor de mannen die hij in Letocetum gesproken heeft. Hun namen ken ik niet. Ik moet deze bij het huis afleveren, dat is alles. Nu, met uw permissie, heb ik zelf ook nog een brief te schrijven.' Hij pakte de schrijftablet uit de tas, samen met een wasstokje en een opvallend versierde zegelpers. Hij wendde zich van mij af, zodat de tablet voor mij verborgen bleef, en grifte haastig enkele regels in. Toen vouwde hij hem dicht en sloot hem af. Met een minachtende blik in mijn richting maakte hij een hele vertoning van het verzegelen. Hij bond de koordjes zodanig om het tablet dat de knoop in de ontstane kier lag en toen verwarmde hij de wasstok in de kaarsvlam en liet hij hem druipen boven de knoop om die te verzekeren. Vervolgens nam hij voor alle zekerheid de zegelpers en drukte hem in de hete was, terwijl hij tevreden zei: 'Dit zegel is nog steeds effectief, burger, wie er ook dood mag zijn. En ik ben nog steeds gemachtigd het aan te brengen.'

Pas toen stak hij mij de tablet toe. Ik aarzelde.

'Een brief aan de ex-centurion, om hem te laten weten wat er is gebeurd. Hij woont afgelegen en verneemt de geruchten niet. Het zal een schok voor hem zijn. Misschien wilt u ervoor zorgen dat hij bezorgd wordt. In ieder geval zult u hem stellig willen ondervragen.' Hij gaf mij een korte beschrijving van de plaats waar ik de villa kon vinden.

Ik vroeg mij af hoe ik verwelkomd zou worden als ik daar met deze brief zou aankomen. Ik vertrouwde Zetso voor geen cent, maar ik nam de tablet zonder mopperen van hem aan.

'Welnu, burger, aangezien ik mijn eigen boodschappen voor het vallen van de avond wil afleveren, doet u er verstandig aan mij te laten gaan. Zeer verstandig. Ik draag nog steeds een volmacht en deze brieven zijn van keizerlijk belang.'

Ik keek naar de octio en hij naar mij. Ik was verslagen. Nu ik geconfronteerd werd met de orders van de keizer, kon ik niet anders dan hem laten gaan. Ik knikte en de deur werd opengeworpen. We knipoogden alle drie hevig tegen het plotselinge daglicht.

'Mijn paard!'

De octio stoof weg om het dier te halen. Het was een prachtig beest. Ik heb geen paard meer bezeten sinds ik in slavernij gebracht ben, maar vroeger hield ik van rijden en ik herken een goed paard als ik er een zie. En dit was er een. Zetso slingerde zijn zadeltas over de hals, pakte de teugels en zwaaide zich moeiteloos op de rug van het dier. Hij keek op mij neer. 'Tot uw dienst, burger.' Het was hatelijk bedoeld. Toen reed hij met klepperende hoeven weg.

Ik bleef nog even staan en omklemde de schrijftablet. Ik voelde aan mijn water dat ik hem niet had moeten laten gaan. Maar ik had hem niet langer ongestraft kunnen vasthouden; ik durfde zelfs zijn verzegelde brief niet te openen. En hij wist het. Ik keerde mij om en ging de mansio weer binnen. 

Hoofdstuk 23

Junio zat op mij te wachten. Er werd wijn verkocht in de herberg, maar hij had ergens een kan honingmede en een handvol kruiden op de kop getikt en was in een geleende pan boven het vuur in de gelagkamer mijn favoriete drank aan het warmen.

'Waar heb je dat vandaan, kwajongen?' vroeg ik, terwijl ik de aangeboden drinkbeker gretig en met gespeelde ernst van hem aannam. Ik kende Junio wel zo'n beetje en raadde dat hij de drank misschien had gewonnen van een nietsvermoedende speler met een spelletje twaalf stenen.

Junio grijnsde. 'Er is zojuist een belastinggaarder uit Glevum in de mansio aangekomen, met zijn slaaf. De anderen in de herberg bleven bij hem uit de buurt' - ik knikte, belastinggaarders zijn doorgaans even populair als melaatsen - 'maar ik ben niet te trots om een spelletje te dobbelen met zijn bediende, vooral niet toen ik zag dat hij een kan mede bij zich had. Ik weet dat u dat lekker vindt, meester. En ik liep weinig risico het waren zijn eigen dobbelstenen.'

Ik glimlachte toegeeflijk. Gokken in herbergen is volgens de letter der wet verboden, behalve op officiële feestdagen, maar mits er geen gevechten ontstaan om de inzet, wordt de wet maar zelden streng gehandhaafd - je zou ook net zo goed kunnen proberen een mierennest uit te roeien met een speld. 'Ik zie dat de schikgodinnen je weer eens gunstig gezind geweest zijn.' Ik goot een beetje mede in het haardvuur. 'Daar, een plengoffer voor hen, uit dankbaarheid.'

Ik schertste, maar toch had ik reden om zo te handelen. Ik ben geen bijgelovig man, maar mijn omgang met Zetso had me behoorlijk schrik aangejaagd. En faalangst bezorgd. Er was een of ander offer nodig, vond ik.

Junio kende mij. 'Hebt u hem laten gaan, meester?'

Ik zuchtte. 'Ik had niet veel keus.' Ik wist waar Junio op wachtte en (mijn gewoonte getrouw bij dit soort gelegenheden) vertelde ik hem er alles over, woord voor woord en zo getrouw als ik het mij kon herinneren. Door hem alles te vertellen krijg ik soms inzichten, en soms vallen hem details op die mij zijn ontgaan.

Ook nu gebeurde dat weer.

'Moordenaars,' onderbrak hij mijn relaas. 'Waarom dacht Zetso aan moordenaars? In het meervoud? Dat geeft te denken, vindt u ook niet?'

Ik dwong mezelf te glimlachen. Ik heb geprobeerd mijn stiel aan Junio te leren en het doet me deugd als hij meer opmerkt dan ikzelf.

'Hij had het over eerdere samenzweringen, in Rome,' antwoordde ik op zachte toon. Dat ik genoegen schep in de vaardigheid van mijn bediende wil nog niet zeggen dat ik zijn aandacht vestig op mijn gebrek aan opmerkzaamheid. Junio grijnsde. 'Dat verbaast me niets. Felix moet veel vijanden gemaakt hebben. Hij is nog geen dag in Glevum geweest, maar toch zou ik al mensen kunnen bedenken die hem met alle plezier een kopje kleiner zouden willen maken.'

Ik nipte van mijn mede. 'Maar wie zou het gedurfd hebben?

Of had er de middelen en de gelegenheid toe?'

'Denkt u dat Zetso hem vermoord heeft? Als Phyllidia vergif van haar vader kon stelen, konden zijn slaven dat vermoedelijk ook. Of misschien spande Zetso samen met anderen en hebben zijn medesamenzweerders vroeger toegeslagen dan hij had gedacht? Dat zou zowel zijn verbazing als zijn opmerkingen verklaren.'

'Dat zou kunnen,' zei ik. 'Hij heeft er de mentaliteit voor. Ik heb op zijn gezicht gelet toen hij zich de heraut herinnerde. Volgens mij houdt Zetso ervan om mensen om te brengen.'

'Dan heeft hij de juiste meester gevonden,' zei Junio. Ik knikte. Ik zou nog meer gezegd kunnen hebben, maar op dat moment ging de deur open en keek een korte, magere, arrogante man in een vulgaire, vermiljoen geverfde tuniek en wijde mantel de zaal in. Hij keek naar mijn verfomfaaide tuniek met een mengsel van minachting en verbazing, zei

'Goedenavond, landman' met een geaffecteerd maar onecht klinkend Romeins accent en verdween toen weer. Je hoefde geen runenlezer te zijn om in hem de belastinggaarder te herkennen.

'Daar gaat de meest gehate man in gans Brittannië,' zei ik en hief opnieuw mijn drinkbeker. 'Nu Perennis Felix dood is, bedoel ik!' De mede smaakte des te zoeter nu ik de rechtmatige eigenaar had gezien. Het komt maar zelden voor dat belastinggaarders op hun beurt de zaken afhandig gemaakt worden die ze hebben opgehaald.

Grijnzend vulde Junio nog een keer mijn beker bij. 'Ik dacht dat uw Keltische vriend met de beschadigde vinger uw favoriet voor die titel was?' Mijn slaaf deed zijn best om mijn stemming te verbeteren.

Ik deed alsof ik het niet gemerkt had. 'Ach ja,' zei ik.

'Egobarbus. Nog een onopgelost mysterie.'

'Denkt u dat Zetso hem vermoord heeft?'

Ik zuchtte. Zelfs mijn gekruide mede kon geen troost meer bieden. 'Ik zou gezworen hebben dat hij het was,' zei ik. 'Dat zou ook het vergifflesje in de sloot verklaren. Maar Zetso zelf gelooft niet dat hij het heeft gedaan. Dat bleek duidelijk uit zijn manier van doen.'

Junio haalde zijn schouders op. 'Als u gelijk hebt, heeft hij vergif meegebracht. Als je daar iemand mee vermoordt, moet je het wel weten.'

'Hij heeft het lijk niet in de put gegooid - de huiseigenaar heeft hem gezien. En hij is ook niet later teruggekomen om dat te doen. Klaarblijkelijk zijn er mensen die kunnen getuigen dat hij later die nacht naar de villa teruggekeerd is.'

'Stel dat Felix Egobarbus heeft laten vermoorden omdat hij hem geld schuldig was,' zei Junio. 'Als hij een heraut vermoordt omdat hij hem slecht nieuws gebracht heeft, zou hij dat ook doen om van een fikse schuld af te komen. Zou het een complot geweest zijn om de ene Egobarbus door een andere te vervangen?'

'Daar had ik ook al aan gedacht,' zei ik. 'Maar als dat zo is, hoe heeft hij dan de slaven het zwijgen opgelegd? Zij zijn niet omgekocht. Ze hadden samen nog niet eens een as toen ze de wagenmenner moesten betalen. En ze deden niet net alsof, ze zijn er bijna de gevangenis voor ingedraaid.'

'Misschien heeft Felix beloofd aan hen te geven wat hij aan Egobarbus schuldig was,' opperde Junio. 'Ze hebben tenslotte vanuit de gevangenis een beroep op hem gedaan.'

'Maar als dat zo is, waarom zouden zij Egobarbus dan vermoord hebben? Dan had Felix hen nog steeds moeten betalen. Hij kon niet hopen de slaven om de tuin te leiden, als zij wisten waar het lijk was. En waarom zou hij hen uitnodigen op het feest, waar iedereen hen kon zien? Dat zou dan toch geen zin hebben?'

'Niets in deze mansio heeft zin,' klonk de hoge, geaffecteerde stem weer in het deurgat.

Ik wisselde een blik met Junio. Onze belastinggaarder was terug.

'Alles wat ik wil is een geroosterd hoen en een bokaal behoorlijke wijn,' vervolgde de nieuwkomer, terwijl hij op het vuur kwam toegelopen. Tot mijn verontrusting zag ik dat hij een houten spellendoos bij zich had. 'En al wat ze mij kunnen aanbieden is een of ander vreselijk Gallisch bocht en een bord walgelijke streekstoofpot.' Hij ging op een zetel niet ver van mij vandaan zitten en zette de doos opvallend voor zich neer. De gokwetten gelden niet voor bordspellen. Ondanks mijn haveloze uiterlijk tolereerde hij mij kennelijk als spelpartner. 'Ik heb gehoord dat u toch een Romeins burger bent. Speelt u?'

Ik speel niet, als ik er onderuit kan komen. Ik ben niet als Junio en ik verlies een kansspel even gemakkelijk als dat ik win. Maar er was geen ontkomen aan. Het was te laat om die dag nog verder te reizen en het was duidelijk dat we hier samen de avond zouden doorbrengen. Weigeren zou onhoffelijk geweest zijn.

Ik heb het niet op belastinggaarders, maar omdat ik een burger en dus ook belastingplichtig ben, pas ik meestal goed op dat ik ze niet beledig. Als er weinig op te halen valt, wat vaak het geval is, ben ik liever geen individueel doelwit voor extra heffingen. En trouwens, hij had niet eens gewacht op antwoord: een gemiddelde Romein vragen of hij meedoet aan een kansspel, staat gelijk aan vragen of hij ademhaalt. De man was het inklapbare bord al aan het uitspreiden en telde de stenen van gekleurd glas uit op twee hoopjes.

'Ik had in Glevum moeten blijven,' bromde hij spraakzaam.

'Daar kon ik tenminste rekenen op een schoon bed en een behoorlijke maaltijd. Maar je kunt net zo goed proberen de wolken te grijpen als proberen daar op het ogenblik belasting op te halen. Waar zullen we om spelen, burger?'

Daar was ik al bang voor geweest. Na de onkosten die ik die dag gemaakt had, zat ik niet best bij kas. Ik legde een paar koperen muntjes op tafel. 'Dit, om mee te beginnen?' Ik wist dat het hopeloos was. Het bord zelf was meer waard dan wat ik bezat.

Hij wierp een blik op Junio en even dacht ik dat hij zou voorstellen om mijn slaaf te spelen. In dat geval zou ik mij gedwongen hebben gezien te weigeren, of hij dat nu beledigend zou vinden of niet.

Maar het liep goed af. 'Die kan mede tegen een andere, misschien? Ik heb er een gekregen, maar ik drink het eigenlijk nooit. Ik kan het verkopen in Eboracum. Daar zal ik tenminste niets van die verduivelde begrafenis merken.' Hij zette zijn eerste stuk op het bord en wachtte tot ik het mijne zou plaatsen. Achter hem trok Junio mijn aandacht en seinde mij getallen door zijn vingers op te steken.

'Begrafenis?' polste ik behulpzaam. Junio had drie, vier geseind, en ik hield mijn stuk speculatief boven het vierde vak op de derde rij. Ik verplaatste het naar het derde vak op de vierde rij en Junio glimlachte. Ik plaatste het stuk. 'Er zullen wel een hoop voorbereidingen getroffen worden, lijkt me.'

'Bloemkransen, standbeelden en Jupiter mag weten wat nog meer,' zei de belastinggaarder. Hij zweeg alleen als een van ons beiden om de beurt een stuk plaatse. 'Er gaan geruchten dat ze het hele garnizoen erachter willen laten marcheren. Gladiatorenspelen en spektakels in de arena... alles gefinancierd uit de algemene middelen. En u weet wat dat betekent, nietwaar, burger? Meer belastingen, meer problemen, meer reizen voor mij. Wat ik ook niet begrijp, is waarom de gouverneur er per se bij moet zijn. Ze zouden die begrafenis ook heel goed zonder hem kunnen houden.'

'De gouverneur?' Het bord stond intussen bijna vol en ik zweeg even, met het laatste stuk in mijn hand. 'Helvius Pertinax komt naar Glevum? In eigen persoon?' Discreet geïnstrueerd door Junio plaatste ik het stuk. Toepasselijk genoeg was het de dux - het hoogste stuk, zoals Helvius Pertinax zelf. Voor mij was de beschermheer en vriend van Marcus niet meer dan een naam, maar ik begreep maar al te goed hoeveel opschudding zijn aankomst in de colonia teweeg zou brengen. De belastingman verplaatste een van zijn gekleurde schijven om over een van de mijne te springen. 'Natuurlijk,' zei hij gewichtig, terwijl hij mijn schijf snel van het bord veegde. 'Deze Perennis Felix was een machtig man. Een vertrouweling van de keizer, zegt men.' Hij deed een nieuwe zet; een ander stuk van mij verdween. 'Natuurlijk werden er onmiddellijk boodschappers naar de gouverneur gestuurd, die dag en nacht hebben doorgereden en gisteren teruggekeerd zijn met de informatie.'

Hij nam een derde schijf van het bord en ik wierp een blik op Junio. Hij knipoogde geruststellend.

Nu was ik aan zet, en op aanwijzing van mijn slaaf verschoof ik mijn dux naar een open plaats. Het leek een zwakke zet, na het begin van de partij, en de belastingman grijnsde breed. Hij bewoog een van zijn eigen stukken voorwaarts om aan te vallen. 'Zodra Pertinax het nieuws had ontvangen wilde hij zo snel mogelijk naar Glevum vertrekken. Hij is al onderweg.'

Plotseling zag ik wat Junio van plan was. 'Stellen ze de begrafenis uit tot hij is aangekomen?' vroeg ik, en plotseling was het spel voorbij. Een voor een vielen al zijn stukken voor de mijne en kwam ik als overwinnaar uit de strijd tevoorschijn, met meer dan de helft van mijn stukken onaangeroerd. 'Volgens mij heb ik gewonnen, mijn vriend,' zei ik. 'Ik heb geluk gehad. Een kan honingmede, had u toch gezegd?' De volgende keer als ik met Junio naar de markt ging, dacht ik, zou ik tien honingkoeken voor hem kopen als hij trek had, en in gedachten maakte ik hem excuses omdat ik had getwijfeld aan zijn spelinzicht. De belastinggaarder keek boos. Hij klapte ongeduldig in zijn handen en een magere slaaf verscheen. Op gedempte toon gaf hij orders. De slaaf wierp een verwijtende blik op Junio en de pot mede die nu aromatisch stond te borrelen op de haard, mompelde iets terug en verdween weer. De belastingman schraapte zijn keel.

'Het zullen toch geldstukken moeten zijn,' zei hij op gedempte toon. 'Onze mede schijnt te zijn gestolen terwijl wij hier zaten, door een bende gewetenloze schurken met knuppels.'

Hij keek achterdochtig naar onze kan, maar Junio schonk hem een alleronschuldigste glimlach.

Zelf kon ik een grijns met moeite onderdrukken, maar ik zag een kans om bij hem in de gunst te komen. Het is niet altijd opportuun om een kansspel te winnen.

'Wilt u wat van onze mede? Mijn slaaf heeft hem opgewarmd en gekruid, op de Keltische manier. Ik weet zeker dat u hem uitstekend zult vinden.'

Een ogenblik aarzelde hij, maar de verleiding was te sterk. Hij nam de overlopende beker aan die Junio hem aanbood en sloeg hem, nogal onnadenkend, in één teug achterover. Hij was niet gewend aan mede, die koppig kan zijn als hij is opgewarmd, en dus won ik moeiteloos het tweede spel, zelfs zonder Junio's hulp. En het derde ook. Het deed er niet toe. Binnen zeer korte tijd was onze metgezel opvallend goed van vertrouwen en loslippig geworden.

'Het is mijn overtuiging,' verzekerde hij ons nogal vaag, 'dat Pertinax alleen naar Glevum komt vanwege de bruiloft van die kerel, Marcus. Er is een enorm feest ophanden, zodra de begrafenis achter de rug is.' Hij peinsde over een zet. 'Een aantrekkelijke weduwe, zeggen ze, en zij heerst al over hem als een generaal. Ah! Volgens mij win ik dit keer.'

Met enige moeite had ik mijn dux op een plaats gezet waar hij hem wel moest slaan. Het was belangrijk dat hij ook een partij won. Morgen, als hij ontnuchterd was, zou hij misschien spijt krijgen van zijn verlies en zou ik nog steeds in aanmerking komen voor belastingheffing.

'Ze zeggen,' zei de belastingman, terwijl hij naar de munten op tafel reikte en ze van zijn ene onvaste hand naar de andere schoof. Het geaffecteerde Romeinse accent was veranderd in gelal en ik kon slechts met moeite volgen wat hij zei. 'Ze zeggen,' dronken hief hij een vinger naar mij, 'dat zij mokt over een paar slaven van haar die vermoord zijn en weigert Glevum te verlaten tot de moordenaar gevonden is. Maar Marcus,' hij glimlachte dom en gelukzalig, 'heeft iemand in gijze... gijze... heeft iemand op laten sluiten. Hij heeft bekend, die stommeling. Een of andere dwaas uit Rome.'

Octavius, raadde ik, en ik dankte de goden die verantwoordelijk waren voor dat valse gerucht. Ik had de belastingman nog meer vragen kunnen stellen, maar hij boog zich voorover op zijn kruk en liet zijn hoofd op de tafel rusten. De vier of vijf bekers hete mede hadden hun tol geëist. In gedachten nam ik me voor het pand de volgende ochtend te verlaten voor hij met hoofdpijn wakker werd.

Opgelucht liep ik op mijn tenen weg en maakte gebruik van het badhuis. Het was klein maar toereikend en het gevoel van hete stoom en koel water - en niet te vergeten de snelle oliemassage en schrobbeurt van de badhuisslaaf - maakten dat ik me menselijker voelde dan ik mij in dagen gevoeld had. Als ik ook nog een schone tuniek had kunnen aantrekken, had ik me weer bijna mezelf gevoeld. Deze begon even verfomfaaid en bereisd aan te voelen als ik mezelf voelde.

We keerden terug naar de gemeenschappelijke eetzaal, waar een smakelijke stoofpot werd geserveerd, en ik at vorstelijk. Junio at eenvoudiger in de bediendenkamer, maar ook heel goed. De belastinggaarder was verdwenen, maar het geluid van een weergalmend gesnurk uit een van de slaapkamers wees erop in welke richting hij was vertrokken.

Na het eten had ik een korte bespreking met de octio. Hij bood zijn contingent als escorte voor ons rijtuig aan tot Letocetum.

Ik kwam in de verleiding. Ik wist dat Egobarbus in Letocetum was geweest, en Marcus had mij eropuit gestuurd (of niet soms?) om zijn dood te onderzoeken. Zelfs als ik in zijn rijtuig ging, zou ik mijn boekje niet - te ver - te buiten gaan, en als ik resultaat zou behalen, zou mijn beschermheer mij vergeven. Hij zou zelfs beweren dat het allemaal zijn idee geweest was. Maar ik kon niet op twee plaatsen tegelijk zijn. Ik zou nog steeds de brief van Zetso naar de ex-centurion brengen, en dat zou mij ook antwoord geven op de vraag waar Felix de nacht had doorgebracht. Spijtig genoeg moest ik zijn aanbod afwijzen.

'U hebt geluk gehad, vanavond, meester,' zei Junio met een grijns, terwijl hij me, nog steeds gekleed in mijn tuniek, naar de bovenverdieping hielp.

'Integendeel,' zei ik knorrig. 'Ik heb gefaald. Ik heb de kwestie Egobarbus niet opgelost en nu is Zetso ons ook nog door de vingers geglipt. Maar wat kon ik eraan doen? Zetso had een keizerlijke volmacht bij zich, en zonder bewijs was het me niet mijn leven waard om hem in hechtenis te laten nemen. Maar het is een vervelende zaak. Ik had hem niet moeten laten gaan. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat hij betrokken is geweest bij de dood van Egobarbus.'

Junio keek mij aan. 'Het zou mogelijk voor u zijn, meester, om het aanbod van de octio te accepteren. U zou met de soldaten mee kunnen gaan, in een van hun wagens misschien, en ik zou de brief met het rijtuig kunnen afleveren. Dan zou u Zetso's gangen na kunnen gaan en we zouden elkaar morgenavond in Letocetum kunnen treffen.'

Het was geen slecht voorstel, maar ik schudde mijn hoofd. 'Ik vertrouw hem voor geen cent. Het zou best kunnen dat deze brief instructies bevat om mij in de ijzers te slaan zodra ik aankom.'

'Maar dan wordt uw naam genoemd, en niet de mijne,' zei Junio. 'En ook al gebeurt er iets, dan is het altijd nog beter dat hij mij gevangen zet dan u. U zou naar Marcus kunnen gaan of zelfs naar Pertinax - en een verzoek indienen om mijn vrijlating. Voor mij zou het veel moeilijker zijn hetzelfde te doen voor u. Het zou dagen duren voordat ik door iemand gehoord zou worden. En ik kan samen met de wagenmenner van Marcus gaan.'

'Nou, goed dan,' zei ik met tegenzin. 'Ik zal erover nadenken.'

Ik strekte mij uit op het stro en legde de tablet onder mijn hoofdkussen. Ik had hem de hele avond omklemd, zoals een nerveuze zeeman zich vasthoudt aan een roeiriem. 'En toch wilde ik dat ik wist wat er in die brief stond.'

Junio had de dekens over mij uitgespreid. 'Zorg dat u wat slaap krijgt, meester. U zult heel vroeg op moeten om die belastinggaarder te ontlopen. Misschien wil hij nog een keer met u spelen, en als hij nuchter is hebt u geen schijn van kans tegen hem. Tenminste, niet zonder mij.'

Hij glimlachte mij listig toe, blies de kaars uit en rolde zich op aan mijn voeten. Ik dacht na over een antwoord, maar het was een lange dag geweest en hij sliep al. Ik lag nog lang wakker op het stro, en de gebeurtenissen van de laatste paar dagen wervelden door mijn brein als losse steentjes die een mozaïekpatroon moesten vormen. Toen viel ook ik in slaap. 

Hoofdstuk 24

De volgende ochtend schoot ik zo plotseling wakker dat ik mijn hoofd hard tegen de muur stootte. Iets (los van de muur) had me getroffen. Waarom had ik daar niet eerder aan gedacht? Ik tastte naar de schrijftablet onder het stro en hield hem hoopvol omhoog, maar het was nog te donker om te zien.

Mijn beweging had Junio gewekt en hij kwam kreunend overeind. 'Wat is er, meester? Zelfs de zon is nog niet uit bed. Kan ik niet een beetje langer in het mijne blijven liggen? We hebben nog tijd genoeg om weg te komen voordat die belastingman wakker wordt.'

'Een kaars, Junio.' Ik kroop het bed uit en trok losse stukjes bedstro uit mijn haar. 'Als ik het goed heb, is er geen tijd te verliezen.'

'Goed dan, meester.' Hij stond op, klopte het stof van zich af en verdween door de deur. Ik zag hem nog even als een iele schaduw in het duister op de tast naar het hoofdgebouw van de herberg lopen. Als in ieder ander etablissement, zouden ze ook hier het vuur niet uit laten gaan als ze dat konden verhinderen: en als er niets anders was, zou hij altijd wel een emmer hete kooltjes in een stoof vinden om zijn kaars mee aan te steken. Voor mijn geagiteerde gevoel leek het een eeuwigheid te duren tot ik hem terug zag komen, het licht brandend als een baken op het duistere erf.

'Kom hier, Junio,' begroette ik hem. Hij bracht de aangestoken kaars dichterbij en hield hem hoog. Ik hield de wastablet erbij en zag in een opwelling van triomf dat ik het bij het rechte eind had. 'Zie je dat? Daar had ik eerder aan moeten denken. Kijk eens naar dat zegel.'

Junio staarde mij aan. 'Het zegel, meester? Wat is daar mis mee? Voor mij ziet het er indrukwekkend genoeg uit.'

Ik keek hem grijnzend aan. 'Dat is het zegel van Perennis Felix, en het kan niet rechtsgeldig meer gebruikt worden omdat de man dood is.'

'Het zegel van Felix? Weet u dat zeker?'

Ik begon nog breder te grijnzen. 'Zo zeker als ik hier sta. Ik heb het zegel aan de ring van Felix gezien, bij onze eerste kennismaking. Je kon het moeilijk over het hoofd zien. Het was zijn bedoeling dat het opgemerkt werd. Ik heb het ontwerp toen in mijn geheugen geprent - ik ben niet voor niets patroonmaker. Drie gekruiste zwaarden en sierkrullen over een schoof koren. Ik vraag mij af waarom ik het niet eerder herkend heb. Geef mij mijn mes, daar, op tafel.'

Junio slikte, maar gehoorzaamde en keek toe terwijl ik het koord doorsneed waarmee de schrijftablet was dichtgebonden. Hij liet niet blijken dat hij bang was, maar ik kon het horen aan de toon van zijn stem, toen hij nerveus zei: 'Dus waarom had Zetso het dan? Denkt u dat hij het gestolen heeft van zijn meester?'

Ik schudde mijn hoofd. 'In dat geval zou hij het niet zo openlijk hebben gebruikt. Het is waarschijnlijker dat hij het van Felix heeft gekregen, of zelfs dat Felix het zegelstempel voor hem heeft laten maken. Zetso heeft ons verteld dat Felix hem soms gebruikte als zakelijk vertegenwoordiger.' Het was een dik koord en mijn mes was bot, maar ik had het nu bijna doorgezaagd.

'Mensen lenen niet vaak hun zegels uit.' Junio klonk nog steeds twijfelend. 'Felix moet hem onvoorwaardelijk hebben vertrouwd.'

Ik dacht opnieuw aan het pafferige gezicht van Felix. 'Die man zou zijn eigen spiegelbeeld nog niet vertrouwen, tenzij hij het stevig onder de duim had. Hij moet extra invloed op Zetso hebben gehad - of misschien had Zetso invloed op hem.' Ik trok het koord opzij en paste op dat ik het zegel niet verbrak misschien had ik het later nog nodig, als ik rekenschap zou moeten afleggen van wat ik had gedaan. Toen opende ik het veerslot van de schrijftablet. Junio hield de kaars dichterbij. De boodschap was kort en gegrift in een duidelijk maar weinig verfijnd handschrift. 'We zijn te laat. De man is dood. Stuur bericht naar Glevum. Ik rijd uit om de anderen te waarschuwen.'

'Zo!' zei Junio vurig. 'U hebt het in uw hand, meester. Het overtuigende bewijs dat er een samenzwering was. Zetso heeft zijn meester niet vermoord, maar hij was het wel van plan.'

'Deze boodschap maakt de zaak in ieder geval ingewikkelder, Junio, hoewel ik moet bekennen dat ik het nog steeds niet helemaal begrijp. Maar op één punt ben ik wel erg dom geweest. Ik had op het zegel moeten letten. Ga jij nu vlug de octio zoeken. We zullen zijn soldaten toch nog nodig hebben.'

Junio wierp mij nog een verschrikte blik toe en verdween opnieuw, terwijl ik tamelijk vruchteloos probeerde wakker te worden door mijn gezicht en hals te wassen in een kom water die mijn slaaf de avond tevoren had klaargezet. Als ik het goed begrepen had, zou ik mijn tegenwoordigheid van geest nog hard nodig hebben en ik begon spijt te krijgen van de bekers gekruide honingmede die ik mezelf de vorige avond had toegestaan. We hadden de octio geen moment te vroeg bereikt. Het contingent was al op de been en bereidde zich voor op de dagmars. De octio kwam binnen, zijn natuurlijke houding van zelfverzekerde gewichtigheid hersteld, nu Zetso niet meer bij ons was. Maar hij hield zich klaar om orders op te volgen - ik had nog steeds de volmacht van Marcus op zak. 'Wat kan ik voor u doen, burger?'

Ik gaf in het kort aan wat ik wilde, en hij straalde welwillendheid uit zoals een octopus inkt afscheidt. Er stroomde ook iets van zijn zelfverzekerdheid weg. 'Burger, ik heb mijn orders al. Dit is onmogelijk. We zouden u naar Letocetum kunnen escorteren, als u dat zou willen - maar om nu die ruiter weer te arresteren, terwijl hij nog steeds die volmacht op zak heeft? En dan van ons marsplan afwijken en met hem naar Glevum marcheren? Dat is meer dan mijn leven waard is.'

Ik kon het hem moeilijk kwalijk nemen. Hij sprak letterlijk, alsof er al een aanklacht wegens het negeren van een dienstbevel tegen hem was ingediend. Hij was ook geen centurion, maar slechts een onderbevelhebber. Als ik verkeerde gevolgtrekkingen had gemaakt, zette ik niet alleen mijn eigen leven op het spel, maar ook het zijne. En hoewel hij dat niet wist, stond ik op het punt de volmacht van de keizer zelf in de wind te slaan. Mijn enige hoop lag in een beroep op zijn rang.

'Luister, octio,' zei ik, met alle gezag dat ik kon laten gelden,

'Helvius Pertinax is de gouverneur van dit eiland. Iedere soldaat hier staat onder zijn bevel. Ik geef u deze order in naam van Pertinax, op gezag van het zegel dat ik bij me heb.' Ik hield de wastablet omhoog. 'Ik verzeker u dat dit zegel meer rechtsgeldigheid heeft dan dat andere.'

Hij keek naar de kleine uitsparing op het omslag van de wastablet, waar het zegel van Felix, nog steeds aan het verbroken koord, in genesteld lag. Zijn mond viel open - hij leek wel een mimespeler op een banket die verbazing karikaturiseert. Voor deze ene keer had ik een reden om dankbaar te zijn voor de voorkeur voor uiterlijk vertoon van de lelijke Romein. Ik kon het brein van de octio bijna horen werken. Op dat moment zal ik geen indrukwekkend figuur geslagen hebben, in mijn verkreukelde tuniek waar de bedstrootjes nog steeds aan zaten - maar als ik over het gezag beschikte om de wastablet te ontzegelen en mij daar in bijzijn van getuigen op te laten voorstaan, moest ik belangrijker zijn dan hij dacht. Om zijn vertrouwen te wekken, zei ik: 'Ook ik heb mijn twijfels over de volmacht die hij bij zich had.'

Hij likte bedachtzaam met zijn tong over zijn lippen.

'Natuurlijk, burger, als u het zo stelt... Maar tegen de tijd dat wij in Letocetum aankomen, zou het toch heel goed kunnen dat de man ervandoor is? Hij is een uitstekend ruiter en heeft een nacht voorsprong op ons, en mijn mannen zijn in ieder geval te voet.'

Hij had natuurlijk gelijk en ik bevestigde dat ook.

'Desondanks denk ik dat hij daar wel een tijdje zal blijven. Op de schrijftablet heeft hij het over 'anderen' - het zal hem enige tijd kosten om hen allemaal te vinden.'

Opnieuw keek de octio twijfelend naar de ontzegelde schrijftablet. 'Maar, burger, ook al is hij nog steeds in de buurt, hoe weet u dan waar u hem moet zoeken? Letocetum is geen grote nederzetting, maar wel veel groter dan deze. Er is een tijd geweest dat er bijna een heel legioen gelegerd was, en daar is een kleine vicus rond ontstaan. En trouwens, Letocetum ligt op een knooppunt van wegen. Als hij van daar is vertrokken, hoe weet u dan of hij naar Deva, Danum of Londinium gegaan is?'

Ook nu weer had hij gelijk. De kerel kende de wegen beter dan ik. 'Er is een goede kans dat hij niet vertrokken is,' zei ik zelfverzekerder dan ik me voelde. 'Hij verwacht niet dat hij gevolgd zal worden. En als hij zijn contactpersonen heeft gevonden zal hij geen reden zien om zich te haasten. In het dorp moet hij gemakkelijk te vinden zijn. Zetso had het erover dat Egobarbus was binnengevallen op een vergadering 'in het huis'. Glevum is een grote colonia, maar iedere bewoner zou u kunnen vertellen welke plaatsen Felix allemaal heeft bezocht. Hij was geen onopvallend iemand. En in een klein dorp, ook al ligt het op een knooppunt van wegen, zijn zulke inlichtingen volgens mij nog gemakkelijker in te winnen.'

De octio slikte en knikte. Hij was niet blij, dat was me wel duidelijk. 'Over een poosje dan. Eerst moet ik erop toezien dat mijn mannen te eten krijgen, en dan gaan we. Uw dienaar, burger.' Hij liep naar buiten, als een religieuze gevangene op weg naar de arena.

Ook ik moest nog ontbijten, ofschoon dat hier het karige Romeinse ontbijt zou zijn van brood en water, en een appel als ik geluk had. De Kelten eten liever haverkoeken. In mijn hart benijdde ik de soldaten, die 's ochtends dunne, waterige groentesoep kregen - het leger erkent tenminste dat een man moet eten voor hij op mars gaat.

Ik slikte mijn korst brood door (geen appels) en hoopte maar dat de belastingman niet wakker zou worden en bij me zou komen zitten, toen de octio opnieuw binnen kwam stormen.

'Neemt u mij niet kwalijk, burger,' barstte hij uit, terwijl hij een scheve blik op Junio wierp, die met zijn mond vol broodkruimels opkrabbelde aan mijn zij, 'maar ik heb de oplossing. U kunt iemand vooruit sturen naar Letocetum - er is zojuist een postrijder aangekomen uit Isca, met dringende orders voor het garnizoen aldaar. Hij houdt alleen halt om te eten en van paard te wisselen en hij kan vast het garnizoen van onze wensen op de hoogte brengen - hoewel dat eigenlijk tegen de regels is. Er is daar nog steeds een klein vendel geposteerd, voor het geval van een herhaling van die betreurenswaardige Boudiccazaak.'

Hij was zo in zijn nopjes met zijn oplossing, waardoor hij Zetso niet zou hoeven arresteren, dat hij er niet aan had gedacht dat ik een Kelt was en dat de mislukte opstand van de onverschrokken koningin der Iceni voor mij niet zozeer betreurenswaardig als wel tragisch was. Maar ik bleef er niet lang bij stilstaan. Ik liet de koerier halen en gaf hem instructies voor de commandant van het kleine bezettingsgarnizoen van Letocetum. Op het aangenomen gezag van Pertinax, natuurlijk. Mogen alle goden mij behoeden als ik het mis blijk te hebben.

'De kerel beweert dat hij een volmacht bezit,' zei ik. 'Maar ik geloof dat het zegel waardeloos is. Hij moet worden gearresteerd en vastgehouden tot ik aankom met de wacht, en dan zal ik hem mee terug nemen naar Glevum en hem voor de rechtbank dagen. Ik geloof dat hij een van mijn landgenoten heeft vergiftigd en misschien heeft hij ook samengezworen om zijn meester om het leven te brengen, ook al kan ik dat op het ogenblik niet bewijzen.'

Het was de koerier om het even; hij zou Zetso toch niet zelf hoeven te arresteren. Hij herhaalde mijn boodschap trouw, woord voor woord, en verzekerde mij dat hij voor de middag zou worden afgeleverd bij de vicus. Met wat hulp van de schikgodinnen, voegde hij eraan toe, zou dat ervoor zorgen dat Zetso gevangen werd genomen en op mij zou zitten wachten als ik 's avonds zou aankomen. Als hij het op een of andere manier vreemd vond om deze extravagante orders aan te nemen van een oudere burger in tuniek, liet hij dat zelfs niet met een oogtrilling blijken. Nadat hij was vertrokken, at ik mijn karige ontbijt op en waren we zelf klaar om te vertrekken. Nu we meeliepen met de marcherende soldaten gingen we langzamer, maar voor een man van mijn rijpe leeftijd was dat een stuk gerieflijker. Het was ook vermakelijk om onder begeleiding van een gewapend escorte door de gehuchtjes te trekken - meer dan één landman had de indruk dat ik een of ander voornaam persoon was, en ze bleven staan om erebladeren onder onze wielen te strooien en zich half ter aarde te werpen als ik langskwam. Het was al laat in de middag toen we aankwamen in Letocetum. De mansio was niet groter dan die van waaruit we waren vertrokken en nog maar half afgebouwd, maar het terrein binnen de omheining was hier beter afgewerkt en bestond uit een bestraat plein met gebouwen eromheen, beschermd door aarden wallen en een slotgracht, waar de weg dwars doorheen liep. Ik liet Junio achter om zijn intrek te nemen in de herberg, terwijl ik zelf doorreed naar het fort, dat was gebouwd op een nabijgelegen heuveltop met uitzicht over de omgeving. De koerier had meer dan woord gehouden. Ik werd verwacht, en dringend ook. Zodra ons contingent in zicht kwam - kennelijk wilden de soldaten de nacht liever in hun kamp doorbrengen dan in de mansio - kwam de commandant van de post met veel vertoon en in vol ornaat naar buiten om mij te begroeten. Het effect ging grotendeels verloren doordat zijn wapenmeester achter hem aan gerend kwam om een van de leren veters te strikken die zijn gepolijste borstplaten op hun plaats hielden.

Als het hem verbaasde een oude man zonder toga uit het rijtuig te zien klimmen, liet hij dat niet blijken - misschien had de koerier hem ook gewaarschuwd. Het was echter duidelijk dat hij zich opwond.

'Heil, burger.' Hij stak zijn hand op en groette, alsof ik echt de vertegenwoordiger van Helvius Pertinax in eigen persoon was. 'Ik heb goed nieuws te melden. De persoon die u zocht is gearresteerd en wacht in gevangenschap uw komst af. Hij had geen brieven bij zich.' Hij meed mijn blik en wist zich klaarblijkelijk met zijn figuur geen raad. 'Ik neem aan dat u weet dat hij onder keizerlijke volmacht schijnt te reizen? Hij blijft maar verwijzen naar zijn 'zegel'. Ik hoop dat wat u over hem gezegd hebt waar is. Ik houd hem alleen vast op uw veronderstelde gezag.'

Ik lachte even, om aan te geven dat hij daar niet over in hoefde te zitten. De houding van de officier liet mij geen twijfel over de vreselijke gevolgen van een vergissing. 'Hebt u het zegel onderzocht?'

'Nee, burger, dat maakte geen deel uit van mijn instructies. Dat laat ik aan u over. Ik word hier liever zo min mogelijk bij betrokken. Als het toch echt blijkt te zijn...' Hij maakte de zin niet af. Dat hoefde ook niet. Als ik het verkeerd had, was de enige vraag die nog overbleef welke pijnlijke dood mij wachtte: levend verbrand worden omdat ik de keizerlijke volmacht had genegeerd of gekruisigd worden omdat ik de drager ervan vals had beschuldigd. Commodus was niet alleen de machtigste man ter wereld, hij was ook (volgens de wet) een geïncarneerde god. Ik probeerde mijn bonkende hart tot bedaren te brengen door mezelf voor te houden dat het negeren van een zegel dat ondergeschikt was aan dat van de keizer - voor een niet-burger als Zetso, tenminste - even onplezierige gevolgen zou hebben. Daardoor voelde ik mij iets beter, tot ik mij herinnerde dat ik het gezag van de gouverneur veel te snel had opgeëist, op een manier die daar niet van verschilde. Ik haalde diep adem.

'Die zaak is zo geregeld,' zei ik. 'Breng me naar die man toe.'

Ze hadden geprobeerd beide paarden te berijden, zoals het gezegde luidt. Zetso was gevangen gezet, maar in een warme, goed doorgeluchte kamer in een gebouwtje naast de toren. Hij was ongeboeid, had zijn bezittingen mogen houden en had een krukje, een deken en een kussen tot zijn beschikking. Iemand was zo attent geweest hem te voorzien van brood, kaas, vruchten en aangelengde wijn. Als Zetso onschuldig bleek zou hij zich niet bij de keizer kunnen beklagen over zijn behandeling door de wacht.

Toen ik naderde, keek hij nors op en toen ik de blik op zijn gezicht zag, was ik zeker van mijn overwinning. Ik maakte geen woorden vuil.

'Die waardeloze volmacht die u bij u hebt,' zei ik, met een dramatisch gebaar. 'Geef hem aan de officier.'

Zetso zei niets, maar haalde de perkamentrol tevoorschijn en overhandigde hem aan de soldaat. Nog nooit had ik een man zo verslagen zien kijken.

De officier keek teleurgesteld naar de rijkversierde zegeldoos.

'Maak open,' zei ik. 'Dan kunnen we allemaal zien hoe waardeloos het is.'

De man gehoorzaamde. Ik zag hem met trillende handen het doosje openen en het opvallende zegel onthullen. Toen hij het zag, nam zijn gezicht een verbaasde uitdrukking aan. Zonder iets te zeggen, overhandigde hij het aan mij.

Ik nam het glimlachend aan, maar begon toen veel ernstiger te kijken. De volmacht in mijn handen was, dat stond buiten kijf, verzegeld met het grote, imperiale zegel van keizer Commodus zelf.

Hoofdstuk 25

Ze gooiden mij in een cel zonder licht of water, waar ik ellendig op de stenen vloer bleef liggen rillen, terwijl zij overlegden wat ze met me zouden doen.

Later vernam ik dat ik geluk had gehad dat ik aan executie was ontkomen. Alleen door de plechtige verklaring van de wagenmenner van Marcus dat ik toch echt een Romeins burger was en dat ik de persoonlijke bescherming genoot van Marcus Aurelius Septimus, bleef mij een directe, wrede afranseling bespaard. Op mijn leeftijd zou ik van geluk mogen spreken als ik dat had overleefd. Maar door het getuigenis van een verschrikte Junio, die uit de herberg was gehaald, en op vertoon van het zeer belangrijke document van Marcus, werd mijn leven gered.

Natuurlijk wist ik daar toen nog niets van, en dus wist ik ook niet of ik moest hopen of wanhopen toen ze mij korte tijd later kwamen halen. Twee zwijgzame, knorrige wachters trokken mij overeind. Ze bonden mijn armen op mijn rug en - zowel mijn vragen als mijn verklaringen negerend - voerden ze mij stilzwijgend mee naar de vertrekken van de cipier, waar ik een ongerieflijke nacht doorbracht op diens bonkige matras, met een regiment vlooien als gezelschap en een homp zuur brood en zure wijn als eten en drinken.

Het deed er niet toe. Ik had toch niet kunnen eten en slapen, ook al hadden alle genoegens van Bacchus aan mijn voeten uitgespreid gelegen. In de korte tussenpozen tussen de angstaanvallen werd ik gekweld door een soort zelfverwijt. Ik was er zo zeker van geweest dat het zegel waardeloos was en dat Zetso dat ook wist. En ik was er, op alle mogelijke rationele gronden, van overtuigd dat hij Egobarbus had vergiftigd. Maar toch had hij mij ervan overtuigd dat hij van mening was dat hij dat niet gedaan had.

De man moest een volleerd artiest zijn. Misschien was hij daarom ook zo nuttig geweest voor zijn meester. Tegen wie hij ten slotte, zo leek het, had samengezworen om hem te vermoorden. En nu zouden ze hem laten gaan. Ik zou worden terechtgesteld; zelfs als ik Marcus kon waarschuwen en hij het vonnis kon wijzigen in 'interdictie', wat inhoudt dat de wet een man de levensbenodigdheden vuur en water ontzegt, zou dat uiteindelijk op eenzelfde dood neerkomen, alleen een langzamere. Ik kon niet vluchten in verbanning, zoals die burger in de huwelijkszaak. De tribunen zouden me nooit laten gaan en ik zou sterven in gevangenschap, een akelige, langgerekte dood van kou en dorst. Maar het was niet eens zeker dat ik Marcus ook maar bericht zou kunnen sturen.

En Junio, wat zou er gebeuren met die arme Junio?

Mijn gedachten kwelden mij haast even hevig als de vlooien. Door het kleine raampje boven het bed lag ik ingespannen het duister in te turen, tot de sterren verbleekten en het kille licht van de dageraad aan de hemel gloorde. Ik vroeg mij af of ik het ooit weer zou zien.

Ik zou het spoedig weten.

De zon was nog maar nauwelijks op toen de secundarius de kamer binnen kwam marcheren. Hij blaakte zowel van strijdlust als van schroom, hoewel hij probeerde dat te verbergen, en ik realiseerde mij dat ik een dilemma had geschapen voor mijn overweldigers. Laat Zetso vrij, en zij riskeerden Pertinax te grieven: laat mij vrij, en er zou waarschijnlijk een klacht van de keizer volgen. De oplossing van de officier was geboren uit vertwijfeling.

'Ik zal jullie allebei naar Glevum sturen,' kondigde hij aan.

'Geboeid en onder bewaking. Pertinax is naar Glevum vertrokken; hij zal deze zaak afhandelen. Ik zal die zogenaamde keizerlijke volmacht met jullie meesturen als bewijsmateriaal. Dan zullen we wel zien of uw gezag echt was.'

Ik voelde mezelf verbleken. Aangezien ik het gezag van de gouverneur had opgeëist zonder diens toestemming, was ik schuldig aan een misdaad. Ik had me zijn gezag toegeëigend en had in zijn naam de keizer getrotseerd. Daardoor had ik Pertinax in gevaar gebracht en hoefde ik niet op genade te rekenen. Maar er gloorde nog steeds een sprankje hoop. Pertinax was een vriend van Marcus en mijn beschermheer zou ten minste een goed woordje voor me doen. Zou hij dat echt doen? De keizer was niet een man die je moest dwarszitten.

De secundarius schudde zijn hoofd als een geprikkelde beer in de arena. 'Ik begrijp jullie niet,' brulde hij plotseling. 'U legt een valse getuigenis af in bijzijn van getuigen: hij beschikt over een keizerlijke volmacht die zijn zaak zou moeten bewijzen. Toch ziet u er hoopvol uit en schijnt hij te wanhopen. Ik zal blij zijn jullie beiden te zien vertrekken.'

Ik had een lange, vermoeiende mars gevreesd om op onze bestemming aan te komen - nog vermoeiender gemaakt door het gewicht van onze boeien - maar dat bleek mee te vallen. Ze boeiden ons met touwen, niet met ketenen, en zetten ons op een kar - waar we weliswaar op moesten staan, maar toch was dat een hele verbetering vergeleken met het afmattende, blaren veroorzakende gestrompel dat ik mij had voorgesteld. Niet wij maar onze bewakers moesten marcheren, vier gewapende soldaten voor ons en twee achter ons. Maar gelukkig waren soldaten als zij daar in getraind. Vreemd genoeg kreeg Junio toestemming naar Glevum terug te keren met het rijtuig en de menner van Marcus, hoewel hij, nu ik niet bij hem was, uiteraard niet in het rijtuig mee mocht rijden. In plaats daarvan hurkte hij op de bok naast de menner, met de volmacht van mijn beschermheer op zak, voor het geval dat hij zou worden aangehouden en ondervraagd.

Ik werd op de kar gehesen terwijl zij wegreden en stond er hulpeloos bij, met mijn handen tegen mijn zijden gebonden. Ik keek mijn bediende na, tot het rijtuig uit het zicht verdween en het geratel en hoefgeklepper waren weggestorven. Zonder slaaf, toga of volmacht was ik drie maal zo kwetsbaar; was ik niet meer dan een ex-slaaf die door elkaar geschud werd op een open wagen. Ik had me nog nooit zo berooid gevoeld sinds de dag dat ik in slavernij was gebracht.

Na mij werd Zetso opgehaald en toen was het onze beurt om te vertrekken. Geen snelle paarden voor onze kar, maar slechts een span ploeterende legerezels, en zodra die waren aangespoord om op weg te gaan leerden we de nadelen van onze positie kennen. We waren losjes aan de ringen hoog aan de voorkant van de kar gebonden, maar - ook al hield dit ons min of meer overeind - ieder wielspoor en iedere kiezel hadden tot gevolg dat we heen en weer werden geschud, omdat we geen hand vrij hadden om ons mee in evenwicht te houden. Nog bijna voordat wij het fort uit waren, vielen Zetso en ik pijnlijk tegen elkaar aan, terwijl we blikken van wederzijdse haat wisselden. Ik droeg mezelf op te zwijgen, hoe bont en blauw ik ook zou worden, en ontdekte dat mijn concentratie mij hielp de schokken te verdragen.

Het escorte van soldaten had zo zijn voordelen. Op het kruispunt van de twee wegen stuitten wij op een konvooi wagens met bestemming Londinium, maar omdat wij militair en zij burgerlijk verkeer waren, moesten zij ondanks hun grotere aantal de weg ontruimen om ons voorrang te verlenen. We kregen tijdelijk verlichting toen een tiental voermannen hun zware wagens zwetend en vloekend de ongelijkmatige berm in dreven.

'We nemen deze hele verzameling mee om te verkopen.' De menner van de eerste wagen sprak op verontschuldigende toon met een soldaat van ons escorte. 'Dit is het eigendom geweest van een rijke weduwe die aan de pokken is gestorven, en haar zoon heeft hier opdracht voor gegeven. Je krijgt er een betere prijs voor in Verulanium en Londinium, zegt hij, maar ik weet het zo net nog niet. Wie wil deze rotzooi nou nog hebben? Het meeste is nog ouder dan die vrouw zelf, en nog gammeler. En wat de slaven betreft, er zal er niet een bij zijn die jonger is dan dertig.'

De bewaker sloeg verder geen acht op hem en wij ratelden langs. Ik zag de kar met slaven, aan het eind van de karavaan. Ze waren vastgebonden met touw zoals wij, maar wel iets strakker, omdat het er een stuk of tien waren. Allen trokken een gezicht waaruit doffe wanhoop sprak. Het waren uitsluitend vrouwen, natuurlijk - iedere bruikbare mannelijke knecht zou meteen een thuis hebben gevonden bij de erfgenamen - en hun schoonheid was verwelkt. Slechts een van hen had een gezicht dat misschien ooit mooi geweest was - en weer mooi zou kunnen zijn als die vreselijke vermoeidheid ervan zou wijken. Terwijl we langsratelden sloeg zij haar blik op en keek ons uitdrukkingsloos aan. Beschaamd sloeg ik mijn ogen neer. Iets - de ronding van haar wangen, de vorm van haar voorhoofd wekte herinneringen bij mij op. Ik negeerde mijn gelofte van stilzwijgen.

'Gwellia!'

Ik leunde voorover, verloor bijna mijn evenwicht terwijl ik de naam riep en botste tegen Zetso op. De wachter achter mij vloekte zachtjes en haalde naar mij uit met zijn stok. Het kon me niet schelen.

Maar het was te laat. Onze kar schommelde voort. Maar zij draaide zich om toen ze de naam hoorde, en even kruisten onze blikken elkaar. Ze herkende mij. Ik zag het aan haar gezicht. Het duurde maar even, een vluchtig moment, en toen was ze weg.

Gwellia. Ze leefde dus nog. Op iedere andere dag had ik de wagen staande gehouden en had ik alles wat ik bezat geboden om haar vrij te kopen van haar eigenaars. Maar vandaag was ik een gevangene zonder rechten en iedere zwaai van de kar bracht ons verder weg van elkaar. Mijn geest, die even was opgesprongen, zonk dieper dan de stoffige weg en bleef daar. Ik was haast blij toen het begon te regenen.

Zetso en ik hadden nog steeds onze capes, en een welwillende bewaker trok de kappen over ons hoofd. Daar stonden we dan, als twee huiverende standbeelden onder een waterval, terwijl we hulpeloos voortploeterden door de zondvloed. Het water maakte de vloer van de kar glibberig en onderweg naar de mansio halverwege op de terugweg begonnen wij ons steeds ellendiger te voelen.

Maar ik begon niet nog eens te schreeuwen en het water dat over mijn gezicht liep kon gemakkelijk worden aangezien voor regen.

Hoofdstuk 26

Het kostte twee dagen om terug te keren naar Glevum, waar de kar pas laat in de middag bij de noordpoort aankwam. Gezien de aard van onze aankomst zou je denken dat wij minstens een paar gevangen genomen opstandige generaals waren. Ons escorte stond in de voorgeschreven slagorde om ons heen, met getrokken dolken, terwijl hun leider inlichtingen inwon bij de poortwachter. Ik hoorde mompelende stemmen en toen knarsten met spijkers beslagen sandalen naar de kar. Ik voelde dat Zetso verstijfde, maar vermeed zijn blik. We hadden geen woord gewisseld sinds we Letocetum hadden verlaten.

De voetstappen hielden naast mij stil. Ik bleef strak naar de vloer van de kar kijken.

'Grote Hercules!' riep een stem uit. 'Ik had kunnen weten dat we problemen zouden krijgen met die ene. Een dag of wat geleden hing hij hier nog rond in een toga. Hij deed alsof hij een burger was en vroeg ons het hemd van ons lijf.' Ik keek op en herkende de poortwachter met de speer, die ik had gesproken na mijn bezoek aan het thermopolium. Ook nu droeg hij een speer, en dat maakte zijn uiterlijk er niet vriendelijker op. Ik zei niets. Hij zou toch niet geloven dat ik die toga mocht dragen en ik zat al diep genoeg in de problemen. Ik kon alleen maar wachten tot ze Marcus hadden gevonden om voor mij in te staan.

De wachter tikte tegen de rand van Zetso's kap en lichtte hem van zijn doorweekte mantel. 'En hier is er nog een. Voor deze kerel hangt er al dagen een opsporingsbevel aan de poorten. O, bij Mars, onze commandant zal in zijn nopjes zijn met dit vrachtje.' Hij knikte tegen ons escorte. 'Breng ze maar weg. We sluiten ze meteen op in de arrestantenkamer.'

Onze afdaling van de kar was al even vernederend als het opstappen. Ik werd losgemaakt van de ring die mij had tegengehouden, een soldaat greep het touw waarmee mijn armen waren vastgebonden en ik werd naar de achterkant van de wagen gesleurd en er zonder plichtplegingen af getild, als een schoof hooi. Zetso volgde op de voet en hoewel we wankel op onze benen stonden, werden we naar de poort gebracht en opgesloten in een kerker diep onder de wachttoren. Het was maar een bewaarcel, maar de Romeinen wisten hoe zij een gevangenis moesten bouwen. Alles was erop berekend om een gevoel van wanhoop op te wekken. Klamme vloeren, koude steen, vochtig beddengoed en sombere muren met slechts een heel smal sleufje boven ons hoofd om het onwillige daglicht binnen te laten. De geur van menselijke angst - zweet en urine - vermengde zich met de zure lucht van bederf.

'Ik beroep mij op de gouverneur van Brittannië,' riep ik uit, terwijl ik half struikelend het vertrek werd ingeduwd. Als Pertinax al was aangekomen, zou hij logeren bij Marcus. 'Ik ben een Romeins burger...'

'Met sporen van een slavenband om je schouder? Maak ze dat maar wijs op je proces,' zei de wachter smalend. 'Je zult de gouverneur snel genoeg te zien krijgen.' Hij gaf me nog een laatste duw en bond mijn boeien losjes aan een beugel aan de muur. Zetso werd na mij naar binnen gegooid.

Ik had verwacht dat Zetso eveneens zou protesteren, dat hij zich zou beroepen op zijn volmacht en invrijheidstelling of minstens een onderhoud met de garnizoenscommandant zou eisen, maar hij deed geen van beide. Hij lachte spottend toen de deur achter ons dicht werd geslagen en toen de sleutel omdraaide in het massieve slot schreeuwde hij: 'Hier zullen jullie voor boeten!' Toen verviel hij weer tot stilzwijgen. Het verwonderde mij dat hij nog iets kon vinden waar hij om kon lachen en de spot mee kon drijven, hoewel hij er beter voor stond dan ik. Als eenmaal was bewezen dat hij die volmacht bezat, zou hij stellig worden vrijgelaten. Ik zou de buitenwereld nooit meer zien, behalve misschien wanneer ik naar buiten werd gebracht om te sterven.

Ik keek hem niet aan en hij mij niet. We hadden elkaar in deze ellende gestort. We stonden ieder in onze eigen stinkende hoek en leunden in onze ketenen tegen de smerige muur. Ik weet niet hoe lang we daar hebben gestaan - een uur misschien, maar het zou ook veel langer geweest kunnen zijn. Door de smalle spleet in de muur konden we de hemel donkerder zien worden, en toen werd het nog veel somberder in onze toch al zo sombere kerker. Ik had honger en dorst, was moe en zat onder de blauwe plekken, maar er was niets te eten of te drinken en niets om op te zitten, behalve de stinkende hoop vochtig stro op de vloer. Maar na wat mij duizend jaar geleken had, schoof een soldaat van dienst de grendel opzij en opende de deur op een kier. Een dunne streep licht viel onze cel binnen en hij schoof ons allebei een oudbakken brood en een ondiepe kom water toe. Zetso maakte een beweging, zo plotseling dat hij mij in het duister liet schrikken. 'Bewaker!'

De soldaat bleef staan. Ik zag zijn hand naar zijn zwaard gaan, maar Zetso vormde geen bedreiging. Net als bij mij zaten zijn armen nog steeds vastgebonden.

Hij deed verwoede pogingen om zich los te werken uit zijn boeien. 'Ik wil een boodschap sturen. Ik kan betalen.'

De soldaat stopte zijn dolk aarzelend terug in de schede. Onder het Romeinse recht is het niet ongebruikelijk dat een gevangene boodschappen, brieven zelfs, verstuurt vanuit zijn cel. Vooral niet als ze de boodschappers kunnen betalen. 'Nou?'

Hij liet de deur open staan en stapte op Zetso af. Zetso liet zijn stem dalen. Hij wilde niet dat ik zou horen wat hij zei, maar tussen deze lege muren weergalmt zelfs gefluister. Met enige moeite kon ik ieder woord verstaan.

'Een dringende boodschap voor het huis van Gaius. Kijk naar mijn handen. Zie je die ring aan mijn tweede vinger? Die is van het fijnste onyx. Doe hem af en breng hem naar de burger. Vertel hem dat ik hier wordt vastgehouden en vraag hem mijn vrijlating te regelen. Doe dat, en het sieraad is van jou. Als je mij binnen een uur komt vrijlaten, krijg je nog een andere ring, die er bij past.'

Ik hoefde het antwoord van de soldaat niet te horen. In het licht vanuit het deurgat zag ik hem de ring afdoen en een ogenblik later was hij verdwenen. De deur sloeg dicht en Zetso schuifelde terug naar zijn donkere hoek, maar ik voelde dat hij meer zelfvertrouwen had gekregen.

Had ik maar een ring die ik kon verhandelen, dacht ik, dan zou ik misschien een boodschap naar Marcus kunnen sturen. Hoewel het natuurlijk niet zeker was dat de smeekbede van Zetso Gaius zou bereiken. Gaius? Ik schoot overeind. Waarom stuurde hij boodschappen naar Gaius? Had hij van meet af aan samengezworen met Gaius? Dat was een mogelijkheid waaraan ik nog niet had gedacht. Maar, nu ik eraan dacht, vroeg ik mij af waarom dat idee niet eerder bij me was opgekomen. Er waren zoveel feiten die in die richting wezen. Felix was overleden in het huis van Gaius. Wie zou er een betere kans gehad hebben om zijn eten te vergiftigen? Of misschien niet eens zijn eten. Gaius had hem ook dat zogenaamde geneesmiddel aangeboden. Stel eens dat het vergif daarin had gezeten?

Dat was veel veiliger geweest dan vlees of drank te vergiftigen, waar ook anderen van konden eten of drinken. En Gaius haatte de man. Niet met dezelfde afkeer die iedereen voor Perennis Felix voelde, maar met een persoonlijker haat. Zou die haat verband houden met zijn vrouw? Dat moest haast wel. Ik probeerde de stukjes van het verhaal, zoals ik ze van de verschillende getuigen had gehoord, tot één geheel te vormen. Gaius had Rome bezocht, samen met zijn vrouw - zijn jonge, mooie, teerbeminde bruid. Ze had te lijden gehad van de reis, dat had hij me zelf verteld, en Phyllidia's moeder - de ongewilde vrouw van Felix - was goed voor haar geweest. En toen?

Ik haalde mijn schouders op. Ik wist het niet. De vrouw van Felix was gestorven, vermoedelijk nadat ze slecht water had gedronken uit een bron. Dat was niet erg verrassend; er overleden zo vaak mensen door verontreinigde waterbronnen. Maar Phyllidia - en Gaius ook, scheen het - geloofden dat Felix achter haar overlijden zat. 'Hij had haar wijn als geschenk gestuurd, en kort daarop overleed zij.' Waarom zouden zij hem daarvan verdenken? Er waren ook anderen overleden die uit dezelfde bron hadden gedronken.

Toen schoot mij, als een bliksemschicht van Jupiter, de oplossing te binnen. Stel dat de bruid van Gaius een van die 'anderen' was geweest? Wat had Gaius ook weer gezegd? 'Ze was bij haar toen ze stierf.' Als Felix vergiftigde wijn had gestuurd, had hij er dan beide vrouwen tezamen mee vergiftigd? Als dat geen motief voor wraak was, wist ik het niet meer. En het zou een zoete wraak geweest zijn als Gaius erin geslaagd was Felix een scheutje van zijn eigen middel toe te dienen. Geleverd door Zetso, misschien, en gestolen uit de eigen voorraad van Felix? Het was Felix' eigen vergif, dat wist ik zeker, nadat ik het lege flesje had gezien. Het leek als twee druppels water op het flesje dat Phyllidia had gestolen. Het zou heel veel verklaren. Waarom Gaius Phyllidia zo snel had geadopteerd. En misschien ook de dood van de ongelukkige hond. Een pijnlijk offer om de werkzaamheid van Gaius' mengsel testen?

Ik was zo ingenomen met mijn elegante oplossing dat ik mijn ongerieflijke omgeving uit het oog verloor. Nadat Zetso korte tijd later door twee wachters 'naar boven' was gehaald - waarschijnlijk naar een prettiger omgeving - werd ik gesterkt door het besef dat, als ik mijn theorie kon bewijzen voor de rechtbank, zelfs de keizerlijke volmacht zijn leven waarschijnlijk niet zou kunnen redden. Een slaaf die tegen zijn meester samenzweert, krijgt altijd de doodstraf. En ondanks zijn fraaie uniform, was Zetso nog altijd een slaaf.

Geleidelijk bekoelde mijn enthousiasme evenwel. Zelfs zijn stilzwijgende aanwezigheid in de cel had voor mij gezelschap betekend en zonder hem leek de duisternis nog dreigender en leek ieder moment een uur te duren. Opnieuw probeerde ik mezelf te troosten door me de zaak voor te stellen die ik aan Marcus zou presenteren - gesteld dat Marcus mij ooit zou laten halen. Terwijl de saaie nacht zich voortsleepte, begon ik daar echter steeds meer aan te twijfelen. Ik had de wachter niets te bieden; hoe zou Marcus te horen moeten krijgen dat ik hier was?

Maar ik had niet op Junio gerekend.

Het was laat - erg laat. Zo laat dat honger en vermoeidheid mij hadden gedwongen aan het beschimmelde brood te gaan knagen. Met mijn armen tegen mijn zijden gebonden kon ik dat alleen doen door mezelf pijnlijk op mijn bejaarde knieën te laten zakken en mij er als een dier overheen te buigen. Ik begreep nu waarom ze het water in een schaal hadden gegeven - ik zou op geen enkele manier een kom naar mijn lippen kunnen brengen. Ik was gedwongen het op te likken, als het verachtelijke schepsel dat ik was. En toen ik eenmaal was neergehurkt, kon ik niet meer overeind komen. Ik had mij er al bij neergelegd dat ik deze ellendige nacht zo door zou moeten brengen, knielend op het stinkende stro, toen ik de deurgrendel weer hoorde. De deur ging open en er gebeurden twee dingen tegelijkertijd. Junio kwam binnen, gevolgd door twee wachters met helle toortsen, die de cel vulden met een verblindend licht, en op datzelfde moment - alsof dat licht ook in de stoffige uithoeken van mijn geest was doorgedrongen - zag ik het zwakke punt in mijn zorgvuldig opgebouwde redenering. Als een mens nog nooit tegelijk geglimlacht en gekreund had, dan deed ik dat nu. Junio rende op mij af. 'Meester? Wat hebben ze met u gedaan?' Hij zette het in een doek gewikkelde pakket dat hij bij zich had op de grond en wendde zich tot de wachter. Zijn stem beefde met wat woede geweest had kunnen zijn, maar verraderlijk veel leek op tranen. 'Maak onmiddellijk zijn boeien los. Hebben jullie dan geen ontzag voor de gerechtsdienaren? Deze man is een Romeins burger. Sterker nog, hij staat onder bescherming van Marcus Septimus. Zie maar, dit is de brief waaraan hij zijn gezag ontleend.' Hij zweeg en haalde de volmacht van Marcus uit zijn pakje. De jongere soldaat keek schaapachtig. 'Wij hadden gehoord dat een van deze twee een burger was. We dachten dat het de andere gevangene was. Hij draagt rijke kleren en heeft zegels die bewijzen dat hij voor het keizerlijk hof werkt. Daarom hebben wij uw meester vastgehouden. Hij heeft de zegels in twijfel getrokken en genegeerd en is in staat van beschuldiging gesteld omdat hij verraderlijk heeft verzuimd de keizer eer te bewijzen.'

Junio keek mij aan. 'Hebt u geen beroep gedaan op Marcus of de gouverneur? Ik heb geprobeerd hen te laten weten dat u gevangen was genomen, maar zij zijn vanavond op het begrafenisfeest. Ze hebben de hele dag aan de rituelen deelgenomen.'

Voordat ik antwoord had kunnen geven, begon de soldaat alweer te babbelen. 'Hij heeft wel een beroep gedaan - op de gouverneur, en wij hebben geregeld dat hij gehoord zou worden. Hij vroeg naar de gouverneur en dus krijgt hij ook de gouverneur. Morgenochtend wordt hij meteen voor hem geleid. We houden hem hier vast tot hij voor de rechtbank moet komen, zoals iedere andere gevangene. Er was geen reden om een uitzondering voor hem te maken. Hij heeft geen...' wat hij ook wilde zeggen - toga, ringen, geld - hij bedacht zich, 'tekenen van status,' zei hij ten slotte hortend. De andere wachter zei niets. Hij leunde slechts voorover met zijn dolk en sneed mijn boeien door. 'Het spijt me, burger,' mompelde hij korzelig, terwijl ik probeerde mijn verdoofde vingers en verstijfde armen te bewegen. 'Maar hoe moesten wij dat weten? Met uw tuniek vol gaten en die werkhanden. U ziet er niet uit als een burger.'

Intussen had Junio zijn bundel verder opengevouwen en ik zag mijn toga liggen, gestopt en nagenoeg schoon, fris afgehaald van de volder. Ik was nog nooit van mijn leven zo blij geweest het vermaledijde kledingstuk te zien. Hij schudde het uit en hield het voor mij op. Ik zag de twee soldaten angstige blikken wisselen.

'Je kunt maar beter de kapitein van de wacht gaan halen,' zei de ene, en de andere verdween. Junio hielp mij op de been, nam mijn nog steeds doorweekte mantel van mij aan en begon mij met zachte hand te omwikkelen met mijn toga. De zware plooien waren warm en troostend, en, tegennatuurlijk genoeg, begon ik te huiveren.

Alle oude goden van aarde en steen, zegen Junio! Plotseling deden de soldaten voor mij wat ze konden. Ik werd meegenomen naar boven - of liever, ik werd daar onder begeleiding heen gebracht - naar een kamertje met een krukje en een smal bed en er werd mij een kom warme soep gebracht. Ik was nog steeds een gevangene, natuurlijk, met een wachter bij de deur, en ik zou morgen berecht worden, maar ik genoot opnieuw de voorrechten van burgerschap en beschermheerschap. Ook al zou ik schuldig worden bevonden aan de aanklacht - en dat zou zeker gebeuren - dan zou ik toch een waardiger dood sterven. Ze putten zich uit in verontschuldigingen over de behandeling die ze mij hadden gegeven en stonden Junio toe nog een tijdje bij mij te blijven. 'Kon ik mijn zaak tegen Zetso maar bewijzen!' zei ik. 'Er zou misschien nog hoop voor mij zijn als ik zou kunnen bewijzen dat hij heeft samengezworen om zijn meester te vermoorden.' Toen vatte ik mijn ideeën omtrent Gaius voor hem samen.

Junio straalde. 'Maar meester, dat is prachtig. Gaius stond erom bekend dat hij stapelgek was op zijn vrouw. Als Felix haar vermoord heeft, ook al was het per ongeluk, zou hij een schitterend motief hebben om Felix te vergiftigen.'

'Ja,' zei ik somber, 'maar hij heeft het niet gedaan. Om te beginnen is er de hond. Ik heb geprobeerd mezelf te overtuigen en kan wel aannemen dat Gaius Felix vermoord zou hebben, maar ik geloof geen moment dat hij zijn hond iets zou aandoen.'

Junio gaf het niet op. 'Misschien is die hond per ongeluk doodgegaan. Toen Felix zijn drinkbeker liet vallen, misschien?

U hebt me verteld dat alles op de vloer terechtkwam.'

'Ja,' beaamde ik. 'Ik geloof ook dat de hond door zoiets is omgekomen. Maar niet door de hand van Gaius. Stel dat alles wat ik heb gezegd waar is. Gaius heeft een gifmengsel bereid en staat op het punt het aan te bieden als medicijn. Hoe kon hij hopen dat Felix daar nu net behoefte aan zou hebben door zich te verslikken in een noot?'

Junio staarde mij aan. 'Tommonius?' opperde hij, zwakjes.

'Tommonius koesterde geen wrok tegen Felix. Tegen Marcus misschien, omdat hij zich met zijn privézaken had bemoeid, maar Felix had hij nog nooit ontmoet. Hij was naar het feestmaal gekomen in de hoop dat hij zaken met hem zou kunnen doen. Maar goed, hoe kon hij, toen hij de schaal op de voeten van de acrobaat zette, weten welke noot Felix zou kiezen en dat die in zijn keel zou blijven steken - of dat Felix sowieso een noot zou kiezen?'

Junio zuchtte. 'Dus, wat denkt u? Is Octavius dan toch de schuldige?'

'Natuurlijk is hij dat niet. Hij dacht klaarblijkelijk dat Phyllidia haar vader had vermoord. Vermoedelijk wist hij dat zij het vergif gestolen had en was hij tot de ergste conclusie gekomen. En dus legde de arme dwaas een bekentenis af in de hoop haar te redden. Maar hij kon het niet gedaan hebben. Hij was zelfs niet in het huis tot het banket al begonnen was, en daarna ben ik zelf bij hem geweest. En Phyllidia kwam pas bij de stad aan toen de poorten al gesloten waren.'

'Een van hen zou de bedienden omgekocht kunnen hebben.'

'Wanneer? Tenzij Phyllidia samenzwoer met Zetso. Daar heb ik wel aan zitten denken. Het blijft een soort mogelijkheid - we weten dat zij erin was geslaagd het vergif te stelen - maar ik kan er niet wijs uit worden. Waarom zou ze naar Brittannië

komen om haar vader te vermoorden? Het zou veel handiger zijn om dat thuis te doen. Haar flesje vergif was nog onaangebroken - en wat zou Zetso erbij te winnen hebben?'

'Dus het blijft een raadsel?'

'Er ontbreekt iets in mijn redenering,' zei ik. 'Ik weet niet wat het is. Misschien was het echt het oordeel van de goden, zoals Tommonius zei. Veel wraakgierige geesten in het hiernamaals moeten uit zijn op de ondergang van Felix. De onfortuinlijke heraut van Marcus, bijvoorbeeld. En ik ben er nog steeds ten volle van overtuigd dat Felix de dood van Egobarbus geënsceneerd heeft, eenvoudig om hem niet het grote bedrag te hoeven betalen dat hij hem kennelijk schuldig was. Maar ook dat zal ik wel nooit kunnen bewijzen. Ik moet morgen terechtstaan - op een aanklacht waaraan ik duidelijk schuldig ben.'

'Ik zal proberen u te helpen, meester, ook al laten ze mij niet bij u blijven,' zei Junio. De bewaker gaf al te kennen dat het tijd voor hem was om weg te gaan. 'Ik werk er zonodig de hele nacht aan door.'

'Ik ook,' beloofde ik.

Maar dat deed ik niet. Ik ben een oude man en het hotsen en botsen en de vermoeienissen van die dag hadden mij gekneusd en uitgeput achtergelaten. Ik ging liggen op het smalle bed om uit te rusten, sloot mijn ogen even om me beter te kunnen concentreren en toen ik ze weer opendeed, merkte ik - ondanks de dreigende terechtstelling die mij boven het hoofd hing - dat het al ochtend was en dat ik tot zonsopgang had geslapen. 

Hoofdstuk 27

Een Romeinse rechtbank is altijd indrukwekkend, ook voor iemand die er niet terechtstaat. De imposante raadskamer, de magistraten met hun witte gewaden, de groepen schrijfslaven die notities neerkrabbelen, de bedienden die zich af en aan reppen, het getik van sandalen op de betegelde vloeren en het geruis van toga's - al deze zaken brengen een gevoel van ontzag teweeg. Zelfs de drommen kletsende nieuwsgierigen en aasgieren, die altijd te hoop lopen op openbare plekken, voelen het en houden zich koest. En wanneer de provinciale gouverneur als voorzitter van de rechtbank zal optreden, neemt dat ontzag nog honderdvoudig toe. Toen ik de volgende ochtend naar de basilica werd geleid, onder bewaking, maar nog steeds gekleed in mijn toga, stonden de straten vol rijen bewoners - van wie velen ongetwijfeld uit bed waren gehaald en speciaal voor dit doel opgesteld. De rouwkransen en bogen van gisteren waren versierd met bloemen en linten en vervulden nu de dubbele functie van feestguirlande. Terwijl we voorbijliepen wuifden sommige mensen langs de straat met takken en juichten ze, zoals gebruikelijk bij optochten, om geen andere reden dan om de tijd te doden. We hoefden niet lang te wachten. In de verte hoorde ik trompetgeschal, gevolgd door klaroenstoten, tromgeroffel en juichende geluiden. Een rij kinderslaven verscheen om de weg te bestrooien met rozenblaadjes, gevolgd door ruiters te paard, en ten slotte arriveerde Pertinax zelf, in een gesloten keizerlijk rijtuig met marcherende wachters eromheen. Ik had de gouverneur nog nooit eerder gezien, behalve als standbeeld. Hij was iets minder indrukwekkend dan zijn beelden - een man van gemiddelde lengte en middelbare leeftijd, met een sterk, intelligent gezicht, tegelijk streng en rechtvaardig, en met een houding van waardigheid en gezag. Op een andere tijd en in een andere plaats had ik hem direct graag gemogen, maar omdat ik bevend in de rechtszaal op hem stond te wachten was ik mij sterker bewust van zijn strakke kaaklijn en vastberaden pas dan van zijn hoge voorhoofd en de schittering in zijn ogen. Er was een loper voor hem uitgelegd, helemaal van boven aan de traptreden tot in de rechtszaal. Hij liep er kalmpjes over voort, alsof hij het niet zag, en nam plaats op zijn zetel. Het was een soort vergulde stoel, een troon bijna, met een voetenbankje ervoor, waar hij een van zijn in sandalen gestoken voeten op liet rusten. Met zijn donkerpaarse zomen en zwierige mantel over zijn schouders geworpen, zat hij daar als een monument van gerechtigheid, terwijl bedienden een lauwerkrans om zijn hoofd aanbrachten.

Marcus, die achter hem aan was gelopen, zag zich voor deze ene keer gedwongen een lagere stoel te nemen. Hij droeg nog steeds een rouwband rond zijn toga, evenals veel andere hoogwaardigheidsbekleders . Ik probeerde zijn blik op te vangen, maar hij weigerde mijn richting op te kijken.

'Laat de gevangenen komen,' zei de gouverneur, en ik werd naar voren geleid. Behalve de magistraten en ambtenaren, had zich ook een honderdtal toeschouwers verzameld bij de muren en deurgaten, maar in het midden van het vertrek bevond zich een open ruimte. Daar werd ik neergezet, met Zetso naast mij. Zijn handen waren, evenals die van mij, met de polsen tegen elkaar gebonden, maar hij vertoonde geen sporen van geseling.

'Wat zijn de aanklachten?' weerklonk de stem van Pertinax. Eerst werd de aanklacht tegen mij voorgelezen. Ik had de arrestatie van de andere gevangene bevolen, op het aangenomen gezag van de gouverneur, in strijd met een ondertekende volmacht die hem veilige doortocht garandeerde als vertegenwoordiger van zijn meester, en ik had de authenticiteit van de zegels in twijfel getrokken. Een duidelijk geval van verraderlijke schennis van de majesteit van de keizer. Was ik schuldig aan deze feiten?

Die vraag zou me drie maal worden gesteld, zoals de wet vereiste, maar ik zag niet in wat ik zou kunnen tegenwerpen. Ik had hier ook geen raadsman om mijn verweer te voeren; mijn enige hoop was dat Marcus er een zou leveren. Op het ogenblik maakte hij echter een indruk alsof hij zich helemaal niet op zijn gemak voelde. Hij had duidelijk spijt van onze betrekkingen en hoopte dat ik niet zou proberen een beroep te doen op zijn beschermheerschap.

'Schuldig,' zei ik en voelde dat de leden van de rechtbank zich ontspanden. Zonder verweer was de doodstraf een uitgemaakte zaak, maar die moest eerst nog worden geratificeerd door de keizer. Verder was een gouverneur niet gemachtigd om het humaanste vonnis, het liberum mortis arbitirum (de vrijheid om de manier waarop men wil sterven te kiezen) op te leggen, waarvan de slachtoffers zo'n bereidwillige markt voor de vergiften van Felix hadden gevormd. Als mijn vonnis werd voltrokken, zou er iets te zien zijn. Nog twee schuldbekentenissen en ik was ten dode opgeschreven. Door vrijelijk schuld te bekennen, voorkwam ik echter dat die bekentenis mij onder marteling moest worden afgedwongen.

'De aanklachten tegen de andere gevangene?' vroeg Pertinax, en de leden van de rechtbank richtten hun aandacht op Zetso. De wachter die de aanklacht zou voorlezen, schraapte zijn keel. 'Ik begrijp, excellentie, dat er sprake is van een tegenbeschuldiging. Ik begrijp nog niet helemaal onder welke voorwaarden. Deze man was een bediende van Perennis Felix, maar hij is onder verdachte omstandigheden verdwenen op de avond van het banket. Het schijnt dat er enig bewijs is van een samenzwering... een brief...'

'Laat het bewijs zien.'

En daar was Junio, in een gloednieuwe tuniek (die hij in ieder geval niet van mij had). Hij gebruikte zijn ellebogen om zich een weg door de menigte te banen en haalde de wastablet tevoorschijn die ik had geopend. In gedachten kromp ik ineen. Er stonden straffen op knoeien met post: Felix had keizerlijke bescherming genoten en zijn zegel bungelde nog steeds aan het beschadigde koord.

Ik wierp een blik op Zetso, in de verwachting dat hij zich triomfantelijk zou verkneukelen, maar tot mijn verrassing had hij de kleur aangenomen van gestremde melk en zweette hij zichtbaar.

'Ik heb gehandeld op bevel van mijn meester,' riep hij uit.

'Vraagt u het maar aan hem. Meer weet ik hier niet van.'

'Uw meester is dood,' zei Pertinax op barse toon. 'Ik heb gisteren zijn begrafenis bijgewoond - daarom ben ik in Glevum. Hij is niet bepaald in een positie om nadere vragen te beantwoorden. Ik vrees dat wij ons moeten verlaten op uw geheugen.'

Uit achting voor de gouverneur, barstte het hof uit in een onbedaarlijk gelach om deze kwinkslag.

Maar Zetso lachte niet. Hij richtte zijn blik op Marcus en sprak met bevende stem. 'Dood! Dus,' zei hij, 'u hebt de waarheid ontdekt. Welaan, ik heb nergens spijt van. De man was een monster en een schande voor Rome, en hij verdiende de dood. Het spijt mij alleen dat ik er niet de hand in heb gehad. En nu is mijn meester dood. Jullie hebben hem om het leven gebracht en nu zullen jullie mij ook ombrengen.'

Er viel een verbijsterde stilte in de rechtszaal, maar het scheen Zetso nauwelijks op te vallen. Hij wendde zich tot Pertinax. 'Ik pleit schuldig, Edelachtbare Heer. Schuldig. En voordat u het vraagt, nogmaals schuldig. En ik ben er trots op. Maar jullie zullen mij niet levend krijgen.'

Hij hief zijn samengebonden handen en liet ze met al zijn kracht neerkomen op de nek van zijn bewaker, die ineenkromp en toen in elkaar zakte als een slak in zout. Met zijn ene geboeide hand greep Zetso zijn zwaard en toen zwaaide hij het met zijn twee handen boven zijn hoofd. 'Houden jullie mij maar tegen als jullie durven!' riep hij. En nog steeds wild om zich heen maaiend, sprong hij over de uitgeschakelde bewaker en snelde naar de deuropening.

Er ontstond paniek. Vrouwen gilden en deinsden terug toen hij eraan kwam en een potige wachter deed een stap voorwaarts om hem de doorgang te beletten. Zetso aarzelde geen moment. Hij was sterk en fit en een getraind zwaardvechter. Met een harde trap in het kruis schakelde hij een andere soldaat uit, iemand stortte bloedend neer en het volgende moment ontstond er bijna een oproer en liepen mannen en vrouwen elkaar onder de voet om hem maar niet in de weg te hoeven staan.

'Houd hem tegen!' beval de gouverneur, maar een tiental soldaten was al met getrokken zwaarden achter hem aan gerend. Maar Zetso had iemand gezien in de menigte. Hij bleef staan en staarde naar een vrouw in een fraaie stola, die een veilig heenkomen had gezocht op het officiële podium. Haast op hetzelfde moment als hij zag ik wie het was. Julia Delicta, met haar kap op haar rug en haar prachtige haar in wanorde, klampte zich aan haar echtgenoot vast om bescherming te zoeken.

'Nee!' mompelde Zetso. 'U bent dood!' Hij keek om zich heen. De soldaten hadden een halve cirkel om hem heen gevormd en dreven hem tegen een muur. Hij zwaaide opnieuw het zwaard en zij weken, instinctief bijna, een stap terug. Maar zijn positie was uitzichtloos. Hij zou hen nooit - ook al was hij nog zo zwaar bewapend - allemaal op afstand kunnen houden. En met zijn gebonden handen was hij helemaal ten ondergang gedoemd.

'Ik zeg jullie dat ik heb gehandeld namens mijn meester,' schreeuwde hij. 'Ook al was de keizer dood, dan zou het zegel van Felix nog steeds iets waard geweest moeten zijn. Tot jullie hem vermoord hebben. Bij Mars! Wat hebben jullie mij aangedaan? Met deze dienst had ik mijn vrijheid kunnen kopen.'

Opnieuw flitste het scherp van het zwaard door de lucht, maar deze keer greep hij aan het eind van de zwaai het heft beet en draaide het om. Hij stond op het punt het wapen tegen zichzelf te gebruiken.

Maar een van de soldaten voorkwam dat. Zijn zwaard flitste en Zetso's wapen viel kletterend op de vloer. De in een hoek gedreven man slaakte een kreet van woede en wanhoop en sprong toen plotseling zo snel voorwaarts dat hij onder hun wapens door wist te duiken met niet meer dan een bloedende wang. Hij zette het op een lopen.

Zij sabelden hem neer voordat hij de deuropening bereikt had.

Er viel een onheilspellende stilte in de rechtszaal - een beschaamde pauze, alsof het sociale protocol doorbroken was. Er was inbreuk gemaakt op de waardigheid van de rechtbank en door op deze manier te sterven was Zetso zowel de beulen als de menselijke aasgieren in de arena te vlug af geweest. Toen klapte Marcus in zijn handen en kwam het ambtenarenapparaat aarzelend in actie. Functionarissen droegen het lijk weg om te worden begraven op de algemene begraafplaats. Toeschouwers spanden zich in, staarden en maakten ruzie om iets te kunnen zien, tot de dienstdoende soldaten hen met hun zwaarden terugdreven. Slaven verschenen als bij toverslag met een tafel vol wijn en dadels voor de hoogwaardigheidsbekleders, terwijl andere, minder fortuinlijke knechten met emmers en dweilen toesnelden om de tegels te dweilen en het prachtige geweven tapijt schoon te maken, dat doordrenkt was met bloed.

Niemand leek meer aan mij te denken. Wel een half uur lang stond ik, terwijl zij de rechtszaal schoonmaakten en de situatie fluisterend met elkaar bespraken, hulpeloos in een hoek - met mijn handen nog steeds gebonden en een soldaat aan mijn zijde - met niets anders te doen dan denken.

En denken deed ik! Over Zetso en zijn volmacht, zijn zegels, zijn brieven en zijn vreemde gedrag in de beklaagdenbank. Het had me geleken alsof hij Marcus van de dood van zijn meester beschuldigde. Een ogenblik lang speelde ik bijna met dat idee: Marcus was merkwaardig onbewogen gebleven toen Felix stierf en had stil en verbijsterd aan de tafel gezeten. Dat was me toen wel opgevallen, maar ik had het aan verwarring geweten. Tussen de dronken wellust van Felix en de Kelt, die een afkeer had van wijn, moest mijn beschermheer zich erg onbehaaglijk hebben gevoeld. Maar nu? En waarom had Zetso gedacht dat de keizer dood was?

Toen, nog net op tijd, begreep ik het.

Pertinax had een scepter van een lictor gepakt en stampte ermee op de vloer om aandacht te vragen. 'Het incident is achter de rug,' kondigde hij aan. 'Wij zullen overgaan tot de zaken van de rechtbank. Waar is de gevangene?'

Opnieuw werd ik naar voren geduwd. De dood van Zetso had geen invloed gehad op de aanklacht tegen mij. Ik had de keizer getrotseerd en kon het niet ontkennen.

'Bent u schuldig aan deze aanklachten?' vroeg de gouverneur mij, voor de tweede maal.

'Dat ben ik,' zei ik. 'Maar ik voer verzachtende omstandigheden aan.' Ik hoorde mezelf het aloude cliché uiten dat de enige wettelijke grond kan zijn voor gratie. 'Ik handelde in het belang van de keizer en ik heb informatie die van vitaal belang kan zijn voor zijn veiligheid.'

Hoofdstuk 28

Marcus draaide zich loom op zijn zij en stak zijn drinkbeker op om te laten bijvullen. 'Dus Felix spande samen tegen de keizer! Libertus, je beschikt nog steeds over het vermogen om mij versteld te laten staan.'

Het was de avond na de rechtszaak en ik stond niet aan een boom of op een brandstapel gebonden ter vermaak van een menigte toeschouwers een vreselijke dood te sterven, maar lag gerieflijk op een bank in de villa van Marcus aan een privébanket met de gouverneur. Ook Gaius en Octavius waren te gast, en in strijd met het gebruik in grotere steden, nuttigden ook Phyllidia en de vrouw van Marcus de maaltijd met ons. Weliswaar was het gerecht dat voor mij stond een gecompliceerde Romeinse lekkernij - een soort rollade van gebraad van zwaan, pauw, eend, kip, patrijs en kwartel, gevuld met anijszaad en gesmoord in vissaus - in plaats van het eenvoudige geroosterde lam dat ik liever zou hebben gehad, maar onder deze omstandigheden had ik daar niets op tegen. En omdat ik aanlag naast de verrukkelijke Delicta zou ik alles met een glimlach hebben opgegeten, ook al hadden ze mij pure vissaus voorgezet. Ik reeg nog een stuk eend aan mijn mes. 'Ja,' zei ik. 'Het stond allemaal op die wastablet. "We zijn te laat. De man is dood. Stuur bericht naar Glevum." Dat had ik onmiddellijk moeten doorzien. Wie in Glevum wist immers niet dat Felix dood was? En als Felix dood was, aan wie moest dat "bericht" dan worden gestuurd? Zetso kende niemand in de stad. Hij had er nog minder tijd doorgebracht dan zijn meester, want de dag voor het feest had hij mij naar Corinium gebracht.'

'Dus die "man" was de keizer zelf?' Pertinax wachtte geduldig tot een slaaf een plak rollade die eend, patrijs en kwartel bevatte voor hem had aangesneden.

'Ik vroeg mij al af waarom Zetso zo discreet was geweest,' zei ik. 'En waarom hij de naam van zijn meester niet gebruikte, zelfs niet in een verzegelde brief. Maar hij bedoelde natuurlijk Commodus - hij durfde die naam niet openlijk op te schrijven.'

'Dus daarom heeft Zetso dat bericht naar mijn huis gestuurd?' mengde Gaius zich met zijn scherpe oudevrouwenstem in het gesprek. 'Het was zijn bedoeling om Felix bericht te sturen. Hij wist niet dat zijn meester dood was. Maar dat moet u toch tegen Zetso hebben gezegd? Ik kan me niet voorstellen dat hij dat niet gehoord heeft.'

'Hij vertelde me dat hij "aan het oog van het publiek onttrokken" was geweest en zich bij die oude centurion in zijn villa verborgen had gehouden. En ik heb het hem echt verteld, of ik dacht dat ik dat gedaan had. Hij liet zich voorstaan op zijn volmacht. Commodus had hem vermeld als vertegenwoordiger van Felix, beweerde hij. Ik vroeg nog: "En nu hij dood is?" en Zetso was verbaasd. Het kwam echt als een verrassing voor hem - dat voelde ik - maar hij betrok mijn woorden op Commodus. Hij raakte erg geëmotioneerd, herinner ik mij, en vroeg waarvan hij beschuldigd werd. Hij vroeg zelfs of we de "moordenaars" hadden gevonden. In het meervoud, let wel.'

Junio, die achter de eters tegenover mij stond, gaf mij een zeer vrijpostige knipoog. Bij wijze van speciale traktatie was hem toegestaan mij te bedienen aan de tafel van Marcus, en hij amuseerde zich kostelijk.

Pertinax keek ernstig. 'Een mens hoort ongetwijfeld wat hij wenst te horen. Als hij de dood van de keizer had verwacht, zou hij algauw tot die conclusie komen.'

'Hij was verbijsterd toen ik hem vertelde dat Felix kennelijk was omgekomen doordat hij zich verslikt had in een noot. Daarna schreef hij zijn brief en stormde weg om "de anderen te waarschuwen". Natuurlijk verzegelde hij die brief met het zegel van Felix, want hij geloofde dat het nog steeds rechtsgeldig was. En toen zij hem in Letocetum arresteerden, bleef hij maar verwijzen naar zijn "zegel". Daar bedoelde hij het zegel van Felix mee, natuurlijk. Ik vroeg mij af waarom hij niet één keer zijn volmacht vermeldde, maar als Commodus dood was, zou dat natuurlijk niet erkend worden door de nieuwe ambtsdrager.'

'We hebben bericht naar Letocetum gestuurd,' zei Marcus, terwijl hij een olijf opschepte met zijn gepunte lepel. 'En we hebben de brieven gevonden. Ze waren in was gegrift. Zetso had geprobeerd ze uit te wissen, maar Felix had zo hard geschreven dat de letters in het omslag gekrast stonden. Genoeg bewijs om deze zaak hard te maken, menen wij. We hopen zijn medestanders ook op te kunnen rollen.'

'Officieren van de noordelijke legioenen, dunkt mij,' zei ik en wierp een zijdelingse blik op Pertinax. Tenslotte waren het zijn soldaten.

De gouverneur zuchtte. 'Tja, en ik denk ze nog bij naam te kunnen noemen ook. Dezelfde mannen die nog niet zo lang geleden hebben geprobeerd mij over te halen het purper aan te trekken. Ik denk dat we ze kunnen vinden - ze zullen wel teruggegaan zijn naar hun legioenen. Intussen zullen ze wel gehoord hebben dat de keizer nog leeft, maar ze zullen geen speciale reden tot ongerustheid hebben. Tegen de wachters die Zetso hebben gearresteerd, hebben we gezegd dat hij gezocht werd voor de moord op een of andere onbekende Kelt.'

'Die heeft hij ook echt vermoord,' zei ik. 'Op bevel van Felix. Felix had een huis gehuurd, had Egobarbus daar uitgenodigd en hem beloofd dat hij zou krijgen wat Felix hem verschuldigd was. Toen stuurde hij Zetso om te zeggen dat hij verhinderd was, met een kan wijn als excuus. Alleen had Zetso de wijn natuurlijk vergiftigd. Hij heeft me zelf verteld dat Egobarbus 'vergiftigd' was, hoewel ik hem nooit had verteld hoe hij aan zijn eind gekomen was. Het flesje hebben wij een eind verderop langs de weg gevonden. Hij had niet eens de moeite genomen het te verstoppen.'

'We hebben de metgezellen van Egobarbus ook gevonden,' zei Marcus op nadenkende toon. 'Ze zijn gisteren aangetroffen, precies waar jij zei dat ze zouden zijn, op weg naar het zuiden, naar Aqua Sulis. Een koerier heeft me vanmiddag bericht gebracht. Ze zijn gearresteerd en worden gevangen gehouden, in afwachting van mijn orders.'

'En hebben zij het verhaal verteld dat ik dacht dat ze zouden vertellen?'

Hij pakte zijn bokaal op. 'In grote trekken, ja. Nadat Zetso bij het gehuurde huis had aangeklopt, werden zij naar boven gestuurd. Hun meester verwachtte de Romein, zei hij, en zij hadden geheime zaken. Meer hoorden zij niet, en toen zij het de volgende ochtend waagden naar beneden te komen troffen zij hem dood aan. Maar er was daar verder niemand geweest en toen dachten ze dat zij beschuldigd zouden worden. Voor hen zou dat een onmiddellijke dood betekend hebben. Ze raakten in paniek en gooiden het lijk in de put. De oudste slaaf onder hen schijnt dat plan te hebben bedacht. Hij beweert een neef van de Kelt te zijn, en dus de erfgenaam, nu Egobarbus dood is. Hij was trouwens barbier van beroep. Hoe ben je dat eigenlijk te weten gekomen?'

'Geraden,' zei ik. 'Het is onmogelijk zo'n snor te onderhouden zonder voortdurend bijknippen en was opbrengen. Egobarbus was ijdel. Hij ging niet ver van huis zonder kapper. Het kan best dat die man een neef van hem is. Al die roodharige mannen zijn kinderen van dezelfde vader. Hij heeft die snor zeker afgeknipt en met was op zijn gezicht geplakt?'

'Dat heeft hij bekend, ja. Hij wist dat het rijtuig zou komen en zag daarin een kans om te ontsnappen. Hij trok de mantel van Egobarbus aan en nam zijn plaats in.' Marcus nipte van zijn wijn. 'Volgens mij was het hun bedoeling naar Glevum te komen en dan te verdwijnen, maar toen kregen ze problemen met de wagenmenner. Ze hadden hem extra betaling beloofd, maar de slaven hadden geen geld. Ze moesten een beroep doen op Felix.'

Ik knikte. 'Dat was wel erg dom van me. Natuurlijk was dat het bewijs dat Felix hun meester niet had ontmoet. Ze hadden geen geld gevraagd van een man die hen zou verraden. Felix moet ontzet geweest zijn - hij dacht dat de Kelt dood was. Maar dat kon hij moeilijk zeggen, en dus nodigde hij hen uit voor het feestmaal. De slaven konden niet weigeren. Het moet een vreselijke avond voor hen zijn geweest - de zogenaamde Egobarbus sprak slecht Latijn, hield niet van wijn en moest constant voorkomen dat zijn snor van zijn gezicht zou vallen. Ik heb hem dat ding wel honderd keer zien aandrukken. Hij moet de hele avond doodsangsten hebben uitgestaan.'

'En toen,' zei Phyllidia plotseling, 'verslikte mijn vader zich en is hij overleden. De arme slaaf moet bijna hetzelfde zijn overkomen. Twee doden zo dicht bij hem binnen twee dagen. Een ondervraging zou hij nooit overleven - en dus legde hij zijn vermomming af en werd hij opnieuw een slaaf?'

'Precies.' Ik reeg nog een stuk eend aan mijn mes. Helaas was het helemaal overdekt met vissaus. 'En natuurlijk was het voor hem, omdat hij een slaaf was, een koud kunstje om langs de bewakers te glippen als deelnemer aan de begrafenisoptocht. Hij was natuurlijk degene die zei dat hij terugging om zijn vader te zoeken. Intussen bleven de anderen net lang genoeg in de stad om de monsters van de siervoorwerpen en andere kleinigheden te verkopen, waarmee Egobarbus Felix mee in verleiding had willen brengen. Ze moesten genoeg geld verdienen om hun thuisreis van te kunnen betalen. Ongetwijfeld hebben enkele burgers onverwacht een voordeeltje gehad - ze waren van het fijnste brons. De slaven konden er moeilijk de echte waarde voor vragen, want dan hadden ze de aandacht op zich gevestigd. Ze moeten doodsbang voor ontdekking zijn geweest en ik moet hen de stuipen op het lijf hebben gejaagd toen ik dat stuk weggegooide snor gevonden had. Geen wonder dat ze mij hebben overvallen.' Met moeite slikte ik de vissaus door. 'Eerst dacht ik dat Zetso zich had aangesloten bij de begrafenis, maar dat was natuurlijk niet zo. Met die militaire kap met franje op zijn hoofd kon hij niet voor een slaaf doorgaan. Daar heeft die bordeeleigenaar me nog aan herinnerd.'

'Hoe is Zetso dan door de poort gekomen?' vroeg Marcus vinnig.

'Ik denk dat hij er gewoon door is gereden in dat rijtuig. Ze liepen hem toen nog niet te zoeken en met het keizerlijke wapen op de deur had niemand hem staande durven houden. Een van de soldaten heeft hem wel gezien, denk ik, maar hij had met Zetso geflirt en misschien wilde hij hem problemen besparen. Hij zei niets.'

'Dus de dood van Egobarbus had niets van doen met de samenzwering?' zei Gaius, terwijl hij een stuk van zijn rollade sneed. 'Het was gewoon een onplezierig ongeluk.'

'Daar heb ik over na zitten denken,' zei ik, 'en ik weet het zo net nog niet. Felix oefende zijn macht meedogenloos uit - kijk maar wat hij de heraut van Marcus heeft aangedaan. En Egobarbus was geen burger, maar slechts een vervelende Kelt die betaling eiste - van een bedrag, trouwens, dat Felix gemakkelijk kon missen. Maar ook al was hij van plan Egobarbus te vermoorden, waarom dan al die geheimzinnigheid? Een valse aanklacht, een aanklacht wegens smaad, en Egobarbus zou ergens zijn opgeknoopt voor de kraaien, net als de heraut.'

Ik keek om me heen. Alle blikken waren op mij gericht, lepels en bokalen halverwege de monden geheven. Junio keek me vermetel grijnzend aan. Hij wist dat ik graag publiek had.

'Zetso heeft mij verteld,' zei ik, van ieder ogenblik genietend, 'dat Egobarbus "kwam binnenstormen" in het huis in Letocetum, waar toen een bijeenkomst werd gehouden. Ga eens na wat dat betekent. Hij kan niet de confrontatie zijn aangegaan, omdat Felix niet wist hoe hij eruitzag, maar daarna begint hij over geld te praten - veel geld - en Felix huurt een huis, een heel huis, let wel, om bijeen te komen met Egobarbus en hem te betalen. Geen afgelegen huis of een huis in een stad, maar een huis in een gehucht, waar iedereen de Kelt kan zien aankomen, maar waar Felix - duidelijk - niet van plan is zich te laten zien. Bijna alsof hij een alibi wilde creëren. Maar tot dan toe had Felix Egobarbus genegeerd - zodanig zelfs, dat de Kelt zijn geduld verloor en het huis in Letocetum "kwam binnenstormen".'

'Dus,' zei Julia Delicta, 'je denkt dat hij toevallig iets had opgevangen? En dat hij Felix probeerde te chanteren?'

'Of Felix verdacht hem daarvan,' zei ik. 'Wat voor Egobarbus even fataal was.'

Er viel een stilte die mij tevreden stemde.

'En mijn slaven?' zei Delicta. 'Denk je dat Zetso daar ook achter zat?'

'O, dat weet ik wel zeker. Zetso is naar u vertrokken nadat hij het banket verlaten had. Op bevel van Felix, natuurlijk. Hij ging met het rijtuig naar het huis van de ex-centurion... weten we dat nu?' Ik wierp een vragende blik op Marcus. Hij knikte kort.

'...en verwisselde het voor een paard. We weten dat rijden in het donker een koud kunstje was voor Zetso, hoewel de meeste mannen hem dat niet na zouden doen. Hij pakte wat "geschenken" uit de bezittingen van Felix en reed naar Corinium. De poortwachter vertelde mij dat de ruiter doorweekt was: ik had moeten beseffen dat hij een heel eind in de regen had gereden. Ik weet niet wat hij van plan geweest is, maar toen hij bij het huis aankwam, was u er niet en dus ging hij naar u op zoek in de stad. Natuurlijk wilde hij niet uw slaven vermoorden, maar u. En hij dacht ook dat hij dat gedaan had - vandaar dat hij zo schrok toen hij u zag in de rechtbank. Voor hem moet u een geestverschijning geweest zijn, of een getuige tegen hem.'

'Hij heeft zich vergist door het haar,' verzuchtte Delicta. Aan het andere eind van de kamer zag ik Junio huiveren.

'Maar waarom,' zei Pertinax geduldig, 'zou Felix Delicta willen vermoorden?'

'Die vraag kan ik wel beantwoorden,' zei Phyllidia. 'Hij wilde dat ik met Marcus zou trouwen. Als Julia Delicta in de stad door dieven zou worden overvallen en daarbij om het leven zou komen, zou Marcus opnieuw beschikbaar zijn als huwelijkskandidaat. Dat moet belangrijk geweest zijn voor zijn plannen.'

Niemand zei iets. We dachten allemaal hetzelfde. Een verbintenis met Marcus - en daarom ook met Pertinax - zou voor Felix erg nuttig zijn als Commodus dood was. Wat valse bewijzen, en de gouverneur van Brittannië zou gemakkelijk te beschuldigen zijn geweest van het beramen van de moord - hij was tenslotte al eerder naar voren geschoven als keizer - met aanzienlijke voordelen voor de beschuldiger. Of als Pertinax toch het purper zou verwerven, zou een goede kennis van hem aanspraak kunnen maken op een hoog ambt. En natuurlijk is zelfs een keizer sterfelijk, vooral wanneer er vergif in zijn beker zit.

'Er is één ding dat ik niet begrijp,' zei Marcus ten slotte. 'Wie heeft Felix vergiftigd? Ik heb het niet gedaan, hoewel Zetso zei van wel.'

'Zetso dacht dat u Felix terechtgesteld had wegens samenzwering,' zei ik. 'En wat de vergiftiging van Felix betreft, dat vind ik nog steeds een heel vreemde zaak. Ik geloof niet dat iemand dat heeft gedaan, tenminste, niet opzettelijk. Volgens mij is het een soort ongeluk geweest.'

'Bedoel je dat hij zich echt in die noot verslikt heeft?'

'Hij verslikte zich, ja,' zei ik. 'Maar daardoor is hij niet doodgegaan. Er was iets vergiftigd. Niet de wijn, daar dronk iedereen van. Niet het geneesmiddel van Gaius, ofschoon ik dat wel heb overwogen. En ook de drinkbeker van Felix niet. Hij dronk uit die bokaal toen hij opstond, en toen was aan niets te merken dat hij iets mankeerde, en hij hield hem nog steeds vast toen hij viel. Nee, hij is overleden aan iets wat iemand hem later heeft gegeven, in een eerlijke poging hem te helpen toen hij zich verslikt had. En dat kan maar één ding geweest zijn. Water - het extra water dat Egobarbus gebruikte om de wijn, waar hij niet van hield, mee aan te lengen.'

Met een klap zette Marcus zijn bokaal neer. 'Ja, natuurlijk, nu weet ik het weer. Felix had zelf extra water laten halen. Hij bleef maar zeggen dat Egobarbus niet veel wijn dronk.'

'Achteraf bekeken ligt het voor de hand. Felix had al een poging gedaan om Egobarbus te vergiftigen, maar het had niet gewerkt, of Felix dacht dat het niet gewerkt had. En nu dacht Felix dat hij wist waarom. "Egobarbus dronk niet veel wijn." Dus liet Felix door Zetso het extra water vergiftigen. Ze verwachtten geen problemen - de riolen stonken en het zou gemakkelijk zijn het verontreinigde water als doodsoorzaak aan te wijzen, zoals Felix wel wist. Zetso verborg het flesje in de afvalhoop toen hij het huis verliet. Alleen, nadat Felix zich verslikt had, dwong iemand hem van het water te drinken. Het is zelfs mogelijk dat hij het zelf geweten heeft - je kon zien dat hij probeerde zich te verzetten.'

'Mijn arme hond,' zei Gaius mistroostig. 'Hij heeft het water opgelikt dat op de grond terechtgekomen was. Ik had steeds al gedacht dat een hond geen gemorste wijn zou oplikken.'

'Dus zo is het gegaan,' zei Marcus. 'Een godengericht, zoals Tommonius altijd zei. En over vergiften gesproken...' Hij wenkte een bediende om hem een afgedekt dienblad te brengen dat op een tafeltje bij hem in de buurt stond. Hij tilde het doek op en onthulde een klein, blauw flesje met een koord eraan en overhandigde het aan Phyllidia. 'Ik dacht dat dit van u was?'

Ze nam het huiverend van hem aan en keek naar Octavius.

'Dit zullen we niet meer nodig hebben, Octavius. De enige drank die wij zullen delen is die uit de huwelijksbeker op onze bruiloft. Gaius heeft zijn toestemming gegeven.' Ze gaf het flesje terug aan Marcus. 'Bewaart u dit,' zei ze, 'voor een onfortuinlijke misdadiger. Dat is het enige wat mijn vader ooit gedaan heeft waar ik een klein beetje sympathie voor op kan brengen.'

Marcus knikte en stopte het flesje weg. 'Als Libertus gisteren veroordeeld was, had ik het hem gestuurd. Ik had niet toe kunnen staan dat hij geleden had.' Hij hief zijn bokaal naar mij.

'Libertus is een heldere denker, Pertinax, hoewel hij vroeger slaaf geweest is. Ik zou niet weten wat ik zonder hem moest beginnen.'

Helvius Pertinax liet zijn ellebogen op de tafel rusten en vormde een driehoek met zijn vingers. 'Mijn vader was een vrijgelaten slaaf,' zei hij. 'Ik heb wel enig idee wat dat betekent.' Hij wendde zich tot mij. 'Het lijkt mij dat het Keizerrijk u een beloning verschuldigd is, Libertus. Is er een gunst die u mij graag zou vragen?'

Ik aarzelde. Ik kon wel honderd gunsten bedenken, maar wist wat de beleefdheid gebood. 'U hebt mijn vonnis ingetrokken, Edelachtbare Heer,' zei ik. 'Ik heb mijn leven al aan u te danken.'

In feite had ik nog meer dan dat aan hem te danken. De crematie van de verrader Felix kon niet meer ongedaan gemaakt worden, maar er zou geen gedenkvloer voor hem komen. Zodra hij het had vernomen, had Pertinax opdracht gegeven een kleine gedenkvloer te leggen in de basilica, ter nagedachtenis aan zijn eigen bezoek aan de stad. Ik vermaakte mij al met het bedenken van de border - smalle ovalen die noten voor zouden stellen en water in een golfpatroon.

Pertinax lachte. Hij had een prettige lach, als hij verkoos te lachen, maar over het algemeen was hij een ernstig man. 'Dan zal ik mijn eigen gunsten moeten verzinnen. Eén heb ik er al bedacht. Junio?'

Junio verdween grinnikend en verscheen een ogenblik later weer met een dienblad, bedekt met een linnen doek, van waaronder de verrukkelijkste geuren opstegen.

'Haverkoeken, meester,' kondigde Junio aan. 'Een van de keukenslaven van Marcus is Keltisch en zij heeft ze volgens haar oude recept gemaakt, speciaal voor u.'

Ik trok de linnen doek weg en kon niet voorkomen dat er een grijns op mijn gezicht verscheen. Ik pakte een haverkoek en liet mijn tanden in de heerlijke warmte zinken. Beter dan welke gevogelterollade dan ook, en zonder ook maar een druppeltje vissaus.

'Ik had nog een tweede idee,' zei Pertinax. Hij knikte opnieuw naar Junio en mijn slaaf verdween voor een tweede maal. Toen hij deze keer terugkwam, glimlachte ik niet. In plaats daarvan voelde ik dat mijn gezicht een uitdrukking van dwaze verbouwereerdheid aannam.

'Een toga!' riep ik uit. 'Een nieuwe toga.' Ik wierp een blik omlaag, op het armetierige kledingstuk dat ik aan had. 'Hoe hebt u dat geraden?'

'Ik heb u gezien in de rechtbank,' antwoordde de gouverneur. Zelf had hij toen een synthesis gedragen, een combinatie van een tuniek en toga, die rijke mannen vaak aantrekken bij sociale gelegenheden en, iedere keer dat de eigenaar zich kleedt om naar een diner te gaan, uren wikkelen bespaart. Niettemin was ik blij met de toga.

'En als mijn laatste gunst,' zei Pertinax, 'zal ik u een voorstel doen. De zaak Felix heeft mij een besluit doen nemen. Als ik dit aan de keizer rapporteer, zoals ik verplicht ben, zal ik hem verzoeken mij van deze post te ontheffen - en mij mogelijk naar Afrika te sturen, zoals hij heeft laten doorschemeren. Brittannië is niet veilig meer voor mij - er zijn hier te veel complotten en tegencomplotten. Ik heb mijn vrouw en kinderen al in ballingschap gestuurd.'

'Edelachtbare?' Ik was teleurgesteld. Ik begon de gouverneur graag te mogen.

'Maar,' vervolgde Pertinax, 'voordat ik vertrek ben ik van plan een rondreis te maken langs alle steden van de provincie.'

Hij keek me stralend aan. 'En Marcus heeft me verteld dat u het vurige verlangen koestert Eboracum te bezoeken. Welaan, die wens zal in vervulling gaan. Als ik daarheen ga, mag u in mijn gevolg met mij meereizen.'

Hij keek me doordringend aan. Ik keek de kamer rond. Marcus nipte van zijn bokaal en deed alsof hij niet luisterde. Gaius en Octavius hadden het over de bruidsschat voor Phyllidia, die op haar beurt huwelijksplannen besprak met Julia Delicta.

Ik dacht aan mijn eigen vrouw, aan een schommelende kar en een verweerd maar knap gezicht in de regen. Dit was zo vriendelijk bedoeld. Ik voelde tranen in mijn ogen prikken en hief mijn hand op om ze weg te vegen. Een slaaf die langskwam en mijn gebaar verkeerd begreep, lepelde vissaus over mijn haverkoeken.

Ik wendde mij tot Pertinax en knipperde met mijn ogen om de tranen terug te dringen. 'Dank u, Edelachtbare,' zei ik. 'Dat zou prachtig zijn.'

Tenslotte had hij mijn leven gered. En het is nooit wijs tegen een machtige Romein in te gaan.

~~~